પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.187

દેવ્યુવાચ।
દ્વાદશાધ્યાયમાહાત્મ્યં ભવતા કથિતં મમ ।
બ્રૂહિ ત્રયોદશાધ્યાયમાહાત્મ્યમતિસુંદરમ્

ઈશ્વર ઉવાચ-
શૃણુ ત્રયોદશાધ્યાયમહિમાંભોનિધિં શિવે ।
યદાકર્ણનમાત્રેણ પરાં મુદમવાપ્સ્યસિ

અસ્તિ દક્ષિણદિઙ્માર્ગે તુંગભદ્રા મહાનદી ।
તત્તટે નગરં રમ્યં નામ્ના હરિહરં પુરમ્

યત્રાઽસ્તે ભગવાન્દેવિ દેવો હરિહરઃ સ્વયમ્ ।
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પરં કલ્યાણમાપ્યતે

તસ્મિન્પુરે દ્વિજન્માસીદ્ધરિદીક્ષિતસંજ્ઞિકઃ ।
તપઃ સ્વાધ્યાયનિરતો શ્રોત્રિયો વેદપારગઃ

દુરાચારેતિ તસ્યાસીદ્ભાર્યા નામ્ના ચ કર્મણા ।
ન સુષ્વાપ સમં પત્યા દુરાલાપા કદાચન

ક્ષણમપ્યાત્મસદને ન ચાસ્તે સ્વૈરચારિણી ।
કંઠદઘ્નં દ્વિજદ્વારે ધયંતી વારુણીરસમ્

પતિસંબધિનઃ સર્વાન્તર્જયંતી પુનઃ પુનઃ ।
વિટૈઃ સહ સદોન્મત્તા રમમાણા નિરંતરમ્

કદચિદ્વ્યાકુલં દૃષ્ટ્વા પુરં પૌરૈરિતસ્તતઃ ।
સંકેતગેહમકરોત્કાંતારે નિર્જને સ્વયમ્

અથ તત્રૈવ સા ધૂર્તા રમમાણા વિટૈઃ સહ ।
નિનાય સા બહૂન્કાલાન્નિજયૌવનગર્વિતા

અથ તસ્મિન્પુરે રમ્યે નિવસંત્યા નિરંકુશમ્ ।
વસંતકાલં સમભૂત્પરં ચિત્તે ભુવઃ સખા

આમૂલપલ્લવાકીર્ણં સહકારવિકારિણા ।
પિકાનાં પંચમાલાપૈઃ પુનઃ સ જીવિતઃ સ્મરઃ

સ્ફુરચ્ચંપકસૌરભ્યહારકૈર્મલયાનિલૈઃ ।
મંદં મંદં પ્રસર્પદ્ભિરાંદોલિતવનદ્રુમઃ

ઉત્ફુલ્લમલ્લિકામોદ મદિરાપારણાવતામ્ ।
અલીનાં કલટંકારૈઃ સમંતાદ્રાવશોભિતઃ

પ્રસન્નચારુભિઃ સ્મેરઃ સરોવરસુગંધિભિઃ ।
મીલન્મરાલનિવહૈઃ સરોભિઃ પ્રકટીકૃતઃ

ઘનચ્છાયાસુખાસીન હરિણાર્ભકધારિભિઃ ।
નીરંધ્રપલ્લવૈર્નાનાશાખિભિઃ શોભિતાવનિઃ

તસ્મિન્વસંતસમયે મુદિતા સાભિસારિકા ।
અપશ્યજ્જગદાનંદદાયિનીં ચંદ્રિકાં નિશિ

ચંચચ્ચકોરચંચ્વગ્રગલત્પીયૂષસીકરામ્ ।
દ્રવદિંદુશિલાનિર્યત્સુધાનિર્ઝરનિર્ભરામ્

વિકાશિકુસુમક્રોડસાંદ્રીભૂતકરોત્કરામ્ ।
ઉલ્લાસિતપયોરાશિકલ્લોલાલિંગિતાંબરામ્

મનોભવમહાસિંહકુલટાકંઠકર્તરીમ્ ।
ઘનાંધકારસંદોહવિદારણપટીયસીમ્

શ્વેતીકૃતસતીકારપરાર્થહિમગર્ભિણીમ્ ।
મ્લાનપંકજસંકોચા દ્યૂનામાનંદદાયિનીમ્

ચક્રવાકવધૂવક્ત્ર કરુણાક્રોશસાક્ષિણીમ્ ।
મુક્તાશ્રેણીવિશુદ્ધાંશુ પ્રભાસિતદિગંતરામ્

અથ તસ્યાં પ્રભૂતાયાં પૂરયંત્યા દિશો દશ ।
કામાંધા કામિનીજાતા પથિસૌધવિહારિણી

અપશ્યંતી વિટાન્રાત્રૌ નિર્ભિદ્ય ભવનાર્ગલમ્ ।
યયૌ સંકેતભવનં નિર્ગત્ય નગરાદ્બહિઃ

તત્ર પ્રિયતમં કંચિત્કામમોહિતમાનસા ।
અન્વેષયંતી નાદ્રાક્ષીત્કુંજે કુંજે તરૌ તરૌ

આકર્ણયંતી કાંતસ્ય મંદાલાપાન્પદે પદે ।
અભિયાતિ તતઃ ક્રીડન્યત્ર સંહારિનિસ્વનઃ

ચક્રવાકરવાન્શ્રુત્વા કાંતાલાપભ્રમાદસૌ ।
સરોવરાણિ સર્વાણિ પર્યટંતી મુહુર્મુહુઃ

કાંતભ્રાંત્યા તરુતલે પ્રસુપ્તાન્હરિણોત્કરાન્ ।
પ્રબોધયંતી સોચ્છ્વાસમાગતાસ્મીતિ ભાષિણી

આલિંગંતી વનસ્થાણું જીવનેશ્વરશંકયા ।
તદાનનભ્રમાદ્ભૂયં ચુંબંતી વિકચાંબુજમ્

તત્રતત્ર કૃતવ્યર્થશ્રમાદૃષ્ટપ્રિયાસ્વયમ્ ।
વિલલાપ વને તસ્મિન્મૂર્ચ્છતી વિવિધોક્તિભિઃ ।
હા કાંત હા ગુણાક્રાંત મચ્ચૈતન્યસ્ય નાયક

હે મનોહરસૌભાગ્ય ભાગ્યલાવણ્યશેવધે ।
હા પૂર્ણચંદ્રવદન હા સરોજાયતેક્ષણ

હા કાંતતત્વસૌહિત્ય વિશ્રમાય સુરદ્રુમ ।
યદિ કોપેન કુત્રાપિ ગુહ્યવેષોઽત્ર તિષ્ઠસિ

પ્રસાદયામિ ત્વાં કાંત દત્ત્વા પ્રાણાન્પ્રિયાનપિ।
ઇત્યુચ્ચૈઃ સર્વતો દિક્ષુ વિલપંત્યા વિયોગતઃ

તસ્યાઃ શ્રુત્વા વચઃ કોઽપિ સુપ્તો વ્યાઘ્રઃ પ્રબુદ્ધવાન્ ।
કુર્વન્ઘુરઘુરધ્વાનં પશ્યન્પ્રતિદિશં રુષા

આસ્ફાલયન્નખૈર્ભૂમિં ગર્જન્નાકાશગહ્વરમ્ ।
પૃષ્ઠનિર્ભગ્નલાંગૂલ દ્રુતમુત્થાય વેગવાન્

ગતો વ્યાઘ્રઃ સમુત્પત્ય યત્રાસ્તે સાભિસારિકા ।
અથ સાપિ તમાયાંતમાલોક્ય પતિશંકયા

નિર્જગામ પુરઃ સ્થાતું પ્રેમમનિર્ભરમાનસા ।
તતસ્તસ્યનખક્રીડાક્રૂરતાંધીકૃતા સતી

જહૌ પ્રિયવપુઃ શંકાં શ્રુત્વા ગર્જિતમૂર્જ્જિતમ્ ।
તથાવિધાપિ સા નારી ભ્રાંતિમુત્સૃજ્યસત્વરમ્

વ્યાઘ્રત્વં તુ કુતો હેતોર્માં નિહંતુમિહાગતઃ ।
ઇદં સર્વં સમાખ્યાહિ યતસ્ત્વં હંતુમિચ્છસિ

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા શાર્દૂલશ્ચંડવિક્રમઃ ।
ક્ષણં વિહાય તદ્ગ્રાસમુવાચ પ્રહસન્નિવ

મલાપહા નદી નામ્ના દેશે તિષ્ઠતિ દક્ષિણે ।
નગરી મુનિપર્ણેતિ તસ્યા રોધસિ વર્તતે

તત્રાસ્તે ભગવાન્સાક્ષાત્પંચલિંગો મહેશ્વરઃ ।
તસ્યાં પુર્યામહં વિપ્ર પુત્રો ભૂત્વા સ્થિતસ્તતઃ

અયાજ્યાન્યાજયન્નશ્નન્નેકોદ્દિષ્ટે નદી તટે ।
વેદપાઠફલં શશ્વદ્વિક્રીણન્ધનકાંક્ષયા

ભિક્ષુકાનપરાન્લોભાત્તિરસ્કુર્વન્દુરુક્તિભિઃ ।
અદેયદ્રવિણં ગૃહ્ણન્નદત્તમનિશં દિનમ્

છલયન્સકલાંલ્લોકાન્ક્ષણગ્રહણકૌતુકાત્ ।
તતઃ કતિપયે કાલે જરઠત્વમુપાગતઃ

વલીપલિતવાનંધઃ પ્રપતન્પ્રસ્ખલદ્ગતિઃ ।
પતદ્દંતોભવં ભૂયઃ પ્રતિગ્રહપરાયણઃ

હસ્તે ગૃહીત દર્ભોઽહમગમં તીર્થસન્નિધિમ્ ।
ધનગ્રહણલોભેન ભ્રમન્પર્વસુ પર્વસુ

તતોઽહં શિથિલાંગઃ સન્કંચિદ્ભૂનિર્જરાલયમ્ ।
ગતવાન્યાચિતં ભોક્તું દષ્ટો મધ્યે પદે શુના

અપતં મૂર્છિતો ભૂત્વા તતઃ ક્ષિતિતલે ક્ષણાત્ ।
તતોઽહં ગલિતપ્રાણો વ્યાઘ્રયોનિમુપાગતઃ

અત્ર તિષ્ઠામિ કાંતારે પૂર્વપાપમનુસ્મરન્ ।
ન ભક્ષયામિ ધર્મિષ્ઠાન્મુનીન્સાધુજનાન્સતીઃ

કિંતુ પાપાન્દુરાચારનસતીર્ભક્ષયામ્યહમ્ ।
અતોઽસતિત્વં તત્વેન મમૈવ કવલાયસે

ઇત્યુક્ત્વા સ્વૈર્નખૈઃ કૂરૈસ્તાં વિભજ્યાંગખંડશઃ ।
અથતાં ભક્ષિતાં તેન પાપદેહમુપાશ્રિતામ્

યમસ્ય કિંકરા નિન્યુઃ સદ્યઃ સંયમનીં પુરીમ્ ।
યમાદેશેન તત્રાપિ પાતયામાસુરાશુ તામ્

વિણ્મૂત્રરક્તપૂર્ણેષુ ઘોરકુંડેષ્વનેકધા ।
કલ્પકોટિષુ પીતાસુ તસ્માદાનીય તાં મુહુઃ

રૌરવે સ્થાપયામાસુર્મન્વંતરશતાવધિ ।
તતોપ્યાકૃષ્ય તાં દીનાં રુદતીં સર્વતોમુખીમ્

મુક્તકેશાં ભગ્નગાત્રાં ચિક્ષિપુર્દહનાનને ।
એવં પાપપરાં ઘોરાં ભુક્ત્વા નરકયાતનામ્

ઇહ જાતા મહાપાપાત્પુનઃ શ્વપચયોનિષુ ।
તતઃ શ્વપચગેહેઽપિ વર્દ્ધમાના દિનેદિને

પૂર્વજન્મવશેનૈવ તથૈવાસીદ્યથા પુરા ।
તતઃ કતિપયે કાલે પુનઃ સ્વંભવનંયયૌ

યત્રાસ્તે જૃંભકાદેવી શિવસ્યાંતઃ પુરેશ્વરી ।
તત્રાપશ્યદ્દ્વિજન્માનં વાસુદેવાભિધં શુચિમ્

ગીતાત્રયોદશાધ્યાયમુદ્ગિરંતમનારતમ્ ।
તતસ્તચ્છ્રવણાદેવ મુક્તા શ્વપચવિગ્રહાત્

દિવ્યં દેહં સમાસાદ્ય જગામ ત્રિદશાલયમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે સપ્તાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ