પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.18

શ્રીનારદ ઉવાચ-
અથ જાલંધરઃ પ્રાહ રક્ષાત્માનમિતઃ શિવમ્ ।
શિવાદ્ય ત્વાં ક્ષિપામ્યાશુ યત્રાસ્તે મધુસૂદનઃ

પશ્ચાદ્બ્રહ્માણમાકૃષ્ય પાતયિષ્યામિ સાગરે ।
ધૃતેષુ યુષ્માસુ યદા તદા સર્વેશ્વરો હ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા સૈન્યસંભારં ન્યસ્ય શુંભાસુરાદિષુ ।
ભટૈર્ગુપ્તં નિશુંભાદ્યૈશ્ચતુરંગમનંતકમ્

શુંભો નિશુંભઃ ફેંકારો ફેરુંડો ધૂમ્રલોચનઃ ।
કેતુર્બિડાલજંઘશ્ચ રાહુર્દુર્વારણો યમઃ

કાલાસુરોઽથ લવણો ભૂમિરેતોંધકાસુરઃ ।
રક્તવીર્યાદયશ્ચંડી ચામુંડી દૈત્યપુંગવાઃ

સર્વાનેવોદ્યતાન્દૃષ્ટ્વા સંખ્યે દાનવપુંગવાન્ ।
રુરુધુઃ સમરે રાજન્વીરભદ્રાદયો ગણાઃ

તતો યુદ્ધમભૂદ્ધોરં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ।
પતંતિ પ્રથમા યત્ર દૈત્યાશ્ચાપિ ક્ષતાતુરાઃ

અથ શુંભાદિભિર્દૈત્યૈઃ સર્વશસ્ત્રૈર્મહામૃધે ।
હતાઃ પેતુર્ગણાશ્ચાન્યે પલાયાંચક્રિરે નૃપ

ગણાન્વિજિત્ય સમરે રુરુધુર્દાનવાઃ શિવમ્ ।
વર્ષંતઃ શરધારાભિર્ઘના મેરુગિરિં યથા

તતઃ પિનાકમાકૃષ્ય વૃષભોપરિ ભૈરવઃ ।
જઘાન બાણનિવહૈર્દાનવાન્સમરાંગણે ।
તીક્ષ્ણાગ્રૈસ્તુ ક્ષુરપ્રૌઘૈર્દાનવાનહનદ્બલી

કેચિન્નંદિપ્રહારેણ પેતુઃ સંગ્રામમૂર્ધનિ ।
બાણૈશ્ચ જર્જરાન્કૃત્વા શુંભાદીન્વૃષભધ્વજઃ

શેષં સૈન્યં જઘાનાશુ શસ્ત્રાસ્ત્રૈઃ સમરાંગણે ।
ગજૈર્નરૈર્હયૈર્વ્યાપ્તં પતિતૈઃ સમરાંગણમ્

બભૂવ વજ્રનિર્ભિન્નૈઃ પર્વતૈરિવ ભૂતલમ્ ।
અથ માયામયીં ગૌરીં વિદધે સિંધુનંદનઃ

સૌંદર્યગુણસંપન્નાં સર્વાલંકારભૂષિતામ્ ।
જયાં માયામયીં કૃત્વા સમુવાચાબ્ધિનંદનઃ

ગચ્છ ત્વં પુરતો રુદ્રં વિમોહય રણે દ્રુતમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા દૈત્યપતિના યયૌ માયામયી જયા

રણે ગત્વા શિવસ્યાગ્રે મુક્તકેશી રુરોદ હ ।
પૃષ્ટા હરેણ સા પ્રાહ માનસોત્તરપર્વતાત્

હૃતા તવ પ્રિયા દેવ પાર્વતી સિંધુસૂનુના ।
શ્રુત્વેતિ વચનં તસ્યાસ્તામુવાચ વૃષધ્વજઃ

જયે ત્વમેહિ વૃષભં ત્વાં હરિષ્યંતિ દાનવાઃ ।
તતો વૃષભમારુહ્ય જયા ચાલિંગ્ય શંકરમ્

પ્રાહ પ્રયામિ પાર્વત્યા ન જીવામિ વિના હર ।
ચંદ્રં શંભુજટાવિષ્ટં ગૃહીત્વા વૃષભાદ્દ્રુતમ્

અવારોહત સા માયા માયાષ્વક્તો રણં યયૌ ।
તતો ગૌરીં હૃતાં શ્રુત્વા ચિંતયામાસ શંકરઃ

દૈત્યમાયાપરિષ્વક્તો નાત્માનં બુબુધે નૃપ ।
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તઃ સૈન્યેન મહતા વૃતઃ

માયામૃડાનીં સ્વરથે નિધાયાર્ણવજઃ શિવમ્ ।
જાલંધરજયે તદ્વદાસીદ્વાદિત્રનિસ્વનઃ

ચચાલ વસુધા યેન પ્રતિનેદુર્મહીધરાઃ ।
હરસ્ય દર્શયામાસ પાર્વતીં સિંધુનંદનઃ

રુદ્રોઽપ્યરિરથસ્થાં તાં દદર્શ નિજવલ્લભામ્ ।
વિયોગવિધુરાં દીનાં તન્વીમાતુરલોચનામ્

હા નાથ પ્રિય રુદ્રેતિ પ્રજલ્પંતીં પુનઃ પુનઃ ।
પ્રૌઢવૈરિરથે દૃષ્ટ્વા પાખંડિસ્થાં યથા શ્રુતિમ્

ગૌરીં દધ્યૌ તથા સ્થાણુઃ કથં પ્રાપ્યા પ્રિયા મયા ।
વિલલાપ તતઃ શંભુર્દૈત્યમાયાવિમોહિતઃ

મોહો મે દાનવૈઃ કાંતે હૃતાસિ ત્વાં કથં પ્રિયે ।
શોકમોહપ્લુતં દૃષ્ટ્વા શંકરં સાગરાત્મજઃ

જગાદ પ્રહસન્વાક્યં કશ્ચિત્કારુણ્યવાન્યથા ।
સર્વપ્રમાણશૂન્યોઽસિ સ્મર શૃંગારવર્જિતઃ

ઈશ્વરોઽપિ વરાકસ્ત્વં સંજાતોંબિકયા વિના ।
મા રોદીર્હિ વિરૂપાક્ષ દદામિ તવ વલ્લભામ્

રક્ષિતોઽસિ મયા રુદ્ર ગૃહીત્વા પાર્વતીં રણાત્ ।
ઇત્યુક્ત્વા ગિરિશં તૂર્ણમુત્તાર્ય સ્વરથાદુમામ્

સૈન્યં સંપ્રેષયામાસ શંકરાભિમુખં કિલ ।
હરોઽપિ વૃષભેણાશુ તત્સૈન્યં સમધાવત

ગૃહીતું પાર્વતીં પાહિ ત્રાહિત્રાહીતિ જલ્પતીમ્ ।
યાવદ્ગૃહ્ણાતિ તાં ગૌરીં કરેણ વૃષભધ્વજઃ

તાવચ્છુંભાસુરઃ શીઘ્રં ગૃહીત્વા ચાંબરે સ્થિતઃ ।
શૂલં મુમોચ બલવાન્હંતું શુંભાસુરં હરઃ

શુંભેન સા પરિત્યક્તા શૂલોપરિ પપાત હ ।
રુદંતી ચારુસર્વાંગી ત્યક્તા શૂલેન સંયુતા

પતિતા શંકરસ્યાગ્રે તથેત્યુક્ત્વા મમાર ચ ।
માયાગૌરીં મૃતાં દૃષ્ટ્વા શોકમોહપરિપ્લુતઃ

હા પ્રિયેતિ રુદન્રુદ્રઃ પપાત ભુવિ મૂર્ચ્છિતઃ ।
ક્ષણં સંજ્ઞામવાપ્યાથ રણભૂમાવુમાપતિઃ ।
શશાપ શુંભપ્રમુખાન્ગૌરી યુષ્માન્હનિષ્યતિ

નારદ ઉવાચ-
અથ શુંભાદયો દૈત્યા રણે દેવ્યા નિપાતિતાઃ ।
મહેશ્વરસ્ય શાપેન ગતે મંન્વતરે નૃપ

શપિત્વા તાન્રુરોદાથ જલ્પન્નિર્ગત્ય શંકરઃ ।
ક્વ ગતાસિ પ્રિયેત્યુક્ત્વા દુઃખિતં માં રણાંગણે

રતિં ત્યક્ત્વા વિયોગાર્તઃ શ્રીકંઠોઽહં ત્વયા કૃતઃ ।
વાસુદેવોઽપિ માં ત્યક્તં ન જાનાતિ ત્વયા પ્રિયે

યજ્ઞે દક્ષસ્યાગ્નિકુંડે શિરો દેવિ હુતં ત્વયા ।
ભૂયો હિ ભવતી લબ્ધા કથં ત્યજસિ માં પુનઃ

ઉતિષ્ઠોતિષ્ઠ ચાર્વંગિ ગિરિજે માં પ્રબોધય ।
અત્રાંતરે શિવં જ્ઞાત્વા દૈત્યમાયાવિમોહિતમ્

દેવતાગણમધ્યસ્થો હ્યંતરિક્ષાદુપાગમત્ ।
વિલપંતમુવાચેદમદૃશ્યઃ કમલાસનઃ

બ્રહ્મોવાચ-
ત્વં શોકમોહપિતૃમાતૃવિવર્જિતોઽસિ દુઃખં સુખં સુતકલત્રરિપુર્ન ચાસ્તિ ।
જાતોઽસિ નૈવ જનકેન જનિષ્યમાણસ્ત્વં મન્યસે ઋષિગણૈશ્ચ કુતો વિમોહઃ

એકોઽસિ નાથ બહુધા કૃતવિગ્રહોઽસિ સૂર્યો યથા જલધિવીચિષુ દૃશ્યમાનઃ ।
ધ્યાનેન યાંતિ યમિનસ્તવ પાદમૂલં રૂપં પરં દુરવબોધમવાચ્યમેવ

નૈષા પ્રિયા તવ સમાનતયા વિપન્ના જાલંધરેણ રચિતાં જહિ દેવ માયામ્ ।
સા પાર્વતી કમલકોશગતા હિ શંભો યુદ્ધસ્વ વૈરિનિવહં જહિ પાહિ ચાસ્માન્

શ્રુત્વેતિ બ્રહ્મણો વાક્યમવબુદ્ધો મહેશ્વરઃ ।
જ્ઞાત્વા તાં દાનવીમાયાં મુમોચ મહતી શિલામ્

તયા જઘાન સમરે દૈત્યકોટિશતત્રયમ્ ।
તતો વૃષભમારુહ્ય ક્રોધેન મહતા નૃપ

ધનુઃ પિનાકં યુદ્ધાય ધૂર્જટિર્જગૃહે શરાન્ ।
અથ માયાપરિત્યક્તં શર્વમાલોક્ય સિંધુજઃ

સુરેશમોહનં માયાજાલમત્યદ્ભુતં નૃપ ।
અન્યદાવિશ્ચકારાશુ ભૃશં માયામહાબલમ્

જાલંધરઃ કોટિભુજો બભૂવ વૃક્ષાસ્ત્રશસ્ત્રૈર્યુયુધે વૃષાંકમ્ ।
અથાંતરાલે પૃથિવીં ચકાર સમુદ્રસૂનુર્ગિરિધાતુમંડિતામ્

દેવતાયતનૈ રમ્યૈર્નાનાપુષ્પસમાકુલૈઃ ।
મંડિતાં નૃપ ભૂમિં ચ ચકારોદધિનંદનઃ ।
નૃત્યંતિ યત્રાપ્સરસો મેનકાદ્યા મનોહરા

વિસ્મૃત્ય શંભુસ્તદપાસ્યકાર્મુકં સદ્યઃ પ્રતસ્થે વૃષભોપરિ સ્થિતઃ ।
વાદિત્રગીતૈર્ભુવિ મોહિતો ભૃશં દૈત્યેંદ્રમાયામય તાંડવેન સઃ

વિમોહિતં વીક્ષ્ય વૃષસ્થિતં હરં નિત્યં સમુદ્રઃ સહ તાંડવેન ।
ગીતેન વાદ્યેન ચ નૃત્યલીલયા નનાદ રૂપી તરસા વિમોહિતુમ્

જંતૂન્ક્ષિપ્ત્વોદધૌ તાંશ્ચ સહસ્રં સ તતોત્સવઃ ।
ક્વ ચ તા દેવતાઃ સર્વાઃ ક્વ નંદિપ્રમુખા ગણાઃ

અપિ ત્વં માનનીયોઽસિ મોહિતો દૈત્યમાયયા ।
કિમદ્ય શંભો ભગવન્નુપેક્ષ્યતે ઉદીર્યચક્રં જઠરસ્થિતં ચ

વધાય ચાસ્યૈવ કૃતં મહેશ જાલંધરં સંહરતે ન ચાજૌ ।
ઇતિ કૃષ્ણસ્ય વચનાત્તત્સ્મૃત્વાત્માનમીશ્વરમ્

આરુહ્ય વૃષભં શીઘ્રમાજગામ મહારણમ્ ।
તમાગતં શિવં દૃષ્ટ્વા સર્વસૈન્યસમાવૃતઃ

રુરોધ સમરે રાજન્ક્રુદ્ધો જાલંધરોઽસુરઃ ।
હરસ્ય કુપિતસ્યાસીત્સૃષ્ટિસંહારકારકમ્

રૂપં તૃતીયનેત્રાગ્નૌ દાનવાઃ શલભા યથા ।
રુપં દૃષ્ટ્વા ભગવતો રૌદ્રજ્વાલામયં નૃપ

શુંભાદયસ્તદા દૈત્યા રાહુપ્રભૃતયશ્ચ યે ।
રુદ્રં નિરીક્ષ્ય સંત્રસ્તાઃ પાતાલં વિવિશુર્ભયાત્

સેનાભટાનનેકાંશ્ચ હતાન્દૃષ્ટ્વા મહામૃધે ।
શુંભાદીન્હતશેષાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વાત્માનં પલાયિતાન્

તદા જાલંધરઃ સંખ્યે એકો ગિરિરિવસ્થિતઃ ।
પરમાર્થં રુદ્રરૂપં હૃષ્ટઃ સાક્ષાદ્વિલોકયન્

તતો જાલંધરઃ પ્રાહ મહાદેવં પ્રહસ્ય ચ ।
રૂપં સંહર યેન ત્વં દહસે સચરાચરમ્

શસ્ત્રેણ કુરુ સંગ્રામં ત્યક્ત્વા યોગબલં નિજમ્ ।
ઇતિ જાલંધરવચઃ શ્રુત્વોવાચ તતઃ શિવઃ

વરં વરય દૈત્યેશ પ્રીતોઽસ્મિ તવ કર્મણા ।
ઈદૃક્ષમપિ મદ્રૂપં દૃષ્ટ્વા યન્નિર્ભયોઽધુના

અપિ બ્રહ્માંડમખિલં મદ્રૂપસ્યાસ્ય દાનવ ।
તેજસો વીક્ષણેનાલં તત્ર ત્વમસિ નિર્ભયઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇતિ શંભોઃ પ્રસાદં ચ મત્વા સંસારનિસ્પૃહઃ ।
જાલંધરો હરાદ્વવ્રે મુક્તિં સાયુજ્યતાં પરામ્

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ-।
દિવ્યં દેહમિદં દૈત્ય ભોગસિદ્ધિયુતં તવ ।
વૃંદા મનોહરં રમ્યમિહસ્થં કાલમશ્નુતે

મુહૂર્તં પરમાત્માનં તમેકાકિનમવ્યયમ્ ।
અબુદ્ધ્વા ત્યજસે મૂર્ખ કથં ત્વં મુક્તિમિચ્છસિ

વૃંદા તવ પ્રિયા રાજ્ઞી હૃતા સા યોગમાયયા ।
બ્રહ્મસ્વરૂપં વિજ્ઞાય પ્રાપ્તા તત્પરમં પદમ્

ઇદાનીં દુર્લ્લભા સા ચ તત્પદં ચૈવ દુર્લ્લભમ્ ।
સ્વર્ગાપવર્ગયોર્મધ્યે સંસારે વરમાપ્નુહિ

જાલંધર ઉવાચ-
દેવમુક્તપદં લભ્યં કૃતકૃત્યેન કેનચિત્ ।
ઇદાનીં કૃતકૃત્યોઽસ્મિ યત્ત્વાં પશ્યે ત્વયા હતઃ

શિવ ઉવાચ-
મત્સ્થાનં પરમં ક્ષેત્રં યદિ ત્વં ગંતુમુત્સુકઃ ।
તર્હિ માં કોપયસ્વાશુ દૈત્યં હત્વા દૃઢૈઃ શરૈઃ

તતોઽહં ત્વાં હનિષ્યામિ મત્સ્થાનં યાસ્યસેઽનઘ ।
મહેશ્વરવચઃ શ્રુત્વા પ્રાહ જાલંધરઃ શિવમ્

ત્વયિ સર્વજગત્પૂજ્યે પૂર્વં ન પ્રહરામ્યહમ્

નારદ ઉવાચ-
એવમુક્તો જઘાનાશુ સિંધુજં વિશિખૈઃ શિવઃ ।
તે શરાઃ સિંધુપુત્રસ્ય દેહલગ્ના વિભાંતિ ચ

યથા લોહગિરિપ્રાંતે વેણવો વહ્નિદીપિતાઃ ।
જાલંધરો હરસ્યાંગં પૂરયામાસ માર્ગણૈઃ

તૈઃ શરૈઃ શુશુભે રુદ્રો યથા ખં ખેચરાકુલમ્ ।
જાલંધરેશયોર્યુદ્ધં તથા દ્વંદ્વમભૂન્નૃપ

હરાદન્યેન હંતાસ્તિ ન સોઢાન્યોઽર્ણવાત્મજાત્ ।
ગિરિકોટિસહસ્રૈસ્તુ તદા પૃથ્વીપુટોદ્ધૃતૈઃ

પૂરયામાસ સમરે સિંધુજઃ પાર્વતીપતિમ્ ।
તતઃ શૂલેન નિહતો રુદ્રેણોરસિ દાનવઃ

નિઃસસાર મુખાત્તસ્ય જ્વરો જંભો ભયંકરઃ ।
સ ચ વીરજ્વરોનામ સિંહવક્ત્રો નરાકૃતિઃ

દૈત્યદેહાદ્વિનિષ્ક્રાંતં દૃષ્ટ્વા સિંહમુખં જ્વરમ્ ।
હુંકારમકરોદ્ઘોરં શરભસ્તત્ર નિર્યયૌ

શિવસ્ય નિઃસૃતેનાસૌ શરભેણ નિપાતિતઃ ।
અજેયં શંકરં દૃષ્ટ્વા વૃષભેંદ્રેણ સંયુતમ્

આયયૌ વૃષભાભ્યાશે તરસા સાગરાત્મજઃ ।
વૃષં પુચ્છે ગૃહીત્વા ચ ભ્રામયામાસ ચાંબરે

જાલંધરો મહાબાહુશ્ચિક્ષેપ હિમવદ્ગિરૌ ।
તતસ્ત્રિશૂલમત્યુગ્રં મુમોચ ગિરિજાપતિઃ

તદ્ધસ્તેન ગૃહીત્વા ચ દૈત્યેશઃ શિવસન્નિધૌ ।
રથારૂઢો ધનુર્ગૃહ્ય કાલકેદારમબ્ધિજઃ

પૂરયામાસ વિશિખૈઃ શિવમુર્વીતલે સ્થિતમ્ ।
ઉગ્રઃ શસ્ત્રાઞ્છરાન્છિત્વા બાણૈ રથમચૂર્ણયત્

દશયોજનવિસ્તીર્ણં સારથ્યશ્વ સમન્વિતમ્ ।
જાલંરોઽપિ વિરથો અભ્યધાવન્મૃધે શિવમ્

તયોર્યુદ્ધમભૂદ્ઘોરમદ્ભુતં લોમહર્ષણમ્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વાઽકાંડકલ્પાંત શંકયા તત્ર સુઃસુરાઃ

સર્વાસ્ત્રૈસ્તાવદન્યોન્યં જઘ્નતુર્ભીમવિક્રમૌ ।
પદ્ભિઃ પૃથ્વીં ચાલયંતૌ કંપયંતૌ નભઃ સ્વનૈઃ

અથોત્કટં બલં દૃષ્ટ્વા દાનવેંદ્રસ્ય શંકરઃ ।
શસ્ત્રજાલં જહારાશુ યોગમાયાબલેન સઃ

તતઃ કોટિભુજો દૈત્યો દંષ્ટ્રા ભીષણલોચનઃ ।
શસ્ત્રહીનોઽપિ તરસા ધાવમાનો હરં યયૌ

વિશાલકરબંધેન બબંધ સમરે શિવમ્ ।
તતસ્તસ્ય કૃપાણેન ચિચ્છેદ કરકાનનમ્

સિંધુજેન ભુજાક્રાંતો રુદ્રોભૂન્નીલલોહિતઃ ।
લીલયા યોધયામાસ રણેઽસૌ સિંધુનંદનઃ

છિન્નહસ્તોઽપિ યુયુધે સ્વર્ભાનુઃ શિરસા યથા ।
નિયુદ્ધેન નદીસૂનુસ્તોષયામાસ શંકરમ્

પરિતુષ્ટોઽબ્રવીચ્છંભુર્વરં વરય દુર્લભમ્ ।
જાલંધરેણસોઽપ્યુક્તસ્ત્વં મે દેહ્યાત્મનઃ પદમ્

મમ દોઃશસ્ત્રહીનસ્ય નાવજ્ઞાં કર્તુમર્હસિ ।
શીઘ્રં પ્રયચ્છ મે સિદ્ધિં નોચેત્ત્વાં સંહરામ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા સભુજો ભૂત્વા જઘ્ને તં મુષ્ટિનોરસિ ।
તતઃ સુદર્શનં ચક્રં પુરા યન્નિર્મિતં સ્વયમ્

મુખાદુદ્ગીર્ય તદ્ધસ્તે ગૃહીત્વા તોલયદ્રુષા ।
સૂર્યકોટિસહસ્રાભં ગ્રસંતં સચરાચરમ્

તેન ચક્રેણ ચિચ્છેદ શિરો જાલંધરસ્ય ચ ।
તતસ્તચ્છીર્ષમુત્પ્લુત્ય ગગને શતયોજનમ્

દંષ્ટ્રા શતકરાલાસ્યં સ્વર્ભૂમિનયનં ચ યત્ ।
વ્યાઘ્રગત્યા તતો યાતં સદનં બ્રહ્મણો નૃપ

ભૂયઃ સ્વર્ગે તતો દૃષ્ટ્વા મૃડઃ શીર્ષમધાવત ।
સ્રવત્તદ્રુધિરં ભૂરિ પ્રકુર્વદ્ભૈરવસ્વનમ્

તતો દિશઃ પ્રણષ્ટાસ્તા ગગનં વિલયં ગતમ્ ।
ન તેજસાં પ્રકાશોઽસ્તિ ચચાલ વસુધા ભયાત્

આપતંતં જઘાનાશુ રુદ્રશ્ચક્રેણ તચ્છિરઃ ।
દ્વિધા ભૂત્વાથ રાજેંદ્ર પપાત હિમવદ્ગિરૌ

તતો જાલંધરસ્યાશુ શિરસઃ શકલે કિલ ।
વિશતઃ સર્વભૂતાનાં પશ્યતાં સ્મ વૃષાકપૌ

તસ્ય કંઠાત્સમુદ્ભૂતા દૈત્યાઃ શતસહસ્રશઃ ।
તે હતાસ્તેન ચક્રેણ કપર્દિકરશાલિના

જાલંધરકબંધં તન્નનર્ત રુધિરારુણમ્ ।
પુનઃ પુનઃ સમુદ્ભૂતાસ્તસ્ય કંઠાત્તુ દાનવાઃ

પુનઃ પુનર્બલવતા છિન્નાશ્ચક્રેણ શંભુના ।
મેદસા સિંધુપુત્રસ્ય પૂરિતા સકલા મહી

મેદિની મેદસૈવૈષા ખ્યાતિં પ્રાપ્તા તુ પાર્થિવ ।
યત્ર દૈત્યવરસ્યાસ્ય શોણિતં શૈલતાં ગતમ્

કૈલાસસ્યોત્તરે ભાગે તત્રાભૂચ્છોણિતં પુરમ્ ।
અથ માંસચયાન્દૃષ્ટ્વા સર્વતો વ્યાપ્ય તિષ્ઠતઃ

તદા સસ્માર દેવેશશ્ચતુઃષષ્ટિગણં રણે ।
વિજ્ઞાનસ્મરણાદ્દેવ્યઃ સંપ્રાપ્તાઃ શંકરાંતિકમ્

કૃતાંજલિપુટાઃ પ્રોચુઃ શિવ કિં કરવામહે

મહાદેવ ઉવાચ-
ય એતે દૈત્યમાંસસ્ય રાશયો ગિરિસન્નિભાઃ ।
ભક્ષયધ્વં યુતાઃ શીઘ્રં દત્તાનુજ્ઞા મયા તુ વઃ

બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચૈવ માહેંદ્રી સર્વાઃ સ્વગણશોભિતાઃ

એવં શંકરનિર્દિષ્ટા દેવ્યસ્તા માંસસંચયાન્ ।
ક્રૂરેણ ચક્ષુષાલોક્ય નિન્યુશ્ચાદર્શનં ક્ષણાત્

અથ જાલંધરવપુઃ ક્ષીણં ક્રાંતં તુ શક્તિભિઃ ।
તાભિર્ગ્રસ્તે શરીરે તુ તસ્ય દેહાદ્વિનિઃસૃતા

પ્રભાસા શંકરં પ્રાપ્તા જગામાદર્શનં ક્ષણાત્ ।
તત્તેજઃ સૂર્યસંકાશં લયં પ્રાપ્તં મહેશ્વરે

એવં સ વિલયં પ્રાપ્તઃ ત્રિદિશારિસ્ત્રિલોચનાત્ ।
વૃણુધ્વં ચ વરં સર્વાઃ પ્રીતઃ પ્રાહ મહેશ્વરઃ

તદા તાઃ સર્વયોગિન્યઃ પપ્રચ્છુર્જગદીશ્વરમ્ ।
મર્ત્યલોકેષુ યે લોકા ભોગમોક્ષવરેપ્સવઃ

પૂજયિષ્યંતિ તે નિત્યં સ્વગૃહે યોગિનીગણમ્ ।
તત્તેષાં વાંછિતં સર્વં સિધ્યતાં ત્વત્પ્રસાદતઃ

મહાદેવ ઉવાચ-
યઃ કશ્ચિત્પૂજયેન્નિત્યં ભક્તિભાવસમન્વિતઃ ।
યુષ્મદ્ગણં ચ તસ્યાહં વરદોઽસ્મિ ધરાતલે

મદ્ભક્તઃ કેશવસ્યાપિ દ્વેષ્ટિ યો યોગિનીગણમ્ ।
ભૈરવોઽહં તદા તસ્ય હરિષ્યે સુકૃતં કૃતમ્

ઇતિ દત્તવરા હૃષ્ટા યોગિન્યો વિભુના મૃધે ।
અત્રાંતરે ભવાનીં તાં સસ્માર વૃષભં હરઃ

સ્મૃતમાત્રા પાર્વતી સા વૃષભશ્ચાગમત્ક્ષણાત્ ।
સખીગણસમાયુક્તા સંપ્રાપ્તા હરવલ્લભા

સંત્યક્ત્વા ભ્રામરીં મૂર્તિં હરસ્યાર્દ્ધં સમારુહત્ ।
ગિરિજાસહિતો રાજન્મહેશો મુમુદે તતઃ

યોગિનીં પ્રત્યુવાચેદં પિબધ્વં રુધિરં નૃપ ।
જાલંધરકબંધસ્થં તાઃ શ્રુત્વા જહૃષુર્ભૃશમ્

માંસમેદોહ્યસૃક્પીત્વા યોગિન્યો નનૃતુર્મુદા ।
તતો હરઃ પ્રસન્નોઽભૂત્તાસાં ક્રીડનવીક્ષણાત્

સ્વયં ચ ભૈરવં રૂપં કૃત્વા તન્મધ્યગઃ પપૌ ।
તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રા મહાકાયાસ્તદાસન્યોગિની ગણાઃ

ગ્રસંતોઽદ્યાપિ માંસાનિ કાલે ચાપિ પિબંત્યસૃક્ ।
તેન જાલંધરો દૈત્યો નોત્તિષ્ઠતિ રણે હતઃ

તતસ્તત્ર સમાજગ્મુર્બ્રહ્માદ્યા દેવતાગણાઃ ।
ઋષયો મરુતો દેવા સ્તુવંતિ સ્મ મહેશ્વરમ્

દિશઃ પ્રસેદુઃ સુરભિર્વવૌ મરુદ્દિવઃ પ્રપેતુર્ભુવિ પુષ્પવૃષ્ટયઃ ।
કૃતાભિષેકસ્ય ચ તસ્ય નિઃસ્વનાન્સંનાદિતા દુંદુભયોઽપિ ચક્રિરે

ઉપરિ પરિમલાંધૈઃ સુસ્વરં સંપતદ્ભિર્મધુકરનિકુરં બૈરુહ્યમાણાભરેણ ।
અવિરલમધુધારાસારસંસિક્તભૂમિઃ સદસિ સુરવિમુક્તા પ્રાપતત્પુષ્પવૃષ્ટિઃ

હતે તદા સિંધુસુતે હરેણ નારાચઘાતૈસ્ત્રિજગત્તદા બભૌ ।
પ્રસૂનવૃષ્ટિર્નનૃતુસ્તદાંગના જગુશ્ચ યક્ષાઃ સુરકિન્નરાદ્યાઃ

શંભુર્વૈરિજયોત્થિતેન યશસા સ્ફારાંગકીર્તિર્ગિરિં ।
સ્વં ભેજે સુરસિદ્ધચારણગણૈઃ સંસ્તૂયમાનઃ સદા ।
ગૌરી ચાપિ જગામ ચાશુ ગિરિતઃ શ્વેતઃ ।
સખીસંવૃતા સંચક્રુસ્ત્વભિસેવનં સુમનસાં વર્ષેણ દેવાંગના

દેવોઽસૌ કરુણામયઃ સુરગણાન્સ્વે સ્વે પદે સ્થાપયન્।
પ્રાદાદન્યદપિ સ્વકં વસુ તતો જ્ઞાત્વા પતિં શંકરઃ ।
કિં વક્તવ્યમતઃ પરં યદિ ભવેદીશાનુકંપા પરા ।
કોઽયં વા ત્રિદિવો ધરાતલમિદં સ્યાદાત્મસાત્સર્વતઃ

દેવાઃ સ્વરાજ્યમાસાદ્ય યથાપૂર્વં ચકાશિરે ।
બુભુજુર્યજ્ઞભાગાંસ્તે લોકપાલત્વમાશ્રિતાઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇતિ જાલંધરસ્યોક્તં યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
ચરિતં લોકવીરસ્ય રાજન્નત્યદ્ભુતં તવ

વિષ્ણુસ્ત્યજતિ નાદ્યાપિ ક્ષીરાબ્ધિં યદ્વશો નૃપ ।
સર્વોઽપિ ભુંક્તે સ્વં કર્મ કર્મ તદ્વિદ્ધ્યસંશયમ્

તુભ્યં દુઃખનિરાસાય પ્રોક્તમાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
યાવદ્દેહોસ્તિ કર્માણિ સુખદુઃખાનિ કર્મતઃ

દેહી ભુંક્તે વશો રાજન્ત્રાણં ન જ્ઞાનતઃ પરમ્ ।
કૃષ્ણાદીનાં દેહબંધે સુખદુઃખાદિ વર્તતે

તત્રેતરેષાં કિં વાચ્યં યે વૈરાગ્યપરાઙ્મુખાઃ ।
જ્ઞાત્વેદૃશીં કર્મગતિં સર્વેભ્યો બલવત્તમામ્

ધીરો ભવ પ્રતીક્ષસ્વ શુભકર્માગમં પુનઃ ।
શત્રૂન્જિત્વા તુ સમયે સ્વં રાજ્યં પુનરાપ્સ્યસિ

ઇતિહાસમિમં શ્રુત્વા ન દુઃખૈ પરિભૂયતે ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાશ્ચ યથાવચ્ચાત્ર કીર્ત્તિતાઃ

સ્વર્ગ્યં પાપહરં પુણ્યં શોકમોહવિનાશનમ્ ।
બ્રાહ્મણો જ્ઞાનમાપ્નોતિ રાજ્યં પ્રાપ્નોતિ ક્ષત્રિયઃ

વૈશ્યશ્ચ બહ્વીં સંપત્તિં શ્રુત્વા શૂદ્રઃ સુખં લભેત્ ।
યો રાજા ભ્રષ્ટરાજ્યોઽપિ રતઃ સન્નેવ સત્પથિ

સ રાજ્યં પુનરાપ્નોતિ શ્રવણાન્નિત્યમસ્ય તુ ।
આકર્ણ્યૈતત્સતાં રાજન્શ્રાવ્યમન્યન્ન રોચતે

કલં ચ કોકિલાલાપં રૂક્ષં ધ્વાંક્ષરુતં યથા ।
આખ્યાનમેતદનઘં શ્રુત્વા સજ્જનહૃત્પ્રિયઃ

હિરણ્યતિલવસ્ત્રાદ્યૈર્ધેનુભૂમિપ્રદાનતઃ ।
સંતોષયેદ્વાચકં તુ તસ્મિંસ્તુષ્ટે ફલં લભેત્

દેવતાશ્ચ પ્રસીદેયુરર્ચિતે વાચકે ગુરૌ ।
અન્નદાનાનિ દદ્યાચ્ચ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રપૂજયેત્

જાયતે વિજયી નિત્યં પુત્રપૌત્રસમૃદ્ધિમાન્ ।
જાયતે વિષ્ણુલોકે યઃ શૃણોત્યાખ્યાનમુત્તમમ્

ઇતિ વ્યાજેન ભો ભૂપ તુલસ્યુત્પત્તિકારણમ્ ।
યે શૃણ્વંતિ નરશ્રેષ્ઠા ન તેષાં પાતકં ક્વચિત્

તુલસીમાહાત્મ્યમિદં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ।
શ્રુત્વા તુ લભતે મોક્ષમુક્ત્વા ચૈવ ન સંશયઃ

સ્વગૃહે રોપિતા ચૈવ તુલસી પાપનાશિની ।
દર્શનાદ્બ્રહ્મહત્યાપિ નશ્યતે નાત્ર સંશયઃ

કાર્તિકે ચૈવ માઘે તુ તુલસ્યા પૂજયેદ્ધરિમ્ ।
વૈશાખે તુ વિશેષેણ પૂજનં ચ હરેઃ સ્મૃતમ્

એકેનૈવ પ્રદક્ષિણેન સકલં પાપં ગતં વૈ સદા યે શૂદ્રા ।
ભુવિ સંતિ દાનનિરતાઃ કાલેન શુદ્ધિં ગતાઃ ।
તેપિ સ્યુઃ સુરપૂજનાર્હતનવઃ પાપાચ્ચ દૂરં ગતાઃ યે વૈ।
વિષ્ણુજનાશ્ચ દુર્લભતરા હ્યસ્મિન્કલૌ સાંપ્રતમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશતસહસ્રસંહિતાયાં ઉત્તરખંડે જાલંધરોપાખ્યાને શ્રીજાલંધરવધમહોત્સવોનામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ