પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.186

લઘુત્તમ।400પ્x।મહાભૂતાઃ
મહાદેવ ઉવાચ-
અસ્તિ કોલ્હાપુરં નામ નગરં દક્ષિણાપથે ।
સુખાનાં સદનં સાધ્વિ સાધૂનાં સિદ્ધિસંભવમ્

પરશક્તેઃ પરંપીઠં સર્વદેવનિષેવિતમ્ ।
પુરાણેષુ પ્રસિદ્ધં યદ્ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

કોટિશસ્તત્ર તીર્થાનિ શિવલિંગાનિ કોટિશઃ ।
આસ્તે રુદ્રગયા યત્ર વિશાલં લોકવિશ્રુતમ્

તુંગાચલમહાવપ્ર ગોપુરોલ્લાસિતોરણમ્ ।
પ્રાસાદશિખરે યત્ર તુંગં ચ કનકધ્વજમ્

સોમકાંતિમહાસૌધવલભીપંક્તિશોભિતમ્ ।
જાલરંધ્રોદ્ગિરદ્ધૂપધૂમાઽમોદિતદિક્તટમ્

ચલત્પતાકવિસ્તીર્ણચ્છાયં દેવાલયાન્વિતમ્ ।
ચતુરૈઃ સુંદરૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ શ્રીમદ્ભિઃ શુચિમાનસૈઃ

અધિષ્ઠિતં સદાચારૈઃ પુરુષેર્ભૂરિભૂષણૈઃ ।
કુરંગનયનાશ્ચંદ્રવદનાઃ કુટિલાલકાઃ

ઉત્ફુલ્લચંપકચ્છાયાઃ પીનતુંગપયોધરાઃ ।
કૃશમધ્યા નિમ્નનાભિ વલિત્રયવિરાજિતાઃ

વિશાલજઘનાશ્ચારુજંઘા યુગ્મા વરાંઘ્રયઃ ।
વાચાલમેખલાદામનિક્વણન્મણિનૂપુરાઃ

રણત્કંકણહસ્તાબ્જ સ્ફુરત્કરજ રશ્મયઃ ।
વસંતિ પ્રમદા યત્ર માદયંત્યો મુનીનપિ

સમસ્તવસ્તુસંયુક્તં સર્વભોગસમન્વિતમ્ ।
મંગલૈઃ સકલૈર્યુક્તં મહાલક્ષ્મીસમન્વિતમ્

તત્રાગચ્છત્પુમાન્કશ્ચિદ્યુવા ગૌરં સુલોચનઃ ।
કંબુકંઠઃ પૃથુસ્કંધો મહાવક્ષા મહાભુજઃ

સમસ્તલક્ષણોપેતો ગોચરાસક્તમાનસઃ ।
પ્રવિશ્ય નગરં પશ્યન્શોભાં સૌધેષુ સર્વતઃ

ઉત્કંઠિતમના દ્રષ્ટું મહાલક્ષ્મીં સુરેશ્વરીમ્ ।
મણિકુંડે કૃતઃ સ્નાનઃ સંપન્ન પિતૄતર્પણઃ

મહાલક્ષ્મીં મહામાયાં નત્વા તુષ્ટાવ ભક્તિતઃ ।
જયત્યપારકરુણાશરણ્યા જગદંબિકા

કુર્વાણા જગતો જન્મ પાલનં ક્ષપણં દૃશા ।
યયા શક્ત્યા કૃતાદિષ્ટઃ પરમેષ્ઠી સૃજત્યસૌ

અવષ્ટભ્ય ચ તાં શક્તિં પાલયત્યચ્યુતો જગત્ ।
યયા શક્ત્યા કૃતાવેશઃ સંહરત્યખિલં હરઃ

તાં ભજે પરમાં શક્તિં સર્ગસ્થિતિલયોર્જિતામ્ ।
યોગિધ્યેયાંઘ્રિકમલે કમલે કમલાલયે

સ્વભાવાનખિલાન્નસ્ત્વં ગૃહ્ણાસીંદ્રિયગોચરાન્ ।
ત્વમેવ કલ્પનાજાલં તત્કલ્પં કુરુષે મનઃ

ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયારૂપા પરસંવિત્સ્વરૂપિણી ।
નિષ્ફલા નિર્મલા નિત્યા નિરાકારા નિરંજના

નિરંતરા નિરાતંકા નિરાલંબા નિરામયા ।
તવૈવં મહિમાનં હિ કો વર્ણયિતુમીશતે

વંદે નિર્ભિન્નષટ્ચક્રદ્વાદશાંતર્વિહારિણીમ્ ।
અનાહતધ્વનિમયીં બિંદુનાદકલાત્મિકામ્

માતસ્ત્વં પૂર્ણશીતાંશુ ગલત્પીયૂષવાહિની ।
પુષ્ણાસિ વત્સલે બાલાન્સનકાદીન્દિગંબરાન્

અનુસ્યૂતા શિવા સંવિજ્જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ ।
તુરીયાયાં વર્ત્તમાનાં દયાસૂનૃતસંધિષુ

દદાસિ પ્રાણિનાં સર્વાઃ સતતં બ્રહ્મસંપદઃ ।
સંહૃત્ય તત્વસંઘાતં તુરીયાતીતયા ત્વયા

યોગિનાં બિંબતાદત્મ્યં દીયતે નિર્વિકલ્પયા ।
પરાં નમામિ પશ્યંતીં મધ્યમાં વૈખરીમપિ

રૂપાણિ દેવિ ગૃહ્ણાસિ જગત્સંત્રાણહેતવે ।
ત્વં બ્રાહ્મી વૈષ્ણવી ચ ત્વં માહેશી ચ ત્વમંબિકે

વારાહિ ત્વં મહાલક્ષ્મીર્નારસિંહી ત્વમૈંદ્રિકા ।
ત્વં કૌમારી ચંડિકા ત્વં લક્ષ્મીસ્ત્વં વિશ્વપાવની

સાવિત્રી ત્વં જગન્માતા શશિની ત્વં ચ રોહિણી ।
ત્વં સ્વાહા ત્વં સ્વધા ત્વં હિ ત્વં સુધા પરમેશ્વરી

ચંડમુંડભુજાદંડખંડદોર્દંડમંડિતે ।
રક્તબીજગલદ્રક્તપાનઘૂર્ણિતલોચને

ઉન્મત્તમહિષગ્રીવોન્મૂલનપ્રૌઢ દોર્યુગે ।
શુંભાસુરમહાદૈત્યદારણાયાતવિક્રમે

અનંતચરિતે તુભ્યં નમસ્ત્રૈલોક્યમાતૃકે ।
ભક્તકલ્પલતે મહ્યં પ્રસીદ પરમેશ્વરિ

ઇતિ તેન સ્તુતા દેવી મહાલક્ષ્મીસ્તતઃ સ્વયમ્ ।
નિજરૂપં સમાસ્થાય પુરુષં પ્રત્યુવાચ તમ્

શ્રીલક્ષ્મીરુવાચ-।
રાજપુત્ર પ્રસન્નાઽહં વૃણીષ્વ વરમુત્તમમ્ ।
રાજપુત્ર ઉવાચ।
પિતા મે ધરણીપાલો વાજિમેધં મહાક્રતુમ્

કુર્વાણો દૈવયોગેન રોગાક્રાંતો દિવં યયૌ ।
તદ્વપુસ્તપ્તતૈલેન શોષયિત્વા મયા તતઃ

સ્થાપિતસ્તત્ર યાગોઽસૌ યથાપૂર્વમવર્તત ।
અથ ક્રાંતમહીચક્રો યૂપે યાગતુરંગમઃ

નિશીથે બંધનં હિત્વા નીતઃ કેનાપિ કુત્રચિત્ ।
અદૃષ્ટ્વા તદ્ગતં ક્વાપિ નિવૃત્તેષુ જનેષ્વહમ્

આમંત્ર્ય ઋત્વિજઃ સર્વાઞ્છરણં ત્વામુપાગતઃ ।
પ્રસન્ના યદિ દેવિ ત્વં તન્મે યાગતુરંગમઃ

દૃષ્ટો ભવતુ યાગોઽસૌ સંપૂર્ણો જાયતે યથા ।
આનૃણ્યં મમ તાતસ્ય તેન રાજ્ઞો ભવિષ્યતિ

તથા કુરુ જગદ્ધાત્રિ શરણાગતવત્સલે ।
દેવ્યુવાચ।
મમદ્વારં દ્વિજઃ સિદ્ધસમાધિરિતિ વિશ્રુતઃ

મમાજ્ઞયા સ તે સર્વં કાર્યં નિષ્પાદયિષ્યતિ ।
ઇત્યુક્તઃ શ્રીમહાલક્ષ્મ્યા તતો રાજકુમારકઃ

આજગામ મુનિઃ સિદ્ધસમાધિર્યત્ર તિષ્ઠતિ ।
પ્રણમ્ય તસ્યપાદાબ્જં કૃતાંજલિરવસ્થિતઃ

તમુવાચ તતો વિપ્રઃ પ્રહિતોઽસિ ત્વમંબયા ।
ત્વદીપ્સિતમિદં સર્વં સાધયામિ વિલોકય

ઇત્યુક્ત્વા ત્રિદશાન્સર્વાનાચકર્ષ સ માંત્રિકઃ ।
એક્ષત ક્ષિતિપાલસ્ય તનયોઽસૌ તદા સુરાન્

કૃતાંજલિપુટાન્દેવાન્વેપમાનકલેવરાન્ ।
અથ તાનમરાન્સર્વાન્સંબભાષે દ્વિજોત્તમઃ

અમુષ્ય રાજપુત્રસ્ય વાજી યજ્ઞાય કલ્પિતઃ ।
નીતોસ્તિ દેવરાજેન ક્ષપાયામપહૃત્ય સઃ

ગીર્વાણા અશ્વમેવાસ્ય સમાનયત મા ચિરમ્ ।
અથ તસ્ય મુનેર્વાક્યાદ્દેવૈર્યજ્ઞતુરંગમઃ

સમર્પિતસ્તતસ્તેન તેઽનુજ્ઞાત્વા દિવૌકસઃ ।
આકૃષ્ટાનમરાન્દૃષ્ટ્વા ગતં લબ્ધ્વા તુરંગમમ્

મહીપતિસુતો નત્વા તં મુનિં વાક્યમબ્રવીત્ ।
આશ્ચર્યમિદમેતત્તે સામર્થ્યમૃષિસત્તમ

કૃતં ત્વયા ચિત્રમિદં ત્રિદશાકર્ષણં ક્ષણાત્ ।
હસ્તાદાકૃષ્ય દત્તો મે યજ્ઞીયોઽયં તુરંગમઃ

ન કિંચિદપરં યાવદ્દુષ્કરં યત્સુરૈરપિ ।
પ્રભવિષ્યતિ તત્કર્તું ભવાનેવ ન ચાપરઃ

શૃણુ વિપ્ર મહીપાલ પિતાસીન્મે બૃહદ્રથઃ ।
પ્રારબ્ધ હયમેધોઽસૌ દૈવેન નિધનં ગતઃ

અદ્યાપિ તસ્ય દેહોસ્તિ તપ્તતૈલેન શોષિતઃ ।
તસ્ય સંજીવનં ભૂયઃ કર્ત્તુમર્હસિ સત્તમ

ઇત્યાકર્ણ્ય સ્મિતં કૃત્વા સ જગાદ મહામુનિઃ ।
યામસ્તત્ર પિતા યત્ર તાવકો યાગમંડપઃ

અથાગત્ય સમં તેન તત્ર સિદ્ધઃ સમાધિના ।
પયોઽભિમંત્ર્ય વિદધે તસ્ય પ્રેતસ્ય મૂર્દ્ધનિ

તતઃ પ્રાપ નૃપઃ સંજ્ઞામુત્તસ્થે વૈ દદર્શ ચ ।
સ તં પપ્રચ્છ વિપ્રેંદ્રં કોઽસિ ધર્મેતિ ભૂપતિઃ

તતો રાજસુતઃ સર્વં ભૂપાલાય ન્યવેદયત્ ।
સ નત્વા બ્રાહ્મણં રાજા તં પુનર્દત્તજીવિતમ્

બભાષે કેન પુણ્યેન ત્વયિ શક્તિરલૌકિકી ।
યયા મે જીવિતં દત્તમાકૃષ્ટાશ્ચ દિવૌકસઃ

યાગશ્ચોદ્ધરિતો વિપ્ર યેનમેતન્નિરૂપય ।
ઇત્યુક્તસ્તેનવિપ્રોઽસૌ જગાદ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

ગીતાનાં દ્વાદશાધ્યાયં જપામ્યહમતંદ્રિતઃ ।
તેન શક્તિરિયં રાજન્યયા પ્રાપ્તોસિ જીવિતમ્

એતદાકર્ણ્ય રાજાઽસૌ દ્વાદશાધ્યાયમુત્તમમ્ ।
પપાઠ તસ્માદ્વિપ્રર્ષેઃ સકાશાત્બ્રાહ્મણાન્વિતમ્

તસ્યાધ્યાયસ્ય માહત્મ્યાત્તે સર્વે સદ્ગતિં યયુઃ ।
અન્યે પઠિત્વા જીવાશ્ચ મુક્તિમાપુરહો પરામ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે ષડશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ