પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.183

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ નવમાધ્યાયમાદરાત્ ।
સંશૃણુષ્વ સ્થિરીભૂય તુહિનાચલ કન્યકે

અસ્તિ માહિષ્મતીનામ નગરી નર્મદાતટે ।
તત્રાસીન્માધવો નામ દ્વિજન્મા સ શિવો દ્વિજઃ

વેદવેદાંગતત્વજ્ઞઃ કાલેકાલેઽતિથિપ્રિયઃ ।
અર્જયિત્વા બહુધનં વિદ્યયૈવ વિશુદ્ધધીઃ

મહાંતમધ્વરં કર્તું સમારેભે કદાચન ।
આલંભનાર્થમાનીતશ્છાગઃ પૂજિતવિગ્રહઃ

વાચમૂચે હસન્નુચ્ચૈર્જગદ્વિસ્મયકારકઃ ।
કિમેતૈર્બહુભિર્યાગૈર્વિધિવદ્વિહિતૈરપિ

વિનશ્વરફલૈર્જન્મ જરામરણહેતુભિઃ ।
એતાવત્યપિ મે વિપ્ર દશેયં દૃશ્યતામિતિ

છાગસ્યૈવં વચોતીવ કુતૂહલપરં જનાઃ ।
નિશમ્ય વિસ્મયં યાતાઃ કૃતમંડપવાસિનઃ

તતો બદ્ધાંજલિપુટો દ્વિજાતિસ્તિમિતેક્ષણઃ ।
પ્રણમ્ય શ્રદ્દધાનસ્તમપૃચ્છચ્છાગમાદરાત્

દ્વિજ ઉવાચ।
કિં જાતીયઃ કિમાત્મા ત્વં કિં વૃત્તમિતિ મે વદ ।
કેન વા કર્મણા વાસીચ્છાગત્વમિતિ કારણમ્

છાગ ઉવાચ।
આસં પુરા દ્વિજાતીનામન્વયે ચાતિનિર્મલે ।
આહર્તા ક્રતુસંઘાનાં વેદવિદ્યાવિશારદઃ

એકદા મમ ગેહિન્યા પુત્રરોગપ્રશાંતયે ।
છાગઃ પ્રયાચિતો મત્તઃ ચંડિકાભક્તિનમ્રયા

તતો નિહન્યમાનસ્ય ચંડિકામંડપસ્થલે ।
છાગસ્ય જનની માં તુ શશાપ બ્રહ્મવાદિની

અશાસ્ત્રીયાધ્વના પાપ મત્સુતં યજ્જિઘાંસસિ ।
દ્વિજાત્યધમતેન ત્વમજા યોનિમવાપ્સ્યસિ

તતોઽહં પ્રેત્યકાલેન છાગોઽભૂવં દ્વિજોત્તમ ।
નિસ્તીર્ય ચાનેકવિધા યોનિસંતાપયાતનાઃ

વિપ્ર ઉવાચ।
જાતિસ્મરત્વમપ્યસ્તિ પશુયોનિમુપેયુષઃ ।
ત્વદીયજન્મશુશ્રૂષા કુતૂહલરસોન્મુખમ્

છાગ ઉવાચ।
મનઃ સર્વાન્દ્વિજાનેતાનપિ તત્કથયાખિલમ્ ।
કદાચિન્મર્કટો ભૂવમાહિતુંડિકશિક્ષયા

ક્રીડદ્ભિર્વીક્ષિતો ડિંભૈર્નૃત્યન્પ્રતિગૃહાંગણે ।
ઉદારાનાત્મનો દારાન્વિલોક્ય તનયાનપિ

ક્રિયાપરાઙ્મુખો જાતસ્ત્યક્તનર્તનસંભ્રમઃ ।
તતો વર્તુલદંડૈશ્ચ દુઃસહૈરાહિતુંડિકઃ

મામુચ્ચૈસ્તાડયાંચક્રે રુષા લોહિતલોચનઃ ।
તતોઽહં મૂર્ચ્છિતોઽભૂવં ક્ષરત્ક્ષતજસંતતિઃ

આજિઘ્રન્નન્નમુદકમગમં કાલધર્મતામ્ ।
તતોઽહમાસીચ્છુનકઃ પરિભ્રામ્યન્ગૃહે ગૃહે

કુક્ષિં ભરિરહં માર્ગે ત્યક્તોચ્છિષ્ટાન્નભક્ષકઃ ।
કદાચિદાવિશં સ્વાંતરાત્મવેશ્મમહાનસમ્

બુભુક્ષિતો ભક્ષયિતું સ્થાલી સ્થાપિતમોદનમ્ ।
જિઘ્રન્ભૂમિતલં પશ્યન્દિશો દશ શનૈર્ભયાત્

શંકમાનો જનરવાત્પાર્શ્વે ચ વિલિહન્નિવ ।
તતઃ કદાચિદાગત્ય વીક્ષિતસ્તનુજૈર્નિજૈઃ

જાયયા ચ જરત્યાહં તાડિતો લકુટાદિભિઃ ।
તતો ભગ્નકટિર્યાતો બહુશોણિતમુદ્વહન્

નિર્જગામ બહિર્ગેહાત્કથંચિન્મૂર્ચ્છયાકુલઃ ।
અંગેષુ પૂતિગંધેષુ ક્રિમિગર્ભેષુ કાલતઃ

તતઃ કદશ્વતાં પ્રાપ્તઃ શૌંડિકસ્ય ચ વેશ્મનિ ।
અશ્વોભવમહં વિદ્વન્મૃતઃ કાલક્રમાદિહ

કદાચિચ્ચત્વરે તેન સમાનીતો જનાકુલે ।
વિક્રયાય જરાલીઢ પતયાલુરદાવલિ

જાયયા દ્વારકાયાત્રાં કર્તુમુદ્યતયાસકૃત્ ।
મૌલ્યેનાલ્પીયસા ક્રેતું તુરંગં ચેષ્ટમાનયા

જગૃહેહં તયા દામ્ના અલ્પેન વસુના જરન્ ।
ગંતું ચારભતદ્વિત્રૈઃ પુત્રૈરારુહ્ય માં સમમ્

શનૈઃ શનૈ સરસ્તીરે મગ્નોઽહં ગાઢકર્દમે ।
તત્રાહં કુટિલગ્રીવશ્ચાપતન્કર્દમાન્તરે

તાડ્યમાનો મુહુઃ પુત્રૈઃ લકુટોપલપાણિભિઃ ।
ઉત્થાપ્યમાનો બહુધા પ્રાણાન્મોચિતવાનહમ્

તતો નિશ્ચિત્ય માં તત્ર મૃતં ભગ્નોદ્યમાઃ સુતાઃ ।
આક્રુશ્ય માતરં દીનાં પ્રાવૃત્ય નિર્યયુર્ગૃહમ્

તતઃ સંપ્રેત્ય બહુના કાલેન છાગતાં ગતઃ ।
નિસ્તીર્ણાનેકહીનોચ્ચ યોનિસંતાપયાતનઃ

દ્વિજ ઉવાચ।
કિમનેન મહાછાગ દુઃખજાતેન નિત્યશઃ ।
યથાવદંજસા મહ્યં સુખમાત્યંતિકં ભવેત્

છાગ ઉવાચ।
આશ્ચર્યં કથયિષ્યામિ પુનરન્યદપિ દ્વિજ ।
સ્વસ્થમાપૃચ્છમાનસ્ય તવાસ્તિ યદિ કૌતુકમ્

અસ્તિ નામ્ના કુરુક્ષેત્રં નગરં મોક્ષદાયકમ્ ।
સૂર્યવંશોઽભવત્તત્ર ચંદ્રશર્મા મહીપતિઃ

સૂર્યોપરાગસમયે શ્રદ્ધયા પરયાન્વિતઃ ।
દાનં સ કાલપુરુષં દાતું સમુપચક્રમે

સમાહૂય દ્વિજન્માનં વેદવેદાંગપારગમ્ ।
સ્નાતું પુણ્યોદકૈઃ પુણ્યૈર્યયૌ સાર્દ્ધં પુરોધસા

અથોચ્ચૈઃ કાલપુરુષો વાચમૂચે હસન્નિવ ।
અન્યેનૈવ પ્રગૃહ્ણંતિ ક્ષેત્રે ચાણ્વપિ કિંચન

સૂર્યોપરાગસમયે કુરુક્ષેત્રાભિધે સ્થલે ।
દાનં ચ કાલપુરુષં જિઘૃક્ષસિ કથં દ્વિજ

જ્ઞાત્વાપિ નિશ્ચિતં સર્વમેતત્પાતકકારકમ્ ।
પ્રવર્તસે કથં કર્તું ધનલોભાન્ધયા ધિયા

ઇત્થમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં જગદ્વિસ્મયકારકમ્ ।
કિમનેન મહાદાનભયેનેત્યવદદ્દ્વિજઃ

એવંવિધ મહાદાન પાતકાગાધવારિધિમ્ ।
જાનામિ તરિતું સમ્યગુપાયમહમેવ હિ

તતઃ સ્નાત્વા મહીપાલઃ પરિધાય ચ વાસસી ।
શુચિઃ પ્રસન્નહૃદયઃ સિતમાલ્યાનુલેપનઃ

અવલંબ્ય કરાંભોજં પાર્શ્વવર્તિપુરોધસઃ ।
સમાયયૌ સેવ્યમાનઃ સ તત્કાલોચિતૈર્જનૈઃ

સમાગત્ય ચ ભૂપાલઃ સંપ્રાદાત્કાલપૂરુષમ્ ।
યથોચિતેન વિધિના તસ્મૈ ભક્ત્યા દ્વિજન્મને

નિર્ભિદ્ય કાલપુરુષહૃદયં નિર્દયોદયઃ ।
પાપાત્મા નિર્યયૌ કશ્ચિચ્ચાંડાલો રક્તલોચનઃ

કિંચ પ્રાપિતકાલસ્ય પરનિંદારસોત્સવે ।
નિંદા ચાંડાલિકા દેહપાર્શ્વમાગાદ્દ્વિજન્મનઃ

એતચ્ચાંડાલયુગલં નિર્ગત્યારુણલોચનમ્ ।
તતઃ સંચરિતં ચક્રે પ્રસહ્યાંગે દ્વિજન્મનઃ

ગીતાનાં નવમાધ્યાયં જપન્નેવ હૃદિસ્થિતઃ ।
કંપમાનં દ્વિજં કિંચિત્તૂષ્ણીં પશ્યતિ ભૂપતૌ

અંતર્નિદ્રાણગોવિંદં કંપમાનમિવાંબુધિમ્ ।
મરુદાંદોલનૈર્વિદ્વાન્દ્વિજન્મા પાપસંશ્રયમ્

તતો ગીતાક્ષરોદ્ભૂતૈર્વૈષ્ણવૈઃ પરિપીડિતમ્ ।
પલાયમાનં ચાંડાલયુગલં નિષ્ફલોદ્યમમ્

તન્નિશ્ચક્રામ વેગેન દ્વિજાતેઃ પાર્શ્વવર્તિ યત્ ।
શરીરે વર્ત્તમાનં ચ પરનિંદારસોત્સવે

ઇત્થં કલિતવૃત્તાંતઃ પ્રત્યક્ષં ક્ષિતિવલ્લભઃ ।
પર્યપૃચ્છદ્દ્વિજન્માનં વિસ્મયસ્મેરલોચનઃ

કથમાપદિયં ઘોરા નિસ્તીર્ણા મહતી ત્વયા ।
કં મંત્રં જપતા વિપ્ર કં વાસં સ્મરતાસુરમ્

કઃ પુમાન્કા ચ સા યોષિત્કથમેતાવુપસ્થિતૌ ।
કથં ચ શાંતિમાપન્નાવિત્યુદીરય મે દ્વિજ

દ્વિજ ઉવાચ।
ચાંડાલમૂર્તિમાસાદ્ય મૂર્તિકિલ્બિષમુલ્બણમ્ ।
યોષિન્મૂર્ત્તિમયીં નિંદાદ્વયમેતદવૈમ્યહમ્

ગીતાયા નવમાધ્યાયમંત્રમાલા મયા સ્મૃતા ।
તન્માહાત્મ્યમિદં સર્વં ત્વમવેહિ મહીપતે

ગીતાયા નવમાધ્યાયં જપામિ પ્રત્યહં નૃપ ।
નિસ્તીર્ણાશ્ચાપદસ્તેન કુપ્રતિગ્રહસંભવાઃ

અભ્યસ્ય નવામાધ્યાયં રાજા તસ્માદ્દ્વિજન્મનઃ ।
તાવુભાવપિ લેભાતે પરાં નિર્વૃતિમુત્તમામ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે ત્ર્યશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ