પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.175

પાર્વત્યુવાચ।
ભગવન્સર્વતત્વજ્ઞ શ્રીવિષ્ણોસ્ત્વત્પ્રસાદતઃ।
શ્રુતા નાનાવિધા ધર્મા લોકનિસ્તારહેતવઃ

અધુના શ્રોતુમિચ્છમિ ગીતામાહાત્મ્યમપ્યહમ્।
શ્રુતેન યેન દેવેશ હરૌ ભક્તિર્વિવર્દ્ધતે।
તદ્વદસ્વાધુના દેવ યદ્યહં તવ વલ્લભા

ઈશ્વર ઉવાચ।
અતસીપુષ્પસંકાશં ખગેંદ્રાસનમચ્યુતમ્।
શયાનં શેષશય્યાયાં મહાવિષ્ણુમુપાસ્મહે

કદાચિદાસને રમ્યે સુખાસીનં મુરદ્વિષમ્।
આનંદયિત્રી લોકાનાં લક્ષ્મીઃ પપ્રચ્છ સાદરાત્

શ્રીરુવાચ।
શયાલુરસિ દુગ્ધાબ્ધૌ ભગવન્કેન હેતુના।
ઉદાસીન ઇવૈશ્વર્યં જગંતિ સ્થાપયન્નિવ

ઈશ્વર ઉવાચ।
ઇતિ દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા મુરભિજ્જ્ઞાનગર્વિતમ્।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા વિસ્મયસ્મેરલોચનઃ

શ્રીભગવાનુવાચ।
નાહં સુમુખિ નિદ્રાલુર્નિજં માહેશ્વરં વપુઃ।
દૃશા તત્વાનુવર્ત્તિન્યા પશ્યામ્યંતર્નિમગ્નયા

કુશાગ્રયા ધિયા દેવિ યદંતર્યોગિનો હૃદિ।
પશ્યંતિ યચ્ચ વેદાનાં સારં મીમાંસતે ભૃશમ્

તદેવમક્ષરં જ્યોતિરાત્મરૂપમનામયમ્।
અખંડાનંદ સંદોહ નિષ્પાદિ દ્વૈતવર્જિતમ્

યદાશ્રયા જગદ્વૃત્તિર્યન્મયા ચાનુભૂયતે।
ન યેન રહિતં કિંચિજ્જગત્તત્વં ચરાચરમ્

નિર્મથ્ય બહુધાલોક્ય વેદશાસ્ત્રાંબુધિં સુધીઃ।
દ્વૈપાયનો યદાસાદ્ય ગીતાશાસ્ત્રં નિસૃષ્ટવાન્

યદાસ્થાય મહાનંદમાનંદીકૃતમાનસઃ।
નિદ્રાલુરિવ દેવેશિ દુગ્ધાબ્ધૌ પ્રતિભામિ વૈ

ઇતિ તસ્ય મુરારાતેર્મિતમાનંદવદ્વચઃ।
સા હર્ષોત્ફુલ્લલોલાક્ષી લક્ષ્મી શ્રુત્વા વિસિસ્મિરે

શ્રીરુવાચ।
ભવાનેવ હૃષીકેશ ધ્યેયોઽસિ યમિનાં સદા।
તસ્માત્ત્વત્તઃ પરં યત્તચ્છ્રોતું કૌતૂહલં હિ મે

ચરાચરાણાં લોકાનાં કર્ત્તા હર્ત્તા સ્વયં પ્રભુઃ।
યથાસ્થિતસ્તતોઽન્યત્વં યદિ માં બોધયાચ્યુત

શ્રીભગવાનુવાચ।
માયામયમિદં દેવિ વપુર્મે ન તુ તાત્વિકમ્।
સૃષ્ટિસ્થિત્યોપસંહારક્રિયાજાલોપબૃંહિતમ્

અતોઽન્યદાત્મનોરૂપં દ્વૈતાદ્વૈતવિવર્જિતમ્।
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તમાદ્યંતરહિતં પ્રિયે

શુદ્ધસંવિત્પ્રભાલાભં પરાનંદૈકસુંદરમ્।
રૂપમૈશ્વરમાત્મૈક્યગમ્યં ગીતાસુ કીર્તિતમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચો દેવિ દેવસ્યામિતતેજસઃ।
શંકમાના હ વાક્યેષુ પરસ્પરવિરોધિષુ

સ્વયં ચેત્પરમાનંદમવાઙ્મનસગોચરમ્।
કથં ગીતા બોધયતિ ઇતિ મે ચ્છિંધિ સંશયમ્

ઈશ્વર ઉવાચ।
શ્રિયઃ શ્રુત્વા વચોયુક્તમિતિહાસપુરઃસરમ્।
આત્માનુગામિનીં દૃષ્ટિં ગીતાં બોધિતવાન્પ્રભુઃ

અહમાત્મા પરેશાનિ પરાપરવિભેદતઃ।
દ્વિધા તતઃ પરઃ સાક્ષી નિર્ગુણો નિષ્કલઃ શિવઃ

અપરઃ પંચવક્ત્રોઽહં દ્વિધા તસ્યાપિ સંસ્થિતિઃ।
શબ્દાર્થભેદતો વાચ્યો યથાત્માહં મહેશ્વરઃ

ગીતાનાં વાક્યરૂપેણ યન્નિરુચ્છિદ્યતે દૃઢઃ।
મદીયપાશબંધોઽયં સંસારવિષયાત્મકઃ

યદાભ્યાસપરાધીનૌ પંચવક્ત્રમહેશ્વરૌ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગીતાસારમહોદધેઃ

ઇદં પરવિભેદેન બુધ્યતે ભવભીરુભિઃ।
તમપૃચ્છદિદં લક્ષ્મીરંગપ્રત્યંગસંસ્થિતમ્

માહાત્મ્યં સેતિહાસં ચ સર્વં તસ્યૈ ન્યવેદયત્।
શ્રીભગવાનુવાચ।
શૃણુ સુશ્રોણિ વક્ષ્યામિ ગીતાસુ સ્થિતિમાત્મનઃ

વક્ત્રાણિ પંચ જાનીહિ પંચાધ્યાયાનનુક્રમાત્।
દશાધ્યાયા ભુજાશ્ચૈક ઉદરં દ્વૌ પદાંબુજે

એવમષ્ટાદશાધ્યાયા વાઙ્મયી મૂર્તિરૈશ્વરી।
વિજ્ઞેયા જ્ઞાનમાત્રેણ મહાપાતકનાશિની

અતોધ્યાયં તદર્ધં વા શ્લોકમર્દ્ધં તદર્ધકમ્।
અભ્યસ્યતિ સુમેધા યઃ સુશર્મેવ સમુચ્યતે

શ્રીરુવાચ।
સુશર્મા નામ કો દેવ કિં જાતીયઃ કિમાત્મકઃ।
કુતસ્તસ્ય ચ વૈ મુક્તિઃ કેનાજાયત હેતુના

શ્રીભગવાનુવાચ।
સુશર્મા નામ દુર્મેધાઃ સીમા પાપાત્મનામભૂત્।
જાતો નાત્મવિદાં વંશે વિપ્રાણાં ક્રૂરકર્મણામ્

ન ધ્યાનં ન જપો હોમો ન ચૈવાતિથિપૂજનમ્।
કેવલં વિષયેષ્વેવ બલાઢ્યેનાભિવર્ત્તતે

કૃષિકર્મરતો નિત્યં પર્ણજીવી સુરાપ્રિયઃ।
માંસોપહારી સુચિરં કાલમેવં નિનાય સઃ

આનેતુકામઃ પર્ણાનિ પર્યટનૃષિવાટિકામ્।
તતઃ સ તત્ર દષ્ટોઽભૂત્કાલસર્પેણ મૂઢધીઃ

કાલધર્મં સમાસાદ્ય ગત્વા ચ નિરયાન્બહૂન્।
પુનરાગત્ય મર્ત્યેષુ બલીવર્દત્વમીયિવાન્

પંગુના કેન વિક્રીતઃ સ સ્વજીવનહેતવે।
નયન્પૃષ્ઠેન શરદઃ સપ્તાષ્ટૌ કષ્ટતોનયત્

કદાચિત્પંગુનાસોઽપિ ચિરમાવર્તિતો જવાત્।
પપાત તરસા ભૂમૌ મૂર્ચ્છાં ચ પ્રતિપેદિવાન્

વિકલાંગો વિવૃત્તાક્ષઃ ફેનસંતતિમુદ્ગિરન્।
ન જીવતિ ન મૃત્યું વા પ્રતિપેદે સ્વકર્મણા

કૌતુકાકૃષ્ટલોકેઽસ્મિંસ્તસ્મિન્જનસમાગમે।
શ્રેયસે તસ્ય સુકૃતી કશ્ચિત્પુણ્યં વિતીર્ણવાન્

કર્માણિ સ્વાન્યનુસ્મૃત્ય દદુરન્યે ચ કેચન।
ગણિકા કાપિ તત્રસ્થા લોકયાત્રાનુવર્તિની

અજ્ઞાત નિજપુણ્યા સા કિંચિદુત્સૃષ્ટવત્યભૂત્।
પરેતનગરીમાદૌ સ નીતઃ કાલકિંકરૈઃ

ગણિકાદત્તપુણ્યેન પુણ્યવાનિતિ મોચિતઃ।
પુનરાગત્ય ભૂર્લોકં કુલશીલવતાં ગૃહે

દ્વિજન્મનામસૌ જજ્ઞે જાતિં સ્વામનુસંસ્મરન્।
કાલે મહતિ જિજ્ઞાસુઃ શ્રેયઃ સ્વાજ્ઞાનનોદનમ્

ઉપેત્ય ગણિકાં દત્તં ખ્યાપયિત્વા સ પૃષ્ટવાન્।
આચષ્ટ માં શુકો નિત્યં પંજરસ્થઃ પઠત્યસૌ

તેન પૂતાંતરાત્માહં તત્પુણ્યં પર્યકલ્પયમ્।
તાભ્યાં શુકસ્તુ પૃષ્ટોઽસૌ વ્યાખ્યાતુમુપચક્રમે

આખ્યાયિકાં પુરાવૃત્તાં સ્મૃત્વા જાતિં નિજામપિ।
શુક ઉવાચ।
પુરા વિદ્વાનહં ભૂત્વા વૈદુષ્ય સ્મયમોહિતઃ

રાગદ્વેષેણ વિદ્વત્સુ ગુણવત્સ્વપિ મત્સરી।
કાલેનાહં તતઃ પ્રેત્ય પ્રાપ્ય લોકાઞ્જુગુપ્સિતાન્

સોઽહં કીરકુલેઽભૂવં સદ્ગુરાવતિનિંદકઃ।
કાલે ધર્મણિ દુષ્કર્મા પિતૃભ્યાં ચ વિયોજિતઃ

નિદાઘેઽધ્વનિસંતપ્તે આનીતો ઋષિપુંગવૈઃ।
પાતિતઃ પંજરસ્થોઽહં માશ્રમે મહદાશ્રયે

આવર્તયદ્ભ્યો ગીતાનામાદ્યમધ્યાયમાદરાત્।
શ્રુત્વા ઋષિકુમારેભ્યઃ પાઠં ચાકરવં મુહુઃ

એતસ્મિન્નંતરે કશ્ચિદ્વાગુરિશ્ચૌરકર્મકૃત્।
મામાહૃત્ય તદાક્રીણાદિતિ વૃત્તમુદાહૃતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ।
અધ્યાયોઽયં પુરામ્નાતો યેન પાપમનોદયમ્।
પૂતાંતરાત્મા યેનાસૌ મોચિતશ્ચ દ્વિજોત્તમઃ

એવમન્યોન્યમાભાષ્ય તન્માહાત્મ્યં પ્રશસ્ય ચ।
તે જપંતોનિશં ધીરા મુક્તિં ગેહે પ્રપેદિરે

તસ્માદધ્યાયમાદ્યં યઃ પઠતે શૃણુતે સ્મરેત્।
અભ્યસેત્તસ્ય ન ભવેદ્ભવાંભોધિર્દુરુત્તરઃ

।
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે સતીશ્વરસંવાદે ગીતામાહાત્મ્યે પંચસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ