પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.194

સૂત ઉવાચ-
એવં સંપ્રાર્થિતો વિપ્રાસ્તયા ભક્ત્યાતિદીનયા।
યતશ્ચાકથયં તદ્વૈ તચ્છૃણુધ્વં દયાલવઃ

નારદ ઉવાચ-
મા ખિદસ્ત્વં વૃથા બાલે સમાધાય મનો હૃદિ ।
શ્રીકૃષ્ણચરણાંભોજં સ્મર સૌખ્યં લભિષ્યસિ

દ્રૌપદી ચ પરિત્રાતા યેન કૌરવકશ્મલાત્ ।
પાલિતા ગોપસુંદર્યઃ સ કૃષ્ણઃ ક્વાપિ નો ગતઃ

ત્વં તુ ભક્તિઃ પ્રિયા તસ્ય સતતં પ્રાણતોઽધિકા ।
ત્વયાહૂતસ્તુ ભગવાન્યાતિ નીચગૃહેષ્વપિ

સત્યાદિ ત્રિયુગે બોધો વિરાગો મુક્તિસાધકૌ ।
કલૌ તુ કેવલા ભક્તિર્બ્રહ્મસાયુજ્યકારિણી

ઇતિ નિશ્ચિત્ય વિદ્રૂપી સ્વકાં ગાત્ત્વાં સસર્જ હ ।
પરમાનંદચિન્મૂર્તિઃ સ્વપ્રિયાં પ્રીતમાનસઃ

બધ્વાંજલિ ત્વયા પૃષ્ટઃ કિં કરોમીતિ વૈ હરિઃ ।
ત્વાં તદાજ્ઞાપયત્કૃષ્ણો મદ્ભક્તાન્પોષયેતિ ચ

અંગીકૃતં ત્વયા તદ્વૈ પ્રસન્નોઽભૂદ્ધરિસ્તદા ।
મુક્તિદાસીં દદૌ તુભ્યં જ્ઞાનવૈરાગ્ય આત્મજૌ

ભક્તાનાં પોષણં નિત્યં વૈકુંઠસ્થા કરોષિ ચ ।
ભૂમૌ ચ ભક્તપોષાય છાયારૂપં સમાશ્રિતા

વિમુક્તિ જ્ઞાનવૈરાગ્યૈઃ સહ ચૈવાગતાત્ર હિ ।
કૃતાદિદ્વાપરાંતે હિ કાલે મુક્તિ મુદાસ્થિતા

કલૌ તુ સંક્ષયં પ્રાપ્તા પાષંડામયપીડિતા ।
ત્વદાજ્ઞયા ગતા શીઘ્રં વૈકુંઠે પુનરેવ સા ।
સ્મૃતમાત્રા ત્વયાદ્યાપિ મુક્તિરાયાતિ સત્વરમ્

પુત્રીકૃત્ય ત્વયૈમૌ ચ સ્વપાર્શ્વે પરિરક્ષિતૌ ।
ઉપેક્ષાતઃ કલૌ મંદૌ વૃદ્ધૌ જાતૌ સુતૌ તવ

તથાપિ ચિંતાં મુંચત્વમુપાયં ચિંતયામ્યહમ્ ।
કલિના સદૃશઃ કોઽપિ યુગો નાસ્તિ વરાનને

તસ્મિંસ્ત્વાં ખ્યાપયિષ્યામિ ગેહે ગેહે જને જને ।
અન્યધર્માંસ્તિરસ્કૃત્ય પુરસ્કૃત્ય મહોત્સવાન્

યદિ પ્રવર્ત્તયે ન ત્વાં તદા દાસો હરેર્નહિ ।
ત્વદન્વિતાશ્ચ યે જીવા ભવિષ્યંતિ કલાવિહ

પાપિનોઽપિ ગમિષ્યંતિ નિર્ભયા હરિમંદિરમ્ ।
યેષાં ચિત્તે ભવેદ્ભક્તિઃ સર્વદા પ્રેમરૂપિણી

ન તે પશ્યંતિ કીનાશં સ્વપ્નેઽપ્યમલમૂર્ત્તયઃ ।
ન પ્રેતો ન પિશાચો વા રાક્ષસો વાસુરોપિ ચ

ભક્તિયુક્તમનસ્કાનાં સ્પર્શને દર્શને પ્રભુઃ ।
ન તપોભિર્ન વેદૈશ્ચ ન જ્ઞાનેનાપિ કર્મણા

હરિર્હિ સાધ્યતે ભક્ત્યા પ્રમાણં તત્ર ગોપિકાઃ ।
નૃણાં જન્મસહસ્રેણ ભક્તિઃ સુકૃતિનાં ભવેત્

કલૌ ભક્તિઃ કલૌ ભક્તિર્ભક્ત્યાકૃષ્ણઃ પુરઃ સ્થિતઃ ।
ભક્તિદ્રોહકરા યે ચ તે સીદંતિ જગત્ત્રયે

દુર્વાસા દુઃખમાપન્નઃ પુરા ભક્તિવિનિંદકઃ ।
અલં વૃત્તૈરલંતીર્થૈરલં યોગૈરલં મખૈઃ

અલં જ્ઞાનકથાલાપૈર્ભક્તિરેકૈવ મુક્તિદા ।
એવમુક્તં મયા સા તુ સ્વમાહાત્મ્યં નિશમ્ય વૈ

સર્વાંગહર્ષસંયુક્તા માં પુનર્વાક્યમબ્રવીત્ ।
અહો નારદ ધન્યોઽસિ પ્રીતિસ્તે મયિ નિશ્ચલા

ન કદાચિન્વિમુંચામિ ચિત્તં તે મયિ સંગતમ્ ।
કૃપાલુના ત્વયા સાધો મદ્બાધા ધ્વંસિતા ક્ષણાત્

પુત્રયોશ્ચેતના નાસ્તિ મમેમૌ પ્રતિબોધય ।
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કારુણ્યેનાન્વિતો હ્યહમ્

તયોઃ પ્રબોધનં કર્તું પ્રવૃત્તઃ પાણિના સ્પૃશન્ ।
મુખં સંસૃજ્ય કર્ણાંતે શબ્દમુચ્ચૈઃ સમુચ્ચરન્

જ્ઞાન પ્રબુદ્ધ્ય્તાં શીઘ્રં વૈરાગ્યપ્રતિબુધ્યતામ્ ।
વેદવેદાંતઘોષૈશ્ચ ગીતા પાઠૈર્મુહુર્મુહુઃ

બોધ્યમાનૌ તદા તેન કથંચિદ્બોધમાગતૌ ।
નેત્રૈરનવલોકંતૌ જૃંભંતૌ સાલસાવુભૌ

બકવત્પલિતૌ પ્રાયઃ શુષ્કકાષ્ઠસમાંગકૌ ।
ક્ષુત્ક્ષામૌ તૌ નિરીક્ષ્યૈવ પુનઃ સ્વાપમુપાગતૌ

તદા ચિંતાપરોઽભૂવં કિં વિધેયં મયેતિ ચ ।
અહો નિદ્રા કથં યાતિ વૃદ્ધત્વં ચાનયોઃ પરમ્

ચિંતયન્નિત ગોવિંદં સ્મરન્નાસં દ્વિજોત્તમાઃ ।
વ્યોમવાણી તદૈવાભૂન્મા ઋષે ખિદ્યતામિતિ

ઉદ્યમસ્સફલસ્તે તુ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
એતદર્થં તુ સત્કર્મ સુરર્ષે ત્વં સમાચર

તત્કર્મતેઽભિધાસ્યંતિ સાધવઃ સાધુભૂષણાઃ ।
સત્કર્મણિ કૃતે તસ્મિન્સ્વપનં વૃદ્ધતાનયોઃ

ગમિષ્યતિ ક્ષણાદ્ભક્તિઃ સર્વતઃ પ્રસરિષ્યતિ ।
ઇત્યાકાશવચઃ સ્પષ્ટં નિશમ્યાપિ મયા દ્વિજાઃ

ન જ્ઞાતં યન્નભોવાણ્યા ગોપ્યત્વેન નિરૂપિતં ।
કિં તત્કર્મ ચ યેનૈતૌ ભવતો જ્ઞાનસંયુતૌ

ક્વ ભવિષ્યંતિ તે સંતઃ કથં વક્ષ્યંતિ કર્મ સત્ ।
મયાત્ર કિં પ્રકર્ત્તવ્યં યદુક્તં વ્યોમભાષયા

અથ તૌ તત્ર સંસ્થાપ્ય નિર્ગતોઽહં બહિર્દ્વિજાઃ ।
વૃંદારણ્યાદપૃચ્છં ચ યત્ર તત્ર દ્વિજોત્તમાન્

વૃત્તાંતં સર્વ એવાથ શ્રુત્વા વિસ્મિતમાનસાઃ ।
નૈવોત્તરં પ્રયચ્છંતિ હ્યનભિજ્ઞાનભોગિરઃ

અસાધ્યં કેચન પ્રોચુરાવિજ્ઞેયમથાપરે ।
મૂકી બભૂવુરન્યે તુ ચિંતયાનાઃ પુનઃ પુનઃ

વેદવેદાંતઘોષૈશ્ચ ગીતાપાઠૈર્મુહુર્મુહુઃ ।
બોધ્યમાનં ત્રિકં તત્તુ નોદતિષ્ઠદહો વિધિઃ

યોગિના નારદેનાપિ સ્વયં ન જ્ઞાયતે તુ યત્ ।
તત્કથં શક્યતે કર્તુમિતરૈરિહ માનુષૈઃ ।
તતશ્ચિંતાતુરશ્ચાહં બદરીવનમાગતઃ

તપશ્ચરામિ ચાત્રૈવ તદર્થં કૃતનિશ્ચયઃ ।
તાવદ્દદર્શ પુરતઃ સનકાદ્યાન્મુનીશ્વરાન્ ।
કોટિસૂર્યસમાભાસાનુવાચ મુનિસત્તમાન્

ઇદાનીં ભૂરિભાગેન ભવતાં દર્શનં હ્યભૂત્ ।
તદુપાયં મહાભાગા વદંતુ પ્રીતમાનસાઃ

ભવંતો યોગિનાં શ્રેષ્ઠા બુદ્ધિમંતો બહુશ્રુતાઃ ।
કુમારા એવપંચાબ્દાઃ પૂર્વેષામપિપૂર્વજાઃ

સદા વૈકુંઠનિલયા હરિકીર્ત્તનતત્પરાઃ ।
લીલામૃતકથોન્મત્તા હરિસ્મરણતત્પરાઃ

અતો હિ કાલદુહિતા યુષ્માન્નૈવ પ્રબાધતે ।
યેષાં ભ્રૂભંગમાત્રેણ દ્વારપાલૌ હરેઃ પુરા

દૈત્યૌ ભૂત્વા ત્રિજન્માનિ પુનસ્તત્સ્થાનમાસ્થિતૌ ।
અશરીરગિરોક્તં યત્કિંતત્સાધનમુચ્યતામ્

અનુષ્ઠેયં યથા યત્ર પ્રબ્રુવંતુ કૃપાલવઃ ।
ભક્તિજ્ઞાનવિરાગાણાંસુખમુત્પદ્યતેયથા ।
ખ્યાતિર્વઃ સર્વલોકેષુ તથા સાધૂચ્યતાં બુધાઃ

કુમારા ઊચુઃ-
મા ચિંતાં કુરુ દેવર્ષે સ્વચિત્તે હર્ષમાવહ ।
ઉપાયઃ સુખાસાધ્યોઽત્ર વિદ્યતે વિશ્વસૌખ્યદઃ

અહો નારદ ધન્યોઽસિ વિરક્તાનાં શિરોમણિઃ ।
શ્રીકૃષ્ણપ્રેમપાત્રાણામગ્રણીર્વદતાં વરઃ

ત્વયિ ચિત્રં ન દેવર્ષે ભક્તિસાધનતત્પરે ।
ઉચિતં કૃષ્ણદાસાનાં ભક્તેઃ સંચારણં ભુવિ

ઋષિભિર્બહુધા લોકે ઉપાયાઃ સિદ્ધયે કૃતાઃ ।
શ્રમસાધ્યાશ્ચ તે સર્વે પ્રાયઃ સ્વર્ગફલપ્રદાઃ

વૈકુંઠસાધકઃ પંથા ગુપ્તો લોકેષુ વર્ત્તતે ।
તસ્યોપદેશકઃ સાધુઃ પ્રાયો ભાગ્યેન લભ્યતે

યત્તે સત્કર્મ નિર્દિષ્ટં વ્યોમવાચા મુનીશ્વર ।
તજ્જ્ઞેયમિહ સર્વજ્ઞૈર્જ્ઞાનયજ્ઞઃ પુરાતનૈઃ

શ્રીમદ્ભાગવતાલાપો જ્ઞાનયજ્ઞઃ શુકોદિતઃ ।
ભક્તિજ્ઞાનવિરાગાણાં સુખદઃ પ્રતિભાતિ નઃ

કલિદોષા ઇમે સર્વે શ્રીમદ્ભાગવત ધ્વનેઃ ।
પ્રભીતાઃ પ્રલયાયંતે સિંહશબ્દાદ્વૃકા ઇવ

જ્ઞાનવૈરાગ્યસંયુક્તા ભક્તિઃ પ્રેમરસાવહા ।
પ્રતિગેહં પ્રતિજનં સુખક્રીડાં કરિષ્યતિ

સૂત ઉવાચ-
કુમારોક્તં સમાકર્ણ્ય નારદઃ પ્રીતમાનસઃ ।
પુનઃ પ્રોવાચ ભગવાંસ્તદુત્કર્ષં વિભાવયન્

નારદ ઉવાચ-
વેદવેદાંતઘોષૈશ્ચ ગીતાપાઠૈઃ પ્રબોધિતમ્ ।
નોદતિષ્ઠત્ત્રિકં તત્તુ કલિદોષતિરસ્કૃતમ્

કથં ભાગવતાલાપાત્તદ્વિબોધમિહૈષ્યતિ ।
છિંદંતુ સંશયં હ્યેનં ભવંતોઽમોઘદર્શનાઃ

વિલંબો નાત્ર કર્ત્તવ્યઃ શરણાગતવત્સલાઃ ।
તતસ્તે સનકાદ્યાસ્તુ વિરક્તા હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ

સિદ્ધાઃ સનાતના વિપ્રા નારદં પ્રોચુરાદરાત્

કુમારા ઊચુઃ ।
વેદોપનિષદાં સારાજ્જાતા ભાગવતી કથા ।
અત્યુત્તમા તતો ભાતિ પૃથગ્ભૂતા ફલોન્નતિઃ

આમૂલાગ્રં રસોસ્ત્યેવ રસાલસ્ય યથા ફલે ।
પૃથગ્ભૂતં તુ પાનેન યથા વિશ્વમનોહરઃ

યથા દુગ્ધેસ્થિતં સર્પિર્ન ચ સ્વાદૂપકલ્પ્યતે ।
પૃથગ્ભૂતં તુ તદ્દિવ્યં દેવાનાં પ્રીતિવર્દ્ધનમ્

ઇક્ષુષ્વિવાદિમધ્યાંતં શર્કરા વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ ।
પૃથગ્ભૂતા તુ સા મિષ્ટા તથા ભાગવતી કથા

શ્રીમદ્ભાગવતં નામ પુરાણં રસમેવ હિ ।
ભક્તિજ્ઞાનવિરાગાણાં સૌખ્યાયૈવ પ્રકાશિતમ્

કૃષ્ણેન બ્રહ્મણે નાભિકંજસ્થાય હૃદૈવ હિ ।
તચ્ચતુઃશ્લોકમખિલં બ્રહ્મૈવ પ્રતિભાસતે

તુભ્યં ચ બ્રહ્મણા પ્રોક્તં તચ્ચરિત્રનિદર્શનમ્ ।
ત્વયાપિ વ્યાસદેવાય પ્રોક્તં તત્તાપહાનયે

યદીયસ્મરણાત્સદ્યો નિર્વિણ્ણો બાદરાયણઃ ।
ચકાર મહદાખ્યાતુમાત્મારામ મનોહરમ્

અત્ર તે વિસ્મયઃ કેન યેન પૃચ્છેઃ પુનઃ પુનઃ ।
શ્રીમદ્ભાગવતં શાસ્ત્રં ક્ષમં કૃષ્ણાનુકર્ષણે

સૂત ઉવાચ-
એતન્નિશમ્ય વચનં સમુદાહૃતં તુ યોગીશ્વરૈઃ સનકમુખ્યતમૈરભીષ્ટમ્ ।
ભક્ત્યા વિધૃત્ય ચરણં ચ પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના હૃષ્ટો જગાદ જગદાધિનિવર્ત્તકાંસ્તાન્

નારદ ઉવાચ-।
સંદર્શનં ચ ભવતાં વિનિહંત્યઘૌઘં શ્રેયસ્તનોતિ ભવદુઃખદવાર્દિતાનામ્ ।
નિઃશેષશેષમુખગીતકથૈકપાનાત્પ્રેમપ્રકાશનકૃતે શરણં ગતો વઃ

પુણ્યોદયેન બહુજન્મસમર્જિતેન સત્સંગમો યદિ ભવેત્કૃતિનો જનસ્ય ।
અજ્ઞાનહેતુકૃતમોહમહાંધકારો નશ્યેત્તદા હ્યુદયમેતિ મહાન્વિવેકઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્રયાં સંહિતાયામુત્તરખંડે।
શ્રીભાગવતમાહાત્મ્યે ચતુર્નવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ