પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.195

સૂત ઉવાચ-
અથ દેવઋષિસ્તત્ર કુમારાનનુમાન્ય ચ ।
ઉવાચ પ્રણતો વાક્યં જ્ઞાનયજ્ઞ કૃતાદરઃ

નારદ ઉવાચ-
જ્ઞાનયજ્ઞં કરિષ્યામિ શુકશાસ્ત્ર કથોજ્વલમ્ ।
ભક્તિ જ્ઞાન વિરાગાણાં સ્થાપનાર્થે પ્રયત્નતઃ

યત્ર કાર્યો મયા યજ્ઞઃ સ્થાનં તત્કથ્યતાં દ્વિજાઃ ।
ચત્વારો યજ્ઞવાહાશ્ચ યૂયમેવ વૃતા મયા

કિયદ્ભિર્દિવસૈઃ શ્રાવ્યા શ્રીમદ્ભાગવતી કથા ।
કો વિધિસ્તત્ર કર્તવ્યો જ્ઞાનયજ્ઞવિશારદાઃ

કુમારા ઊચુઃ।
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામસ્તુભ્યં યત્ર કથા નૃણામ્ ।
શૃણ્વતાં પાપરાશિઘ્નો ભવેત્પુણ્યવિબર્દ્વિની

ગંગાદ્વાર સમીપે તુ કામદાખ્યં પુરં મહત્

સ્વર્ણદ્યાશ્ચોત્તરે પુણ્યે તટમાનંદનામકમ્ ।
નાનાઋષિગણૈર્જુષ્ટં દેવસિદ્ધનિષેવિતમ્

નાના તરુલતાકીર્ણં સ્વચ્છકોમલ વાલુકમ્ ।
રમ્યમેકાંતદેશસ્થં સ્વર્ણપંકજ શોભિતમ્

યત્સમીપસ્થજીવાનાં ક્ષેત્રસ્યૈવ પ્રભાવતઃ ।
મિથઃ સંસ્નિગ્ધચિત્તાનાં વૈરં ચેતસિ ન સ્થિતમ્

જ્ઞાનયજ્ઞસ્ત્વયા તત્ર કર્ત્તવ્યો હિ પ્રયત્નતઃ ।
અપૂર્વ રસદાત્રી ચ કથા તત્ર ભવિષ્યતિ

વૃંદાવનપ્રતોલિસ્થં જરાજીર્ણ કલેવરમ્ ।
સુતદ્વયં પુરસ્કૃત્ય ભક્તિસ્તત્રાગમિષ્યતિ

યત્ર ભાગવતી વાર્તા ભક્તિસ્તત્ર સહાત્મજા ।
કૃષ્ણકીર્તિસુધાં પીત્વા તરુણી વા ભવિષ્યતિ

સૂત ઉવાચ-
એવમુક્ત્વા કુમારાસ્તે નારદેન સમંતતઃ ।
ગંગાદ્વારે સમાજગ્મુર્જ્ઞાનયજ્ઞાય સત્વરાઃ

યદા પ્રાપ્તાસ્તટં તે તુ ગંગાયા ભાર્ગવર્ષભ ।
તદા કોલાહલશ્ચાસીદ્ભૂર્લોકાદિક સપ્તસુ

શ્રીમદ્ભાગવતાસ્વાદલંપટા સાપ્તલૌકિકાઃ ।
ધાવં ધાવં સમાજગ્મુઃ પ્રાચીના વૈષ્ણવાશ્ચ યે

ભૃગુર્વસિષ્ઠશ્ચ્યવનશ્ચ ગૌતમો મેધાતિથિર્દેબલદેવરાતૌ ।
રામસ્તથાગાધિજ શાકલૌ ચ મૃકંડપુત્રાત્રિજ પિપ્પલાદાઃ

યોગેશ્વરૌ વ્યાસપરાશરૌ ચ શુકાદયો ભાગવતપ્રધાનાઃ ।
શિષ્યૈરુપેતા બહુશાસ્ત્રવિજ્ઞાઃ કૃષ્ણામૃતાસ્વાદ કૃતૌ પ્રધાનાઃ

વેદાંતાનિ ચ વેદાશ્ચ મંત્રાસ્તંત્રાણિ સંહિતાઃ ।
દશસપ્તપુરાણાનિ ષટ્શાસ્ત્રાણિ તથાયયુઃ

ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તત્ર પુષ્કરાદિ સરાંસિ ચ ।
ક્ષેત્રાણિ ચ દિશઃ સર્વા દંડકાદિ વનાનિ ચ

હિમાદયો નગાસ્તત્ર દેવગંધર્વકિન્નરાઃ ।
દ્વીપાઃ સમુદ્રા દિક્પાલાઃ પાતાલસ્થાસ્તથાયયુઃ

દીક્ષાયાં નારદેનાથ દત્તમાસનમુત્તમમ્ ।
કુમારા વંદિતા સર્વે નિષેદુઃ કૃષ્ણતત્પરાઃ

વૈષ્ણવાઃ સુવિરક્તાશ્ચ ન્યાસિનો બ્રહ્મચારિણઃ ।
મુખ્યા હ્યગ્રેસ્થિતા સ્તેષાં પુરતો નારદઃ સ્થિતઃ

વામભાગેમુનિગણાદક્ષિણેચદિવૌકસઃ ।
વેદોપનિષદોઽન્યત્રતીર્થાનિચભૃગૂદ્વહ

જયશબ્દોનમઃ શબ્દઃશંખશબ્દસ્તથૈવચ ।
બભૂવાકાશસંસ્પર્શીઘોષયન્વિદિશોદશ

વિમાનાનિસમારુહ્યપ્રહૃષ્ટાનાકવાસિનઃ ।
કલ્પવૃક્ષપ્રસૂનૈશ્ચતાંસભાંસમવાકિરન્

સૂતૌવાચ-
એવંતેષુનિવિષ્ટેષુભૃગ્વાદિષુયથાર્હતઃ ।
શ્રીભાગવતમાહાત્મ્યમૂચિરેનારદાયતે

કુમારા ઊચુઃ।
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામો મહિમાનં મહાદ્ભુતમ્ ।
શ્રીમદ્ભાગવતાખ્યસ્ય શાસ્ત્રસ્ય વિધિપૂર્વકમ્

સદા નરૈઃ સુકૃતિભિઃ સેવ્યા ભાગવતી કથા ।
યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ કૃતાર્થત્વં પ્રયાંતિ તે

ગ્રંથો ઽષ્ટાદશસાહસ્રો દ્વાદશસ્કંધ સંયુતઃ ।
પરીક્ષિચ્છુકસંવાદઃ શ્રીમદ્ભાગવતાભિધઃ

તાવત્સંસારચક્રેસ્મિન્ભ્રમત્યજ્ઞાનમોહિતઃ ।
યાવત્કર્ણગતંનોસ્યાચ્છુકશાસ્ત્રં જનસ્ય ચ

કિં શ્રુતૈર્બહુભિઃ શાસ્ત્રૈઃ પુરાણૈઃ સંહિતાગમૈઃ ।
યદિ ભાગવતં પુંભિર્ન શ્રુતં ભક્તિભાવનૈઃ

કથા ભાગવતસ્યાપિ નિત્યં ભવતિ યદ્ગૃહે ।
તદ્ગૃહં તીર્થરૂપં હિ નૃણાં પાપવિનાશનમ્

અશ્વમેધસહસ્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ ।
ભાગવત્યાઃ કથાયાશ્ચ કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

તાવત્પાપાનિ તિષ્ઠંતિ દેહેઽસ્મિન્મુનિપુંગવ ।
યાવન્ન શ્રૂયતે સમ્યક્શ્રીમદ્ભાગવતં નરૈઃ

ન ગંગા ન ગયા કાશી પ્રતિષ્ઠાનં ન પુષ્કરઃ ।
કથાયા ભાગવત્યાશ્ચ સમા પુણ્યફલેન ચ

શ્લોકાર્દ્ધં શ્લોકપાદં વા નિત્યં ભાગવતોદ્ભવમ્ ।
પઠસ્વ સ્વમુખેનાપિ યદીચ્છસિ ભવક્ષયમ્

વેદાદિર્વેદમાતા ચ પૌરુષંસૂક્તમેવ ચ ।
ત્રયી ભાગવતં ચૈવ દ્વાદશાષ્ટાક્ષરૌ મનૂ

દ્વાદશાત્મા પ્રયાગશ્ચ કાલઃ સંવત્સરાત્મકઃ ।
બ્રાહ્મણશ્ચાગ્નિહોત્રં ચ સુરભિર્દ્વાદશી તિથિઃ

તુલસી ચ વસંતર્તુઃ પુરુષોત્તમ એવ ચ ।
એતેષાં વસ્તુતો નાસ્તિ પૃથગ્ભાવો મુનીશ્વર

યશ્ચ ભાગવતં શાસ્ત્રં વ્યાકુર્યાદન્વહં દ્વિજ ।
જન્મકોટિકૃતં પાપં તસ્ય નશ્યતિ નારદ

શ્રુતં ચ પઠિતં ધ્યાતં શ્રીમદ્ભાગવતં નૃભિઃ ।
દદાતિ મુક્તિં ભક્તિં વા તુલસ્યગ્ન્યોશ્ચ સેવનમ્

અંતકાલે તુ સંપ્રાપ્તે ભયં ત્યક્ત્વા સુદૂરતઃ ।
શ્રીમદ્ભાગવતં ભક્ત્યા શૃણુયાદ્યઃ સ મુક્તિભાક્

પ્રૌષ્ઠપદ્યાં ચ રાકાયાં હેમસિંહ સમન્વિતમ્ ।
અલંકૃત્ય દ્વિજાગ્ર્યાય શ્રીમદ્ભાગવતં દદેત્

ભક્તિયુક્તો વિમાનશ્ચ મિતાશી ચ જિતેંદ્રિયઃ ।
શ્રુત્વાદિતઃ સ કૃષ્ણસ્ય સાયુજ્યં લોકમાપ્નુયાત્

આજન્મમાત્રમપિ યેન શઠેન ચિત્તં સમ્યઙ્નિયમ્ય ભુવિ કૃષ્ણકથા ન પીતા ।
ચાંડાલવચ્ચ પશુવદ્બત તેન નીતં મિથ્યા સ્વજન્મ જનની ભૃશમર્દિતા ચ

યૈર્ન શ્રુતં ભાગવતં પુરાણમારાધિતો નો પુરુષઃ પુરાણઃ ।
મુખે હુતં નૈવ ધરામરાણાં તેષાં વૃથા જન્મ ગતં નરાણામ્

ચિત્તં ન યસ્ય તુ નરસ્ય હરેઃ કથાયાં સંપ્રીયતે દુરિતદુષ્ટમસત્પ્રસંગાત્ ।
ધિક્તં નરં પશુસમં ભુવિભારભૂતમેવં વદંતિ મુનયઃ કિલ પૂર્વસિદ્ધાઃ

દુર્લ્લભૈવ કથા લોકે શ્રીમદ્ભાગવતોદ્ભવા ।
કોટિજન્મસમુત્થેન પુણ્યેનૈવ તુ લભ્યતે

તેન યોગનિધે સાધો શ્રોતવ્યા સાત્વતી કથા ।
પ્રત્યહં નિયમો નાસ્તિ દિનાનાં વસ્તુતો દ્વિજ

સત્યેન બ્રહ્મચર્યેણ યતોઽસ્ય શ્રવણં મતમ્ ।
તતઃ કલૌ વિશેષો હિ વિધિઃ સપ્તદિનાત્મકઃ

મનસશ્ચાજયાદ્રોગાત્પુંસાં ચૈવાયુષઃ ક્ષયાત્ ।
કલેર્દોષબહુત્વાચ્ચ સપ્તાહશ્રવણંમતમ્

મનસો નિગ્રહશ્ચૈવ નિયમાચરણં તથા ।
કર્તું સપ્તદિનં શક્યં તતો નિયમકલ્પના

શ્રદ્ધયા શ્રવણે નિત્યમાદ્યંતાવધિ યત્ફલમ્ ।
તત્ફલં શુકદેવેન સપ્તાહશ્રવણે કૃતમ્

યત્ફલં નાસ્તિ તપસા ન યોગેન સમાધિના ।
અનાયાસેન તત્સર્વં સપ્તાહ શ્રવણાલ્લભેત્

યજ્ઞાદ્વ્રતાચ્ચ તપસો ધ્યાનાજ્જ્ઞાનાચ્ચ તીર્થતઃ ।
શ્રીભાગવતસપ્તાહ નિયમો હ્યુત્તમો મતઃ

યદા કૃષ્ણો ભુવં ત્યક્ત્વા સ્વપદં ગંતુમુદ્યતઃ ।
તદાજ્ઞાયોદ્ધવો ધીમાન્ગોવિંદં વાક્યમબ્રવીત્

ઉદ્ધવ ઉવાચ-
ભગવન્ભવતા સર્વં દેવકાર્યં પ્રસાધિતમ્ ।
અધુના ગંતુમિચ્છુસ્ત્વં સ્વંપદં તમસઃ પરમ્

અતશ્ચિંતા મમોત્પન્ના ત્વદ્વિયોગ ભિયા વિભો ।
તામપાકુરુ દેવેશ ત્વામહં શરણં ગતઃ

આગતોઽયં કલિર્ઘોરોઽત્ર સર્વેઽપિ જનાઃ ખલાઃ ।
ભવિષ્યંતિ તતો નાથ કિં વિધેયં તદાદિશ

ઇયં ભારવતી ભૂમિઃ શરણં કિં પ્રયાસ્યતિ ।
ત્વદન્યો દૃશ્યતે નાત્ર ત્રાતા સ્યાદ્ યદુનંદન

અતોઽસ્માસુ દયાં કૃત્વા તિષ્ઠાત્રૈવ દયાનિધે ।
સાધૂનાં રક્ષણાયૈવ ત્વમાવિરભવઃ પ્રભો

નિર્ગુણોઽપિ નિરાકારઃ સચ્ચિદાનંદવિગ્રહઃ ।
ત્વદ્વિયોગેન તે ભક્તાઃ કથં સ્થાસ્યંતિ ભૂતલે

નિર્ગુણોપાસને કષ્ટમતોઽસ્મદ્ધિતમાચર ।
સૂત ઉવાચ-।
ઇત્યુદ્ધવવચઃ શ્રુત્વા ચિંતયિત્વા ક્ષણં હરિઃ

દદૌ ભાગવતં તસ્મૈ કૃપયા પરયા યુતઃ ।
નિજં તેજઃ સમાધાય શ્રીમદ્ભાગવતે દ્વિજ

દત્વોદ્ધવાય ભગવાન્સ્વકીયં પદમાવિશત્ ।
તેનેયં વાઙ્મયી મૂર્તિર્વર્ત્તતે શ્રીહરેરિહ

સેવનાત્સતતં ચાસ્યાઃ પાપં નશ્યેન્નૃણાં ક્ષણાત્ ।
સપ્તાહશ્રવણં તેન કથિતં સર્વતોઽધિકમ્

શ્રોતા વક્તા પૃચ્છકશ્ચ યાંતિ તન્મયતાં દ્વિજ ।
દુઃખદારિદ્ર્ય દૌર્ભાગ્ય પાપ પ્રક્ષાલનાય ચ

કામક્રોધ જયાર્થં ચ કલૌ ભાગવતં ક્ષમમ્ ।
અન્યથા વૈષ્ણવી માયા દેવાનામપિ દુર્જયા ।
કથં નિવર્તતે પુંસાં શ્રીમદ્ભાગવતં વિના

સૂત ઉવાચ-
ઇત્યેવમુક્ત્વા માહાત્મ્યં શ્રીમદ્ભાગવતસ્ય તે ।
કથાં ભાગવતીં દિવ્યાં પ્રવક્તુમુપચક્રમુઃ

વેદોપનિષદાં સારે શ્રીમદ્ભાગવતે દ્વિજૈઃ ।
આરભ્યમાણે તત્રૈવ ભક્તિરાવિરભૂત્ક્ષણાત્

પ્રેમાન્વિતા ચારુતનુર્મુદાન્વિતૌ સુતૌ ગૃહીત્વા તરુણૌ સ્વદોર્ભ્યામ્ ।
શ્રીકૃષ્ણ ગોવિંદ હરે મુરારે નાથેતિ નામાનિ મુહુર્વદંતી

તામાગતાં ભાગવતાર્થભૂષાં સુચારુવેષાં દદૃશુઃ સદસ્યાઃ ।
વ્યતર્કયંશ્ચાપિ કથં કુતાસૌ કાસ્તીતિ સર્વેઽપિ સુવિસ્મિતાક્ષાઃ

તતઃ કુમારા જગદુઃ કૃતાર્થા કથાર્થતો નિષ્પતિતાધુનેયમ્ ।
એવં ગિરઃ સા સસુતા નિશમ્ય જગાદ નમ્રાબ્જભુવઃ કુમારાત્

ભક્તિરુવાચ-।
ભવદ્ભિરદ્યૈવ કૃતાસ્મિ પુષ્ટા કલૌ પ્રણષ્ટાપિ કથારસેન ।
તિષ્ઠામિ કુત્રાહમભીષ્ટમાભ્યાં સહાસ્પદં મહ્યમુપાદશધ્વમ્

સૂત ઉવાચ-
તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય વિધેઃ કુમારા વિચાર્ય સમ્યક્પ્રણિધાય ચિત્તે ।
ઉચુશ્ચ ભક્તિં ભવરોગહર્ત્રીં પ્રેમૈકદાત્રીં હરિભક્તિભાજામ્

કુમારા ઊચુઃ ।
ભક્તેષુ ગોવિંદ પરાયણેષુ સાધુષ્વથો દીનદયા પરેષુ ।
મનો નિયમ્યોત્પથસંપ્રવૃત્તં કૃત્વૈકતાનં હરિપાદપદ્મે

તતો હિ દોષાઃ કલિજા ઇમે ત્વાં દ્રષ્ટું ન શક્તાઃ પ્રભવોપિ લોકે ।
કલૌ ત્વમેકૈવ જગદ્ધિતાય ભવિષ્યસે નારદ સંપ્રણીતા

સકલભુવનમધ્યે નિર્ધનાશ્ચાતિધન્યા નિવસતિ હૃદિ યેષાં શ્રીહરેર્ભક્તિરેકા ।
હરિરપિ નિજલોકં સત્વરં સંવિહાય પ્રવિશતિ હૃદિ યેષાં પ્રેમસૂત્રાપિનદ્ધઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પચંપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે।
શ્રીભાગવતમાહાત્મ્યે પંચનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ