પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.17

નારદ ઉવાચ-
અથ જાલંધરોઽપશ્યત્કબંધચયભીષણમ્ ।
રણં રુધિરમાંસૌઘ મજ્જા મેદોઽસ્થિદુર્ગમમ્

તત્ર જાલંધરો દૈત્યઃ પ્રિયાહરણદુઃખિતઃ ।
રણે વિલોકયામાસ વૃષસ્થં પાર્વતીપતિમ્

ઘોરાહિભોગેનવિભૂષિતાંગં જટાકલાપે શશિભૂષણાંકિતમ્ ।
નેત્રાગ્નિકીલોપરિશોભિતાંગં વિના રણં સંપ્રદદર્શ સિંધુજઃ

શીઘ્રં સ્વરથમારુહ્ય સમુદ્રતનયસ્તદા ।
સંરુષ્ટઃ પ્રાહ તં શુંભં તાપસો ન હતસ્ત્વયા

પ્રાહ જાલંધરં શુંભસ્તપસ્તેન મહત્કૃતમ્ ।
હંતું ન શક્યતેઽસ્માભિર્હરઃ સંગ્રામદુર્જયઃ

ઇતિશુંભોક્તમાકર્ણ્યસિંધુજઃક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
હરં પદ્મસહસ્રેણ દૈત્યસૈન્યેન સંવૃતમ્

ગૃહીત્વા કાલકેદારં ધનુર્જાલંધરો યયૌ ।
બાણાંસ્તીક્ષ્ણાનતિસ્થૂલાન્લોહસ્તંભાન્તથા બહૂન્

મુમોચ યુધિ દુર્ધર્ષો વર્ષન્મેઘ ઇવાગમે ।
આયાંતં રુરુધુઃ સિંધુસૂનું શંભુગણા યુધિ

તતો રુદ્રેણ રૌદ્રૈશ્ચ શરૌઘૈસ્તાડિતો રુષા ।
રુદ્રબાણૈસ્તદા તસ્ય કવચં ભુવિ પાતિતમ્

વિવર્માપિ બભૌ સોઽથ મેઘમુક્તો યથાચલઃ ।
પુનર્જાલંધરસ્યાંગં શંભુના કીલિતં શરૈઃ

રુધિરં બહુ સુસ્રાવ જાલંધરશરીરતઃ ।
તેનાશુ રુધિરૌઘેણ પ્લાવિતા સકલા મહી

તતો દેવા ભયં જગ્મુર્દાનવાશ્ચ ચકંપિરે ।
ત્યક્ત્વા તે પ્રમથા વીરા રણભૂમિં પ્રદુદ્રુવુઃ

નદ્યા ઇવ પરા મૂર્ત્તિઃ પ્રસૃતા સર્વતોઽપિ ચ ।
અથાહાર્ણવજો રુદ્રં ધનુર્ધર વરો હ્યસિ

ઇદાનીં તત્કરિષ્યામિ યેન ગચ્છસિ સંક્ષયમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા કાલકેદારં સશરં પ્રતિગૃહ્ય તત્

શીઘ્રં સંપૂરયામાસ શરૈર્નાનાવિધૈઃ શિવમ્ ।
શિવઃ સહસ્રકોટીભિઃ પૂરિતાંગો રણે બભૌ

વિહંગમૈર્યથાકાશં વૃક્ષૈરિવ મહાગિરિઃ ।
દૈત્યમુક્તૈસ્તુતૈર્બાણૈર્દૃષ્ટ્વા વ્યાપ્તં મહેશ્વરમ્

વીરભદ્રસ્તથા કોપાજ્જાલંધરમધાવત ।
અપીડયદમેયાત્મા સમુદ્રતનયં બલી

જાલંધરોઽથ સંક્રુદ્ધો વિધ્યન્બાણૈઃ સહસ્રશઃ ।
ધનુઃ શરાન્રથં છત્રં સારથિં તિલશઃ શરૈઃ

ચકાર વીરભદ્રસ્ય સિંધુસૂનુઃ પ્રતાપવાન્ ।
વીરભદ્રોઽથ વિરથો હતવાન્ગદયાબ્ધિજમ્

તથૈવ ગદયા સોઽપિ તં હત્વાપાતયદ્ભુવિ ।
ગદાપ્રહારપતિતમાલોક્યાતિવિમૂર્ચ્છિતમ્

મણિભદ્રોઽથ સમરે જાલંધરમધાવત ।
અતિક્રુદ્ધં તમાયાંતં દૃષ્ટ્વા દૈત્યો મહારણે

શરૈર્વ્યસ્તોપકરણં સ ચકાર નદીસુતઃ ।
અથ મૂર્ચ્છાં પરિત્યજ્ય ઉત્તસ્થૌ સિંહવન્નદન્

વીરભદ્રસ્તતઃ કોપાન્મણિભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
જઘ્નતુઃ પર્વતાભ્યાં તૌ વ્યોમસ્થં તટિનીસુતમ્

તદંગે પતિતૌ દૃષ્ટ્વા પર્વતૌ વિનિનદ્ય ચ ।
જઘાન મુષ્ટિપાતેન વીરભદ્રો નદીસુતમ્

મણિભદ્રશ્ચરણયોર્ધૃત્વા સાગરનંદનમ્ ।
સ્યંદનાદ્ભ્રામયામાસ તદદ્ભુતમિવાભવત્

મણિભદ્ર ગૃહીતોઽપિ દૈત્યરાટ્સ મહાબલઃ ।
હત્વા ચરણઘાતેન મણિભદ્રમપાતયત્

જાલંધરો મહાબાહુર્વીરભદ્રં ચ મુષ્ટિના ।
અથાગતઃ પરિવૃતો ગણૈર્વૈ નંદિકેશ્વરઃ

શુંભસ્તમાગતં દૃષ્ટ્વા રુરોધ સહ સૈનિકૈઃ ।
દ્વંદ્વયુદ્ધૈરથાજગ્મુર્ગણા દૈત્યૈઃ પરસ્પરમ્

શુંભઃ શિલાદજં રાહુર્મહાકાલં રણે યયૌ ।
કોલાહલં નિશુંભોઽથ કેતુઃ કાલમધાવત

શૈલોદરો ગુહં જંભો માલ્યવંતં મહાબલઃ ।
મહાપાર્શ્વો યયૌ ચંડં ચંડીશો રોમકંટકમ્

વિકટાસ્યોઽથ વૈ ભૃંગિમુરુનેત્રો વિનાયકમ્ ।
એવં દૈત્યેશ્વરૈઃ સાર્દ્ધં ગણાનામધિપા યયુઃ

અથ શુંભાયુધૈર્બાણૈઃ પ્રહતશ્ચ શિલાદજઃ ।
ચૂર્ણીચકારાદ્રિશૃંગૈઃ કપિતુંડો મહત્તરૈઃ

શુંભસ્તેનાર્દિતઃ શક્ત્યા શિલાદં ચ જઘાન તમ્ ।
મહાકાલો જઘાનાથ તં રાહું રણમૂર્દ્ધનિ

શક્ત્યાથ તસ્ય હતવાન્સ્યંદનં સ મહાદ્રિણા ।
કોલાહલો હતઃ શક્ત્યા નિશુંભેન પ્રતાપવાન્

શક્તિં ગૃહીત્વા હ્યહનદ્રથં સારથિના સહ ।
વિરથેનાથ દૈત્યેન ભૃશં ક્રુદ્ધેન સંયુગે

કોલાહલો સુરેંદ્રેણ સહસ્રફણિના હતઃ ।
તં હત્વા ચાતિવેગેન રથં ચાન્યમુપાગતઃ

ફણિચક્રહતઃ સંખ્યે ક્ષણાન્મૂર્ચ્છાં વિહાય ચ ।
સ્વરથાત્શીઘ્રમુત્તીર્ય ગૃહીત્વા ખડ્ગચર્મણી

સર્વં ચક્રે નિશુંભસ્ય સ રથાદ્યસિના પૃથક્ ।
પુનઃ સ્વરથમારુહ્ય દૈત્યં બાણૈરતાડયત્

નિશુંભોઽપ્યતિરોષાચ્ચ તત્પરાક્રમવિસ્મિતઃ ।
શક્ત્યા મહાબલસ્તસ્ય રથં સાશ્વં ન્યષૂદયત્

કોલાહલો રણે ધાવન્નિશુંભં વિરથો બલી ।
ગતઃ સ સરથં ચક્રે વિરથં ભુજબંધનાત્

કેતુપુચ્છં ગૃહીત્વા ચ ભ્રામયામાસ ચાંબરે ।
કાલશ્ચિક્ષેપ સોઽપ્યદ્રિં સ ચિચ્છેદ ગિરિં જવાત્

તં નગં ચૂર્ણિતં દૃષ્ટ્વા તાડયામાસ મુષ્ટિના ।
કાલશ્ચૂર્ણિતસર્વાંગઃ કેતુના પ્રાદ્રવદ્ભયાત્

શૈલોદરસ્તથા સ્કંદં જઘાન ગદયોરસિ ।
ષડાનનોઽપિ તં શક્ત્યા હત્વા ભૂમાવપાતયત્

શક્તિપ્રહારેણ મૃતં દાનવં વીક્ષ્ય ષણ્મુખઃ ।
જગર્જ તત્ર વૈચિત્ર્યં યથા ક્રૌંચે વિદારિતે

માલ્યવાનથ બાણૌઘૈર્જંભમભ્યર્દયદ્રણે ।
જંભોઽપિ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભિત્ત્વા તં મૂર્ચ્છિતં જહૌ

મહાપાર્શ્વો રથં ધૃત્વા બાણૌઘૈર્વાજિવર્જિતમ્ ।
લીલયૈવ ચ ખે નીત્વા વ્યશ્વં ચંડમપાતયત્

વ્યશ્વં રથં વિલોક્યાથ તતશ્ચંડોઽગ્રહીદ્ગજમ્ ।
આપતંતં મહાપાર્શ્વં ચંડસ્તં ગદયાહનત્

અચિંત્યૈવ ગદાપાતં સોઽસુરો ભૃશદારુણઃ ।
પ્રહત્ય મુષ્ટિના ચંડં પાતયામાસ ભૂતલે

ચંડીશશસ્ત્રાભિહતો રોમકંઠો મહાસુરઃ ।
ચંડીશં પાદયોર્ધૃત્વા રથમૂર્ધ્નિ ન્યપાતયત્

પપાત સહસા ભૂમૌ યયૌ તં ભીષણેક્ષણઃ ।
ઉરુનેત્રેણ સમરે હતો લંબોદરઃ શરૈઃ

દંતેનોરસિ તં હત્વા પાતયામાસ ભૂતલે ।
ઊરુનેત્રઃ ક્ષણાચ્છાંતિમાગત્યાશુ રથં ક્ષણાત્

જઘાન મુદ્ગરેણાસૌ મૂર્ધ્નિ સિંદૂરમંડિતે ।
ગણેશ્વરઃ પટ્ટિશેન જઘાનોરસિ દાનવમ્

તન્મુખાદથ નિષ્ક્રાંતો નવશીર્ષોઽસુરો મહાન્ ।
અષ્ટાદશભુજો રાજન્સોઽપ્યધાવત શાંકરિમ્

નવશીર્ષોરુનેત્રાભ્યાં રણે રુદ્ધો વિનાયકઃ ।
જર્જરીકૃતદેહોઽપિ જગ્રાહ પરશું રુષા

તેન ચિચ્છેદ શસ્ત્રાણિ તયોરાજૌ ગણેશ્વરઃ ।
રુદ્ધં ગણેશ્વરં દૃષ્ટ્વા તાભ્યાં સંખ્યેઽથ ષણ્મુખઃ

શીઘ્રમાગત્ય સેનાનીર્જઘાન નવશીર્ષકમ્ ।
નવશીર્ષં રણે હત્વા ઉરુનેત્રમધાવત

સ્કંદઃ સ્વશક્તિઘાતેન પાતયામાસ તં નૃપ ।
પશ્યઞ્જાલંધરઃ સ્કંદં યયૌ સૈન્યેન સંવૃતઃ

પુત્રપ્રીત્યાસુરાન્હંતું સગણઃ શંકરોઽપિ ચ ।
તતો ઘોરતરં યુદ્ધમભૂદદ્ભુતસૈન્યયોઃ

હરસિંધુજયોર્યુદ્ધે ગતપ્રાણેવ રોદસી ।
અથ જાલંધરઃ ક્રુદ્ધો બાણં સંધાય દારુણમ્

સહસ્રશતસંખ્યાકૈઃ પત્રૈઃ સર્વત્ર ભૂષિતમ્ ।
દૈત્યેંદ્રસ્તેન બાણેન લલાટેતાડયચ્છિવમ્

મમજ્જાપુંખમર્યાદં લલાટે શંકરસ્ય ચ ।
ભાલે શશાંકવચ્છંભોઃ સ રરાજ મહાપ્રભઃ

યથાદિત્યો હિ ઘર્માંતે સંધ્યાકાલેંબુદાગમે ।
અથ રુદ્રો મહાબાણં જગ્રાહ જ્વલનોપમમ્

યસ્ય વેગે તુ પવનઃ ફલે યસ્યાગ્નિભાસ્કરૌ ।
કાલો ગ્રંથિષુ સર્વેષુ શરે દેવી ધરા સ્થિતા

હરસ્તેન શરેણાશુ વિવ્યાધ હૃદિ સિંધુજમ્ ।
તેન બાણપ્રહારેણ રુધિરૌઘપરિપ્લુતઃ

પપાત શરભિન્નાંગો વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।
તદા દૈત્યાઃ સમાક્રંદન્જગર્જુઃ પ્રમથાસ્તથા

સિંધુજં મૂર્છિતં દૃષ્ટ્વા રુરુધુર્દાનવાઃ શિવમ્ ।
રક્ષાર્થમુદ્યતાઃ કેચિત્કેચિત્તં પરિતઃ સ્થિતાઃ

યાવજ્જાલંધરો મૂર્છાં પ્રાપ્તો વારિધિનંદનઃ ।
તાવદ્રુદ્રેણ નારાચૈર્હતા જાલંધરી ચમૂઃ

ચિરાજ્જાલંધરસ્ત્યક્ત્વા મૂર્છાં સૈન્યં હતં નૃપ ।
દૃષ્ટ્વા ભયાન્વિતઃ સેનાં વિકીર્ણાં ચ તથા રણે

તતઃ કાવ્યં સ સસ્માર મનસા પરમં ગુરુમ્ ।
સ્મૃતસ્તેન ત્વરન્પ્રાપ્તઃ કવિર્જાલંધરં પ્રતિ

સ્વસ્તિ કૃત્વા જગાદાથ ભાર્ગવઃ સિંધુનંદનમ્ ।
કિં કરોમિ મહારાજ તવ કાર્યં મહાબલ

નારદ ઉવાચ-
ઇતિ કાવ્યવચઃ શ્રુત્વા ભાર્ગવં બહુ માનયન્ ।
નત્વા ગુરુમુવાચાથ રાજા જાલંધરસ્તથા

રાજોવાચ-
જીવયૈતાન્મૃતાઞ્છુક્ર દૈત્યાન્સર્વાન્સમંતતઃ ।
ઇત્યુક્તઃ સિંધુજેનાજૌ સૈન્યં તત્ર વ્યલોકયત્

પંચવિંશત્સહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ।
દૈત્યાંગરથસંકીર્ણમુપર્યુપરિ પાર્થિવ

ઉચ્છ્રયે પંચનવતિયોજનાનાં મહીં ચિતામ્ ।
યોધવાહનદેહાદ્યૈરિવ પૂર્ણાં ધરાં તતઃ

મંત્રોદકેન ચાભ્યુક્ષ્ય દૈત્યાનુત્થાપયત્કવિઃ ।
યાવદ્રુદ્રો જટાજૂટં બબંધ ભુજગૈર્દૃઢમ્

તાવત્કાવ્યેન તત્સૈન્યં મંત્રેણોત્થાપિતં નૃપ ।
વ્યાઘ્રાન્યથા કેસરિણો ગજેંદ્રાઃ શૂકરાન્યથા

આગતાન્દાનવાન્દૃષ્ટ્વા ચિંતયામાસ શંકરઃ ।
કિમેતદિહ સંજાતં મૃતાન્સૃજતિ કુત્રચિત્

દદર્શ ચિંતયન્કાવ્ય ઇતિ તસ્મિન્રણે ભવઃ ।
જીવયંતં રણે દૈત્યાન્ધાવંતં વેગવત્તરમ્

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાદેવઃ શુક્રં હંતું મનો દધે ।
ત્રિશૂલિનમનુજ્ઞાય રહશ્ચોવાચ તં કવિઃ

બ્રાહ્મણોઽહં કથં હંસિ સર્વવિદ્યાવિશારદમ્ ।
બ્રહ્મહત્યા મયિ હતે તવ રુદ્ર ભવિષ્યતિ

ઇતિ શ્રુત્વા કવેર્વાક્યં શૂલં તત્યાજ શંકરઃ ।
સ્મૃત્વા તત્પૂર્વવૃત્તાંતં યલ્લગ્નં બ્રહ્મણઃ શિરઃ

બ્રાહ્મણો ન હિ હંતવ્યો હરન્પ્રાણાનપિ પ્રિયાન્ ।
અયં તુ જીવયન્દૈત્યાન્નિગ્રાહ્યઃ સર્વથા મયા

તસ્માદેનં ક્ષિપામ્યાશુ સ્ત્રીયોનૌ દૈત્યજીવનમ્ ।
એવમુક્તવતઃ શંભોસ્તૃતીયનયનાદ્દ્રુતમ્

કૃત્યા વિવાસા ચાત્યુગ્રા મુક્તકેશી મહોદરા ।
સ્થૂલલંબસ્તની યોની દંષ્ટ્રાલોચનભીષણા

આજ્ઞાપયેતિ સ તયા પ્રોક્તસ્તામબ્રવીચ્છિવઃ ।
કૃત્યે ત્વં દાનવાચાર્યં સ્વયોનૌ ક્ષિપ દુર્મતિમ્

યાવજ્જાલંધરં હન્મિ તાવદેનં ભગે વહ ।
હતે જાલંધરે દૈત્યે પશ્ચાન્નિસ્તીર્ય મોચય

હરેણોક્તેતિ સા કૃત્યા ભાર્ગવં સમધાવત ।
પપાત ભૂમૌ તાં દૃષ્ટ્વા કવિર્દૈત્યાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

કેશેષ્વાકૃષ્ય ધુન્વાના નગ્નમાલિંગ્ય ભાર્ગવમ્ ।
યોનૌ દધાર સા કૃત્યા હસંતી જયનંદન

ભગે ક્ષિપ્તં ગુરું દૃષ્ટ્વા યાવજ્જાલંધરોઽસુરઃ ।
સંદધે માર્ગણાંસ્તાવત્સા કૃત્યાદૃશ્યતાં ગતા

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશતસહસ્રસંહિતાયાં યુધિષ્ઠિરનારદસમ્વાદે જાલંધરોપાખ્યાને શુક્રયોનિપ્રવેશોનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ