પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.117

સૂત ઉવાચ।
ઇતિ સર્વં સમાકર્ણ્ય સત્રાજિતસુતા તદા ।
હરેર્વાક્યં મહાભાગા સત્યા વચનમબ્રવીત્

સત્યોવાચ।
કાર્તિકસ્ય ચ માહાત્મ્યં ન શ્રુતં વિસ્તરાત્પ્રભો ।
સર્વેષામેવ માસાનાં કાર્તિકઃ પ્રવરઃ કથમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ।
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા સત્યે કાર્તિકવ્રતમાદરાત્ ।
શૌનકાય પુરા પ્રોક્તં સૂતેન સુમહાત્મના

સૂત ઉવાચ।
શ્રૂયતાં તત્પ્રવક્ષ્યામિ એતત્પ્રશ્નોત્તરં શુભમ્ ।
ઈશ્વરેણ પુરા પ્રોક્તં પૃચ્છતે ષણ્મુખાય વૈ

કાર્તિકેય ઉવાચ।
બહૂનિ પદ્મનાભસ્ય રહસ્યાનિ શ્રુતાનિ ચ ।
યથા હિ પ્રોચ્યમાનાનિ વૈષ્ણવેન ત્વયા પ્રભો

સંસારસાગરે પ્રાપ્તા દુઃખોરુલહરીવૃતે ।
તેષામુત્તારણાર્થાય કથયસ્વ પ્રયત્નતઃ

કાર્તિકસ્ય વિધિશ્ચૈવ સ્નાનસ્ય વદતાં વર ।
યેન દુઃખાંબુધિં તાત સંતરિષ્યંતિ માનવાઃ

ફલં વૈષ્ણવધર્મસ્ય કથયસ્વ સુવિસ્તરમ્ ।
યેન ધર્મપ્રભાવેન પદં ગચ્છતિ વૈષ્ણવમ્

દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં મુનિપુષ્પસ્ય સુવ્રત ।
ગોપીચંદનમાહાત્મ્યં તુલસ્યાસ્તુ તથા વિભો

માલતીપુષ્પમાહાત્મ્યં વારિજાનાં તથા વદ ।
ધાત્રીફલાનાં માહાત્મ્યં તથા દમનકસ્ય ચ

કેતકીપુષ્પમાહાત્મ્યં નૈવેદ્યસ્ય પરંતપ ।
તીર્થોદકસ્ય માહાત્મ્યં માઘસ્નાનફલં વિભો

ફલં બ્રૂહિ સુરશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મપત્રેષુ ભોજનાત્ ।
નીરાજનફલં સ્થાણો પરદીપપ્રવેધનાત્

પુષ્કરક્ષેત્રમાહાત્મ્યં શૂકરસ્ય તથા વિભો ।
શાલગ્રામસ્ય માહાત્મ્યં સ્વસ્તિકસ્ય વિધાનકમ્

દાનાનાં ચ ફલં બ્રૂહિ પરાન્નસ્ય ચ વર્જનાત્ ।
માસોપવાસસ્ય ફલં ખટ્વાયા મોક્ષણાદ્વિભો

દીપાવલ્યાશ્ચ માહાત્મ્યં પ્રબોધિન્યાશ્ચ સુવ્રત ।
પંચભીષ્મસ્યમાહાત્મ્યં કથયસ્વ સુવિસ્તરાત્

ઈશ્વર ઉવાચ।
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વત્સ લોકોદ્ધરણહેતવે ।
કથયામિ ન સંદેહસ્ત્વત્સમો નાસ્તિ વૈષ્ણવઃ

સત્પુત્રેણ ત્વયા વત્સ તારિતોઽહં ન સંશયઃ ।
નિશ્ચલા કેશવે ભક્તિસ્ત્વયિ તિષ્ઠતિ સર્વદા

નરેભ્યો વૈષ્ણવં ધર્મં યો દદાતિ દ્વિજોત્તમઃ ।
સસાગરમહી દાને તત્પુણ્યં લભતે હિ સઃ

કાર્તિકસ્ય ચ માસસ્ય કોટ્યંશેનાપિ નાર્હતિ ।
એકતઃ સર્વતીર્થાનિ સર્વદાનાનિ ચૈકતઃ

એકતો ગોપ્રદાનાનિ સર્વે યજ્ઞાઃ સદક્ષિણાઃ ।
એકતઃ પુષ્કરે વાસં કુરુક્ષેત્રે હિમાલયે

એકતો મથુરાતીર્થે વારાણસ્યાં ચ શૂકરે ।
એકતઃ કાર્તિકો વત્સ સર્વદા કેશવપ્રિયઃ

સૂત ઉવાચ।
ઇત્યુક્ત્વા મુનિશાર્દૂલ પુનર્વાક્યં જગૌ હરઃ ।
કાર્તિકસ્નાનમાહાત્મ્યં કથયિષ્યે સુવિસ્તરાત્

ઈશ્વર ઉવાચ।
બ્રાહ્મં કૃતયુગં પ્રોક્તં ત્રેતા તુ ક્ષત્રિયં સ્વયમ્ ।
દ્વાપરં વૈશ્યમિત્યાહુઃ શૂદ્રં કલિયુગં સ્મૃતમ્

કલૌ વત્સ મનુષ્યાણાં શૈથિલ્યં સ્નાનકર્મણિ ।
તથાપિ કથયિષ્યામિ સ્નાનં કાર્તિકમાઘયોઃ

યસ્ય હસ્તૌ ચ પાદૌ ન વાઙ્મનશ્ચ સુસંયતમ્ ।
વિદ્યા તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ સ તીર્થફલભાઙ્નરઃ

અશ્રદ્દધાનઃ પાપાત્મા નાસ્તિકશ્છિન્નમાનસઃ ।
હેતુવાદી ચ પંચૈતે ન તીર્થફલભાગિનઃ

પ્રાતરુત્થાય યો વિપ્રસ્તીર્થસ્નાયી સદા ભવેત્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

સ્નાનં ચતુર્વિધં પ્રોક્તં સ્નાનવિદ્ભિઃ ષડાનન ।
વાયવ્યં વારુણં દિવ્યં બ્રાહ્મં ચેતિ તથા સ્મૃતમ્

વાયવ્યં ગોરજઃ સ્નાનં વારુણં સાગરાદિષુ ।
બ્રાહ્મ્ય બ્રાહ્મણમંત્રોક્તં દિવ્યં મેઘાંબુ ભાસ્કરમ્

સ્નાનાનાં ચૈવ સર્વેષાં વિશિષ્ટં તત્ર વારુણમ્ ।
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યો મંત્રવત્સ્નાનમાચરેત્

તૂષ્ણીમેવ હિ શૂદ્રસ્ય સ્ત્રીણાં ચૈવ ષડાનન ।
બાલા ચ તરુણી વૃદ્ધા નરનારીનપુંસકાઃ

પાપૈઃ સર્વૈઃ પ્રમુચ્યંતે સ્નાનાત્કાર્તિકમાઘયોઃ ।
સ્નાતા વૈ કાર્તિકે લોકાઃ પ્રાપ્નુવંતીપ્સિતં ફલમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીશિવષડાનનસંવાદે સપ્તદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ