પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.199

ઋષય ઊચુઃ-
કાલિંદ્યાશ્ચૈવ માહાત્મ્યં વદ સૂત સવિસ્તરમ્ ।
યસ્મૈ પ્રકાશિતં યેન તદાખ્યાનસમન્વિતમ્

સૂત ઉવાચ-
એકદા પાંડુતનયઃ શુશ્રૂષુઃ સૌભરેઃ શુભમ્ ।
જ્ઞાનં તત્સ્થાનમભ્યેત્ય નત્વા તમિતિ પૃષ્ટવાન્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
બ્રહ્મન્માર્તંડતનયા તીર તીર્થેષુ યચ્છુભમ્ ।
તીર્થં તદ્વદ વૈકુંઠ જન્મભૂમિપરાત્પરમ્

સૌભરિરુવાચ-
એકદા તુ મુનિશ્રેષ્ઠૌ દિવિ નારદપર્વતૌ ।
ગચ્છંતૌ ખાંડવં પશ્યન્પશ્યતઃ સુમનોહરમ્

તત્રાવતીર્ણો નભસ ઉપવિષ્ટૌ તટે શુભે ।
કાલિંદ્યાઃ ક્ષણવિશ્રાંતૌ સ્નાતું વિવિશતુર્જલે

શિબિરૌશીનરો રાજા મૃગયાંતૌ ચરન્વને ।
દૃષ્ટ્વા તાન્નિર્ગમાપેક્ષી નિષસાદ સરિત્તટે

તૌ મુની વિધિવત્સ્નાત્વા પરિધાયાંબરાણિ ચ ।
વંદિતૌ શિરસા રાજ્ઞા તેનોપાવિશતાં તટે

તત્રાલોક્ય સુવર્ણસ્ય શિબિર્યૂપાન્સહસ્રશઃ ।
નારદં ગર્વરહિતઃ પર્વતં ચ જગાદ સઃ

શિબિરુવાચ-
કથ્યતાં મુનિશાર્દૂલૌ કસ્યેમા યાગયષ્ટયઃ ।
કેનાત્ર વિહિતો યજ્ઞઃ સુરેણાથ નરેણ વા

મુક્ત્વા કાશ્યાદિતીર્થાનિ યજ્ઞૈરીજ્યેઽત્ર કઃ પુમાન્ ।
કો વિશેષોઽત્ર તીર્થેભ્યસ્તેભ્યો વિજ્ઞાનસન્નિધિઃ

નારદ ઉવાચ-
પુરા હિરણ્યકશિપુર્જિત્વા શક્રાદિદેવતાઃ ।
ત્રૈલોક્યરાજ્યમાસાદ્ય સો ખર્વં ગર્વમાદદે

પ્રહ્લાદસ્તસ્ય તનયો નારાયણપરાયણઃ ।
તસ્મૈ સો દ્રુહ્યતાભીક્ષ્ણં પાપાત્મા નષ્ટમંગલઃ

તદ્દ્રોહાદ્વિષ્ણુના સદ્યો નૃસિંહતનુધારિણા ।
હત્વા દૈત્યપતિં સ્વર્ગરાજ્યં સ્વઃપતયેઽર્પિતમ્

સ્વપદં પ્રાપ્ય દેવેશો બૃહસ્પતિમથાવદત્ ।
મૂર્ધ્નાભિવંદ્ય તત્પાદૌ નારાયણગુણાન્સ્મરન્

ઇંદ્ર ઉવાચ-
ગુરો નૃસિંહરૂપેણ હરિણા લોકધારિણા ।
દત્તં મે દેવતારાજ્યં યષ્ટુમિચ્છામિ તં મખૈઃ

સ્થાનં પવિત્રં કથય બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ મે ગુરો ।
ન વિધેયો વિલંબોઽત્ર ત્વયા નો હિતકારિણા

બૃહસ્પતિરુવાચ-
અસ્તિ તે ખાંડવવનં રમ્યં પરમપાવનમ્ ।
કેતક્યશોકબકુલમધુમત્ત મધુવ્રતમ્

તત્રાસ્તિ યમુના પુણ્યા ધન્યા ત્રૈલોક્યપાવની ।
દદાતિ સ્મરણે સ્વર્ગં મરણે બ્રહ્મણઃ પદમ્

તત્તીરે યજ દેવેશ કેશવં બહુભિર્મખૈઃ ।
યદીચ્છસિ સ્વકીયાનાં કલ્યાણં ત્વં નિરંતરમ્

નારદ ઉવાચ-
ગુરોર્વચનમાકર્ણ્ય તૂર્ણમારુહ્ય વાહનમ્ ।
શિવપ્રદમિમં શક્રઃ સ્વકીયવનમાગમત્

ગુરુણા સહ દેવૈશ્ચ યજ્ઞોપકરણૈસ્તથા ।
અત્રાગત્ય વિલોક્યૈતદ્વનં લેભે મુદં પરામ્

ગુરુણા નોદિતઃ શક્રો સપ્તર્ષીન્બ્રહ્મણઃ સુતાન્ ।
વસિષ્ઠાદીન્દ્વિજાન્વૃત્વા યજતિ સ્મ જગત્પતિમ્

તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્બ્રહ્મેશાભ્યાં સહાગતઃ ।
ક્રતૌ શતક્રતોર્યત્ર મહાનભવદુત્સવઃ

દેવત્રયીં સતાં વીક્ષ્ય શક્રો વક્રમતિસ્તદા ।
ઉત્થાયાસનતસ્તૂર્ણં વવંદે મુનિભિઃ સહ

વાહનેભ્યોઽવરુહ્યાશુ તદંતેષૂપવિશ્ય તે ।
આસનેષુ સુહૈમેષુ બભુર્વેદીષ્વિવાગ્નયઃ

સિતરક્તાંગયોઃ શંભુ બ્રહ્મણોર્હરિરાબભૌ ।
નીલચ્છવિઃ પીતવાસાસ્તડિત્વાનિવ શૃંગયોઃ

શક્રઃ પ્રક્ષાલ્ય તત્પાદાન્મૂર્ધ્ના તજ્જલમાદધે ।
અબ્રવીચ્ચ મુદાયુક્તો વચનં મધુરાક્ષરમ્

ઇંદ્ર ઉવાચ-।
વિહિતોઽયં મયા દેવ યજ્ઞોઽદ્ય સફલોઽભવત્

યદ્યયં દર્શનં પ્રાપ્તા દુર્લક્ષ્યા અપિ યોગિભિઃ।
એકેનૈવ ત્વયા વિષ્ણો કૃતા મૂર્તિસ્ત્રયીમયી

ગુણૈસ્તથાપિ નાનાત્વં સ્ફટિકસ્યેવ તે મૃષા ।
યથા દારુષુ ગૂઢોઽગ્નિર્ઘર્ષણેન વિના વિભો

નાવિર્ભવતિ ભૂતાનાં હૃત્સુ ભક્ત્યા તથા ભવાન્ ।
એકસ્ય ત્વયિ ભક્તિઃ સ્યાત્સર્વભૂતોપકારિણી

બભૂવુઃ સુખિનો દેવાઃ પ્રહ્લાદકૃતયા તયા।
વયં વિષયિણો દેવ ત્વન્માયાવૃતચેતસઃ

ન જાનીમઃ સ્વરૂપં તે યથાવત્પાદસેવકાઃ ।
ભો બ્રહ્મન્ભો મહાદેવ યુવામપિ જગદ્ગુરૂ

એતસ્યૈવ ગુરુત્વેન યતો નાતઃ પૃથક્યુવામ્ ।
યત્કિંચિદુચ્યતે વાચા મનસા ચ વિચિંત્યતે ।
અસ્યૈવ માયા તત્સર્વે તદ્દ્વયીદૂરવર્ત્તિનઃ

પ્રપંચજાતં યદિદં વિલોક્ય તેન સત્યમિત્યેવ વિચિંતયેન્ન સઃ ।
ભજંતિ વિષ્ણોશ્ચરણં તરંતિ તે યદંબુમૂર્ધ્ના હર ધાર્યતે ત્વયા

વિધેસ્ય ભૂયાદનુજન્મપાદયો રતિર્મદીયા કમલાભયોર્ભૃશમ્ ।
યદીક્ષણ ક્ષોભિતયા તયા જગત્સમસ્તમેતન્મહદાદિ જાયતે

ભવાદૃશો નાસ્તિ કૃપાપરોપરો વિપક્ષપક્ષે વિતનોષિ યત્સુખમ્ ।
સ્વલોકશોકાપનયે કૃપાલુતા યદુચ્યતે તે નૃહરે તદજ્ઞતા

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યભિષ્ટૂય દેવેશં કેશવં પ્રણતોઽગ્રતઃ ।
તસ્થૌ તદ્વાક્યશુશ્રુષા દત્તચિત્તો મહીયતે

એવમાકર્ણ્ય મુનય સ્તુતિં તસ્ય રમાપતેઃ ।
કૃતામિંદ્રેણ સદસિ સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્

શતમન્યો વર્ષશતં યે કુર્વંતિ મહત્તપઃ ।
ન તેષામીદૃશી ભક્તિર્યાદૃશી તવ માધવે

ન યોગઃ સુલભોષ્ટાંગઃ ખ્યાતિર્યેનાધિગમ્યતે ।
સમત્વેન ચ તત્ત્યાગસ્તદ્ભક્તિઃ શરણં નૃણામ્

સ્વધર્માર્જિતવિત્તૈર્યદ્યથા વિધિ વિધીયતે ।
કર્મતસ્યાર્પણં વિષ્ણૌ ભક્તિરેષા શિવપ્રદાઃ

ન નિંદેદ્દેવતામન્યાં વિષ્ણુબુદ્ધ્યાં ચ યો નમેત્ ।
ન ત્યજેદ્વેદવાક્યાનિ સ ભક્તોઽસ્ય હરેઃ પ્રિયઃ

યે શૃણ્વંતિ હરેર્ગુણાનહરહઃ કુર્વંતિ યે કીર્તનં યે ચાસ્ય સ્મરણં યદોશ્ચ ભજનં યેઽમું યજંતે તથા

યે દાસ્યેન નમંતિ ચૈનમમુના કુર્વંતિ યે મિત્રતાં યે ચ સ્વં ચ નિવેદયંતિ નહિ તે વાંચ્છંતિ મુક્ત્યાદિકમ્

ઇંદ્ર ભક્ત્યા ત્વમપ્યેનમારાધય જગદ્ગુરુમ્ ।
ન કામયે કિમપ્યાસ્મત્કૃતકૃત્યો ભવિષ્યતિ

નારદ ઉવાચ-
મુનિભિરિતિ શિક્ષિતે સમસ્તસેવ્યાં ત્રિભુવનપારપદપ્રદાં નિશમ્ય ।
હરિરનિશગુરુઃ કૃતાં સ્વભક્તિં મધુરમુવાચ વચો હરિં સમાજે

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે।
કાલિંદીમાહાત્મ્યે ઇંદ્રયાગવિધિનોનામ એકોનદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ