પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.202

દેવલ ઉવાચ-
શૃણુષ્વ ભો મહાપ્રાજ્ઞ દિલીપસ્ય મહીપતેઃ ।
કથાં દિવ્યાં વિચિત્રાં ચ શૃણુતાં પાપનાશિનીમ્

વૈવસ્વતમનોર્વંશે દિલીપો ભૂભુજાં વરઃ ।
આસીત્પ્રાચીનબર્હિસ્તુ સ્વાયંભુવમનોરિવ

સ તુ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો ધર્મેણ પ્રતિપાલયન્ ।
મહીં મહીપતિર્લોકાન્ગુણૈરાદ્ધૈરરંજયત્

મગધાધિપતેઃ પુત્રી મહિષી તસ્ય ભૂપતેઃ ।
સુદક્ષણાખ્યયા ખ્યાતા શચીવાસીદ્દિવસ્પતેઃ

ગતે મહતિ કાલે તુ મહિષ્યાં નાભવત્સુતઃ ।
દધ્યાવિતિ નિજસ્વાંતે સ સમ્રાટ્કોશલાધિપઃ

રત્નાકરસુમેર્વાદિ નગરત્નૈર્વિરાજિતમ્ ।
ધૃતં ભૂવલયં દોષો ભૂષાયૈ નાપ્રજસ્ય મે

વર્ગત્રયી યથાકાલં સેવિતા ન વિરોધિતા ।
તથાપિ મેઽનપત્યસ્ય ન સૌખ્યં વિદ્યતે હૃદિ

યજ્ઞૈરારાધિતો વિષ્ણુરિંદ્રાદ્યાશ્ચ સુરોત્તમાઃ ।
દીર્ઘિકારામકૂપાશ્ચ કારિતાઃ સર્વતો ભુવિ

ગોભૂહિરણ્યવાસોભિઃ ષડ્રસાન્વિતભોજનૈઃ ।
વિપ્રા અતિથયશ્ચૈવ ભક્ત્યા સંતોષિતા મયા

વૃત્યર્થં પૃથિવીપાલાનુદ્ધૃત્ય યુધિ ધર્મતઃ ।
ધનેન મહતા કોશો મયા હિ બહુલીકૃતઃ

ઉન્માર્ગગામિનો મત્તા નિજધર્મવિલંઘિનઃ ।
વિમુખઃ પિતૃદેવેભ્યો દંડ્યાસ્તે દંડિતા મયા

પંચપર્વસુ વૈષ્ણવ્યાં રવૌ પિત્ર્યે ચ કર્મણિ ।
દશમ્યૈકાદશીતિથ્યોર્ન સ્ત્રીસેવા કૃતા મયા

ઋતુકાલાવધૌ સ્નાતાં સ્વસ્ત્રિયં નાહમત્યજમ્ ।
અનૃતાવપિ તદ્યોગ્યે કાલે ચેત્પ્રાર્થિતસ્તયા

તદા તસ્યાં સકામિન્યાં સકામં રમિતં મયા ।
એવં ધર્માર્થકામા મે યથાકાલં નિષેવિતાઃ

મહિષ્યાં કેન દોષેણ જાયતે મે ન સંતતિઃ ।
અતીતાનાગતજ્ઞાનો વસિષ્ઠો ગુરુરેવ નઃ

કથયિષ્યતિ તં દોષં યન્મે પુત્રો ન જાયતે ।
દેવલ ઉવાચ-
ઇત્યાલોચ્ય સ ભૂપાલો ગમિષ્યન્નાશ્રમં ગુરોઃ ।
મંત્રિષ્વારોપયામાસ કોશલામૃદ્ધિકોશલામ્

અથ પ્રજાસૃજં દેવં પૂજયિત્વાશ્રમં ગુરોઃ ।
પ્રતસ્થાતે પુત્રકામૌ દંપતી તૌ શુભેઽહનિ

કતિચિદ્વાસરૈર્માર્ગમુલ્લંઘ્યૈકરથે સ્થિતૌ ।
તૌ દંપતી ગુરોઃ સાયમાશ્રમં પ્રાપતુઃ શુભમ્

વૈશ્વદેવાંત સંપ્રાપ્તાતિથિસત્કારકૃન્મુનિમ્ ।
હુતાશનહુતદ્રવ્યપ્રસરદ્ધૂમમાલયા

પવિત્રયંતમાત્મસ્થાન્મુનીનાગંતુકાનપિ ।
મૃગૈર્દૂર્વાપ્રતાનૌઘપ્રપૂર્ણોદરમંથરમ્

અભ્યાગચ્છદ્ભિરભિતો મંડપં સ મૃગીગણૈઃ ।
વાસવૃક્ષમિલત્પક્ષિકુલકોલાહલાકુલમ્

પરસ્પરવિનિર્મુક્તવૈરવ્યાઘ્રમૃગાદિકમ્ ।
જપધ્યાનપરર્ષીણાં ક્ષણશ્રાંતશ્રુતિધ્વનિમ્

અનધ્યયનકાલોત્થ ક્રીડારક્તકુમારકમ્ ।
તસ્મિન્વસિષ્ઠમદ્રાષ્ટાં દંપતી તૌ કૃતક્રિયમ્

બૃસ્યાં નિષણમવ્યગ્રમરુંધત્યોપસેવિતમ્ ।
સ વવંદે ગુરોઃ પાદૌ મહિષી સા ચ તત્સ્ત્રિયઃ

આશિષા ગુરુરપ્યેનં યુયોજારુંધતી ચ તામ્ ।
અતિથિં તમથાભ્યર્ચ્ય મધુપર્કાદિભિર્ગુરુઃ

અર્હણૈરર્હતાં શ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠ ઇતિ પૃષ્ટવાન્ ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ-
ભો ભો ભૂમિભૃતાં શ્રેષ્ઠ રાજ્યે કુશલમસ્તિ તે

કુલે ચ કચ્ચિલ્લોકે ચ નિજધર્માનુવર્ત્તિનિ ।
ધર્મેણ પાલિતા કચ્ચિત્વયા વીરવસુંધરા

સંવર્દ્ધયતિ તે કોશં ધર્મધીરિવ સાત્વિકી ।
તવ જાનપદા રાજન્પૌરાશ્ચ સ્થિતિમાત્મનઃ

સારવંતો વિમુંચંતિ કચ્ચિન્નાંબુધયો યથા ।
સ્નેહેન સાહચર્યેણ સહવાસતયા પ્રભો

લક્ષ્મીનારાયણાયેતે કચ્ચિત્તે પુરદંપતી ।
કામ્યવ્રતાનિ રાજેંદ્ર પ્રજાનાં નગરે તવ ।
ફલંતિ વાંછિતં કચ્ચિદ્ધરિચંદનવદ્દિવિ

દેવલ ઉવાચ-
પૃષ્ટ્વૈવં સ મુનિશ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ ।
યોગપ્રભાવોપનતૈર્નૃપં ભોજ્યૈરભોજયત્

અરુંધતીચ તાં રાજ્ઞીં બહ્વાદરસમન્વિતા ।
નાનાવ્યંજનપક્વાન્નૈરભોજયદુદારધીઃ

કૃતભોજનમાસીનં સ્વસ્થઃ સ્વસ્થં મુનિર્નૃપમ્ ।
પુનઃ પપ્રચ્છ સંગૃહ્ય પાણિના પાણિમાનતમ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
સપ્તાંગ સંયુતં રાજ્યં નિજધર્મરતપ્રજમ્ ।
પ્રીતબંધુજનામાત્યં શસ્ત્રાસ્ત્રવિધિવદ્ભટમ્

વશ્યમિત્રં હૃતામિત્રં કૃષ્ણાર્ચાપરમાનસમ્ ।
યસ્યાસ્તિ નૃપતે રાજ્યં સ્વર્ગરાજ્યેન તસ્ય કિમ્

ઇક્ષ્વાકુવંશરાજાનઃ પુત્રાનુત્પાદ્ય ધાર્મિકાઃ ।
રાજ્યં ચ તેષુ વિન્યસ્ય પ્રપન્નાસ્તપસિ પ્રભો

ત્વં યુવા દૃષ્ટપુત્રાસ્યો નાધિકારી તપોવિધૌ ।
કિમર્થમાગતો હ્યત્ર રાજ્યં ત્યક્ત્વા તથાવિધમ્

રાજોવાચ-
બ્રહ્મન્નાહં તપઃ કર્તુમાગતસ્તાવકાશ્રમે ।
સ્વર્ગકામનયા ત્યક્ત્વા રાજ્યમત્ર તથાવિધમ્

બ્રહ્મન્સત્યમિદં ચોક્તં ભવતા યત્તપોવનમ્ ।
રાજ્યમારોપ્ય પુત્રેષુ પ્રાપ્તા ઇક્ષ્વાકુવંશજાઃ

ન તૈસ્ત્યક્તં મહીરાજ્યમિદં સ્વર્ગગતૈરપિ ।
તન્મૂર્તિરસ્યાં વિમનાસ્તિષ્ઠતિ હ્યેવ સંતતિઃ

યથા બાલ્યં ગતં તાત યૌવનં ચ સમાગતમ્ ।
યાસ્યત્યદોપિ ચ તથા જરાપ્યેષ્યતિ નિશ્ચિતમ્

જરસોઽનતરં મૃત્યુઃ પુરુષસ્ય ન સંશયઃ ।
મૃત્યુંગતે મયિ બ્રહ્મન્વિનાતનયસંભવમ્

કસ્યેદં જગતીરાજ્યં ભવિષ્યતિ ગુરો વદ ।
તસ્માદપત્યહીનસ્ય રાજ્યેઽપિ મમ તિષ્ઠતઃ

મમત્વં વિદ્યતે નાત્ર પુરસ્તાત્તદભાવતઃ ।
વર્ગત્રયસ્ય વૈ સમ્યક્સંવેત્તા ત્વં ગુરો મમ

કેન દોષેણ મે પુત્રો જાયતે ન તપોનિધે ।
ધ્યાનેન દોષમાલોક્ય તં ગુરો કથયાશુમે

તસ્ય પ્રતિક્રિયાં કુર્યાં શ્રુત્વા સંતાનલબ્ધયે ।
દેવલ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વસિષ્ઠસ્તુ વચસ્તસ્ય મહીપતેઃ

ઉવાચ સંતતિસ્તંભહેતું વીક્ષ્ય સમાધિના ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ-
ત્વં પુરા રાજશાર્દૂલ સંસેવ્ય સુરનાયકમ્

સ્નાતામિમાં વધૂં સ્મૃત્વા ચલિતો નિજમંદિરમ્ ।
ગચ્છતસ્ત્વરયા તાત સંતાનોત્કંઠિતસ્ય તે

આસીત્સુરતરોર્મૂલે કામેધનુઃ સ્થિતા પથિ ।
ઉત્પાદિતા ત્વયા તસ્યાઃ પૂજ્યાંઘ્રિરજસોઽતિરુટ્

પ્રદક્ષિણનમસ્કારસદાચારમકુર્વતા ।
સાઽશપત્ત્વામતિક્રોધાત્પુત્રો નોત્પત્સ્યતે તવ

મમ સંતાનશુશ્રૂષાં યાવત્ત્વં ન કરિષ્યસિ ।
ગચ્છંસ્ત્વમૃતુદાનાય ત્વરયા સુતકામુકઃ

તન્મના નાશ્રૃણોઃ શાપં નયંતાક્ષનિનાદતઃ ।
તસ્યાઃ સુતાસુતાં ધેનું નંદિનીં સસુતાં મમ

આરાધયાનયા વધ્વા સાર્દ્ધં સા દાસ્યતે સુતમ્ ।
દેવલ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તવતિ તત્રર્ષૌ વસિષ્ઠે સા તુ નંદિની

તપોવનાત્સમાયાતા વત્સસ્નેહસ્નુતસ્તની ।
તાં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટહૃદયો વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ ।
ઉવાચ ભૂપતિં ભૂયો દર્શયિત્વા ચ નંદિનીમ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
રાજન્સમાગતા હ્યેષા સ્મૃતમાત્રશુભાહ્વયા ।
અતો વિદ્ધિ સમીપસ્થાં કાર્યસિદ્ધિમિહાત્મનઃ

આરાધિતાનુગત્યેયં ત્વયારણ્યે તથાશ્રમે ।
વધ્વા પ્રસાદાત્તે પુત્રં દાસ્યતે નાત્ર સંશયઃ

યથાનાભિભવેદેનાં જંતુઃ કશ્ચિદ્વનોદ્ભવઃ ।
તથા ચારય રાજેંદ્ર વને હિંસ્રો ધનુર્દ્ધર

દેવલ ઉવાચ-
તથેતિ લઘુવાદિને નૃપતયે સ્નુષાયૈ ચ સક્ષપાશયનહેતવે સદુટજં દદૌ તાપસઃ ।
સ તત્ર સહભાર્યયા સમધિશય્યદર્ભાસ્તૃતાં મહીમગમયન્નિશાં નિયતમાનસો વિશ્પતિઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે દ્વ્યધિકદ્વિશતતમોધ્યાયઃ