પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.1

ૐ શ્રીવિષ્ણવે નમઃ ।
ૐ શ્રીવેદવ્યાસાય નમઃ ।
ૐ નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

અજ્ઞાનતિમિરાંધસ્ય જ્ઞાનાંજનશલાકયા ।
ચક્ષુરુન્મીલિતં યેન તસ્મૈ શ્રીગુરવે નમઃ

ઋષય ઊચુઃ -।
શ્રુતં પાતાલખંડં ચ ત્વયાખ્યાતં વિદાંવર ।
નાનાખ્યાનસમાયુક્તં પરમાનંદદાયકમ્

અધુના શ્રોતુમિચ્છામો ભગવદ્ભક્તિવર્દ્ધનમ્ ।
પાદ્મે યચ્છેષમસ્તીહ તદ્બ્રૂહિ કૃપયા ગુરો

સૂત ઉવાચ-।
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે યદુક્તં શંકરેણ હિ ।
પૃચ્છતે નારદાયૈવ વિજ્ઞાનં પાપનાશનમ્

એકાદા નારદો લોકાન્પર્યટન્ભગવત્પ્રિયઃ ।
ગતોઽદ્રિ મંદરં શંભું પ્રષ્ટું કિંચિન્મનોગતમ્

તત્રાસીનમુમાનાથં પ્રણિપત્ય શિવાજ્ઞયા ।
ઉપવિષ્ટઃ સમાદિષ્ટ આસનેઽભિમુખો વિભોઃ

નારદ ઉવાચ।
પપ્રચ્છ ઇદમેવેશં યન્માં પૃચ્છથ સત્તમાઃ ।
ભગવન્દેવદેવેશ પાર્વતીશ જગદ્ગુરો

ભગવત્તત્વવિજ્ઞાનં યેન સ્યાત્તન્મમાદિશ ।
શિવ ઉવાચ।
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ પુરાણં વેદસંમિતમ્

યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રથમોત્તરકીર્તિઃ સ્યાત્પર્વતાખ્યાનમેવ ચ

જાલંધરં તથાખ્યાનં શ્રીશૈલાખ્યં તતઃ પરમ્ ।
હરિદ્વારસ્ય વ્યાખ્યાનં વિષ્ણુપાદોદ્ભવાં તથા

પ્રયાગતીર્થં તે વક્ષ્યે દશાશ્વમેધિકં ચ તત્ ।
તુલસીમહિમાચૈવ શંખચક્રગદાદિકમ્

દ્વારકાયાસ્તથાખ્યાનં મહોત્સવવિધિસ્તતઃ ।
તડાકજં તથા પુણ્યં વાપીકૂપપ્રપાદિકમ્

ગાણપત્યં તતો વક્ષ્યે વૈષ્ણવાગમમેવ ચ ।
જીર્ણોદ્ધારસ્ય માહાત્મ્યં મંદાકિની સમાગમમ્

સાભ્રમત્યાસ્તુ માહાત્મ્યં માહાત્મ્યં તીરજં તથા ।
સ્ત્રીશૂદ્રાણાં તથા ધર્મં તથા ત્યાજ્યૈશ્ચ ધારણમ્

ઉમામહેશસંવાદે પ્રોક્તં નામસહસ્રકમ્ ।
કૈલાસાત્તત્સમાનીતં નારદેનાગ્રજન્મના

લોકાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ ક્ષત્રિયાણાં વિશેષતઃ ।
સ્ત્રીશૂદ્રાણાં વિશેષેણ પઠિતવ્યં સમાહિતૈઃ

ઇદં પવિત્રં પરમં પુણ્યમાયુષ્યવર્ધનમ્ ।
પઠિતવ્યં વિશેષેણ વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્

વિષ્ણોર્નામસહસ્રં તત્પાવનં ભુવિ વિશ્રુતમ્ ।
ચતુર્વિંશતિમૂર્તીનાં સ્થાનકાનીહ સંવદેત્

તેષાં ચ માતાપિતરાવંતરં ચ બ્રવીમ્યહમ્ ।
ગોત્રં વેદાંશ્ચતેષાં વૈ કર્માણીહ તથૈવ ચ

સ્ત્રિયસ્તેષાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવિજ્ઞાનદર્શનાત્ ।
ચતુર્વિંશત્યેકાદશીનાં દ્વાદશીનાં પ્રભાવતામ્

ગોદાવર્યાશ્ચ માહાત્મ્યં શંખચક્રાદિધારણમ્ ।
બ્રાહ્મણાનાં વિશેષેણ ધારણં વિધિપૂર્વકમ્

યમુનાયાશ્ચ માહાત્મ્યં ગંડિકાયાસ્તથા મુને ।
વેત્રવત્યાસ્તુ માહાત્મ્યં વચ્મ્યહં તે ન સંશયઃ

ગિલ્લિતીર્થોદ્ભવં પુણ્યં શિલાક્ષેત્રં મહચ્ચ યત્ ।
તત્સર્વં સંપ્રવક્ષ્યામિ ખંડે ઉત્તરસંજ્ઞકે

અર્બુદેશ્વરમાહાત્મ્યં તત્ર તીર્થાદિકં ચ યત્ ।
સરસ્વત્યાશ્ચ માહાત્મ્યં સિદ્ધક્ષેત્રાદિકં ચ યત્

પદ્મનાભસમુત્પત્તિં તુલસ્યાશ્ચૈવ ધારણમ્ ।
ગોપીચંદનમાહાત્મ્યં પટ્ટપૂજાં તથૈવ ચ

નિરંજનસ્ય માહાત્મ્યં તથા વિજ્ઞાનદર્શનમ્ ।
તત્ર દીપપ્રદાનં ચ ધૂપદાનં વિશેષતઃ

કાર્તિકસ્યાથ માહાત્મ્યં માહાત્મ્યં માઘજં તથા ।
સર્વેષાં ચ વ્રતાનાં ચ માહાત્મ્યં વિધિપૂર્વકમ્

શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ જગન્નાથાખ્યમુત્તમમ્ ।
યં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે લોકો બ્રહ્મહત્યાદિપાતકાત્

યત્ર સિદ્ધં તથા ભુક્તં પારલૌકિકદાયકમ્ ।
બ્રાહ્મણા યત્ર ભુંજન્તિ વેદશાસ્ત્ર વિશારદઃ

અન્યેષાં ચૈવ લોકાનાં કા કથા ચૈવ સુવ્રત ।
પંચવિંશત્યત્ર નાગા નર્તક્યો વિવિધાસ્તથા

બ્રહ્મહત્યા બાલહત્યા ગવાંહત્યા તથૈવ ચ ।
તાઃ સર્વા વિલયં યાંતિ જગન્નાથસ્ય દર્શનાત્

જગન્નાથેત્યુચ્ચરઞ્જંતુર્મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
વિષ્ણોઃ પૂજનકં પુષ્પૈસ્તન્માહાત્મ્યમપિ બ્રુવે

પર્વતાનાં વર્ણનં ચ દેશાનાં વર્ણનં તથા ।
ગોપૂજનાદિમાહાત્મ્યં સિદ્ધાનાં ચૈવ પૂજનમ્

સિક્થે દત્તે તુ યત્પુણ્યં તત્સર્વં પ્રવદામ્યહમ્ ।
કદલીગર્ભદાનં ચ વૃક્ષદાનં તતઃ પરમ્

અશ્વદાનં હસ્તિદાનં જપમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
મંત્રદીક્ષાગમં ચૈવ ગુરોર્લક્ષણમેવ ચ

શિષ્યસ્ય લક્ષણં પ્રોક્તં યથા પૌરાણિકા વિદુઃ ।
ચરણોદકમાહાત્મ્યં પિતૃશ્રાદ્ધાદિકં ચ યત્

પિતૃક્ષયાહદાનં ચ નીલોત્સર્ગવિધિસ્તતઃ ।
ગ્રહણં ચંદ્રસૂર્યસ્ય તત્ર દાનં ચ યદ્ભવેત્

શાલગ્રામસ્ય દાનસ્ય માહાત્મ્યં માલ્યગંધયોઃ ।
દશમ્યૈકાદશીવેધં દ્વાદશી હરિવાસરમ્

તેષાં ચૈવ તુમાહાત્મ્યં રુદ્રનામાદિકં ચ યત્ ।
મથુરાયાશ્ચ માહાત્મ્યં કુરુક્ષેત્રાદિકં તથા

સેતુબંધસ્ય ચાખ્યાનં શ્રીરામેશ્વરજં તથા ।
ત્ર્યંબકસ્ય ચ માહાત્મ્યં પંચવટ્યાશ્ચ યત્ફલમ્

દંડકારણ્યમાહાત્મ્યં શૃણુ વાડવસત્તમ ।
દંડકારણ્યમાહાત્મ્યં નૃસિંહોત્પત્તિકારણમ્

ગીતાયાશ્ચૈવ માહાત્મ્યં તથા ભાગવતસ્ય ચ ।
કાલિંદ્યાશ્ચૈવ માહાત્મ્યમિન્દ્રપ્રસ્થસ્ય વર્ણનમ્

રુક્માંગદચરિત્રં તુ મહિમા વૈષ્ણવસ્ય ચ ।
વૈષ્ણવે હ્યેકભુક્તે તુ શૃણુ વાડવસત્તમ

સસાગરાં ચ પૃથિવીં દત્ત્વા ચૈવ તુ યત્ફલમ્ ।
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ ભુક્તે હ્યેકે તુ વૈષ્ણવે

સાત્વિકાઃ સત્ત્વસંપન્ના રાજસાઃ કામુકાઃ સ્મૃતાઃ ।
તામસા અધમાઃ પ્રોક્તા વૈષ્ણવાનાં તુ લક્ષણમ્

બ્રાહ્મણા વૈષ્ણવા યે તુ વેદધર્મપરાયણાઃ ।
તેષાં માહાત્મ્યં વક્ષ્યામિ યથોક્તં ચૈવ નારદ

વિષ્ણુનિંદારતા યે વૈ દ્રવ્યલોભેન સત્તમ ।
તેષાં પાપં તુ વક્ષ્યામિ સાંપ્રતં ઋષિસત્તમ

જ્વાલામુખ્યાસ્તથાખ્યાનં હિમશૈલેક્ષણં તથા ।
બ્રહ્મોત્પત્તિસ્તુ વૈ યત્ર તં પ્રદેશં વદામ્યહમ્

કાયસ્થાનાં સમુત્પતિર્ગયાવ્યાખ્યાનમેવ ચ ।
ગદાધરસ્વરૂપં ચ ફલ્ગુવર્ણનમેવ ચ

એતેષાં ચૈવ માહાત્મ્યં પાદ્મે દૃષ્ટં તથા શ્રુતમ્ ।
મહાબોધસ્વરૂપં ચ સકલ્કેર્યશ એવ ચ

રામગયાયા માહાત્મ્યં તથા પ્રેતશિલાભવમ્ ।
બ્રહ્મણશ્ચ તથાખ્યાનં શિલાખ્યાનં વદામ્યહમ્

બ્રહ્મયોનેસ્તથાખ્યાનમક્ષયાખ્ય વટસ્ય ચ ।
શ્રાદ્ધે તત્ર મહત્પુણ્યં યત્તત્સર્વં વદામ્યહમ્

મહેશ્વરકૃતાં ભક્તિં વિષ્ણુના ચ મહાત્મના ।
અદ્યાપિ કાશ્યાં જપતિ મહારુદ્રો હ્યનામયમ્

માહાત્મ્યં ચ તતો વક્ષ્યે સાગરસ્ય હિ નારદ ।
તિલતર્પણજં પુણ્યં યવજં પુણ્યમેવ ચ

તુલસીદલસંયુક્તં તર્પણં દેવજં તથા ।
તન્માહાત્મ્યં પ્રવક્ષ્યામિ યથોક્તં બ્રહ્મણા મમ

શંખનાદસ્ય માહાત્મ્યં પુણ્યં ચાસંખ્યસંજ્ઞકમ્

રવેર્વારસ્ય માહાત્મ્યં યોગસ્ય વિષ્ણુસંજ્ઞિનઃ ।
વૈધૃતસ્ય ચ માહાત્મ્યં વ્યતીપાતસ્ય વૈ તથા

એતત્સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ યથોક્તં ચૈવ નારદ ।
અન્નદાનં વસ્ત્રદાનં ભૂમિદાનં તથૈવ ચ

શય્યાદાનં ચ ગોદાનં તથા વૃષભમેવ ચ ।
જન્માષ્ટમ્યાશ્ચ માહાત્મ્યં મત્સ્યમાહાત્મ્યમેવ ચ

કૂર્મમાહાત્મ્યં તત્પ્રોક્તં વારાહસ્ય તથૈવ ચ ।
માહાત્મ્યં ચ ગવાદીનાં દાનાનાં પ્રવદામ્યહમ્

પ્રહ્લાદમુખભક્તા યે યે કેચિદ્ભુવિ વિશ્રુતાઃ ।
તન્માહાત્મ્યં તતો વક્ષ્યે શૃણુ દેવર્ષિસત્તમ

જાગરે મહિમા ચૈવ દીપદાને કૃતે ચ યત્ ।
પ્રહરેષુ પૃથક્પૂજાફલં દેવર્ષિસત્તમ

પર્શુરામસ્ય ચાખ્યાનં રેણુકાયા વધસ્તથા ।
બ્રાહ્મણાનાં ભૂમિદાનં રામેણૈવ ચ યત્કૃતમ્

રામસ્યાશ્રમજં પુણ્યં વદામ્યહમશેષતઃ ।
નર્મદાયાસ્તથાખ્યાનં પુણ્યપૂજનયોસ્તથા

દાનં વેદપુરાણાનામાશ્રમાણાં નિરૂપણમ્ ।
હિરણ્યદાનપુણ્યં ચ બ્રહ્માંડદાનમેવ ચ

પદ્મપુરાણદાનં ચ ખંડાનાં વ્યક્તયસ્તથા ।
પ્રથમં સૃષ્ટિખંડં ચ દ્વિતીયં ભૂમિખંડકમ્

સ્વર્ગખંડં તૃતીયં ચ તુર્યં પાતાલસંજ્ઞકમ્ ।
ઉત્તરં પંચમં પ્રોક્તં ખંડાન્યનુક્રમેણ વૈ

એતત્પદ્મપુરાણં તુ વ્યાસેન તુ મહાત્મના ।
કૃતં લોકહિતાર્થાય બ્રાહ્મણશ્રેયસે તથા

શૂદ્રાણાં પુણ્યજનનં તીવ્રદારિદ્ર્યનાશનમ્ ।
મોક્ષદં સુખદં ચાશુ કલ્યાણપ્રદમવ્યયમ્ ।
શ્રુત્વા દાનં તથા કુર્યાદ્વિધિના તત્ર નારદ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે મહેશનારદસંવાદે બીજસમુચ્ચયોનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ