પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.88

સુમનોવાચ-
ઋણસંબંધિનં પુત્રં પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રતઃ ।
ઋણં યસ્ય ગૃહીત્વા યઃ પ્રયાતિ મરણં કિલ

અર્થદાતા સુતો ભૂત્વા ભ્રાતાવાથ પિતા પ્રિયા ।
મિત્રરૂપેણ વર્તેત અંતર્દુષ્ટઃ સદૈવ સઃ

ગુણં નૈવ પ્રપશ્યેત સ ક્રૂરો નિષ્ઠુરાકૃતિઃ ।
જલ્પતે નિષ્ઠુરં વાક્યં સદૈવ સ્વજનેષુ ચ

મિષ્ટં મિષ્ટં સમશ્નાતિ ભોગાન્ભુંજતિ નિત્યશઃ ।
દ્યૂતકર્મરતો નિત્યં ચૌરકર્મણિ સસ્પૃહઃ

ગૃહાદ્દ્રવ્યં ચોરયતિ વાર્યમાણઃ સ કુપ્યતિ ।
પિતરં માતરં ચૈવ કુત્સતે ચ દિનેદિને

એવં સંક્ષીયતે દ્રવ્યમેવમેતદ્વદત્યપિ ।
ગૃહં ક્ષેત્રાદિકં સર્વં મમૈવ હિ ન સંશયઃ

પિતરં માતરં ચૈવ હિનસ્ત્યેવ દિને દિને ।
સુદંડૈર્મુશલૈશ્ચૈવ કેશોત્પાટૈશ્ચ દારુણૈઃ

મૃતે તુ તસ્મિન્પિતરિ માતરિ ચાતિનિષ્ઠુરઃ ।
નિઃસ્નેહો નિષ્ઠુરશ્ચૈવ જાયતે નાત્ર સંશયઃ

શ્રાદ્ધકાર્યાણિ દાનાનિ ન કરોતિ સદૈવ સઃ ।
એવંવિધાઃ પ્રિયાઃ પુત્રા ભવંતિ ચ મહીપતે

રિપું પુત્રં પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રે દ્વિજસત્તમ ।
બાલ્યેવયસિ સંપ્રાપ્તે પુત્રત્વે વર્તતે સદા

પિતરં માતરં ચૈવ ક્રીડમાનો હિ તાડયેત્ ।
તાડયિત્વા પ્રયાત્યેવં પ્રહસ્યૈવં પુનઃ પુનઃ

પુનરાયાતિ તં તત્ર પિતરં માતરં પુનઃ ।
સક્રોધો વર્તતે નિત્યં કુત્સતે ચ દિનેદિને

એવં સંવર્તતે નિત્યં વૈરકર્મણિ સંપદા ।
પિતરં તાડયિત્વા ચ માતરં ચ તતઃ પુનઃ

પ્રયાત્યેવં સ દુષ્ટાત્મા પૂર્વવૈરાનુભાવતઃ ।
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ યથાલભ્યં ભવેત્પ્રિયમ્

જાતમાત્રં પ્રિયં કુર્યાદ્બાલ્યે ક્રીડનતાડનૈઃ ।
વયઃ પ્રાપ્ય પ્રિયં કુર્યાન્માતૃપિત્રોરનંતરમ્

ભક્ત્યા સંતોષયેન્નિત્યં તાવુભૌ પરિતોષયેત્ ।
સ્નેહેન વચસા ચૈવ પ્રિયસંભાષણેન ચ

મૃતૌ ગુરૂ સમાજ્ઞાય સ્નેહેન રુદતે પુનઃ ।
શ્રાદ્ધકર્માણિ સર્વાણિ પિંડદાનાદિકાં ક્રિયામ્

કરોત્યેવસુદુઃખાર્તસ્તેભ્યો યાત્રાં પ્રયચ્છતિ ।
ઋણત્રયાન્વિતઃ સ્નેહાન્મોચયેદ્યસ્તુ નિશ્ચિતઃ

યસ્માલ્લભ્યં ભવેત્કાંત પ્રયચ્છતિ ન સંશયઃ ।
પુત્રો ભૂત્વા મહાપ્રાજ્ઞ અનેનવિધિના કિલ

ઉદાસીનં પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રે પ્રિય સાંપ્રતમ્ ।
ઉદાસીનેન ભાવેન સદૈવ પરિવર્તતે

દદાતિ નૈવ ગૃહ્ણાતિ ન ચ કુપ્યતિ તુષ્યતિ ।
નો વા પ્રયાતિ સંત્યજ્ય ઉદાસીનો દ્વિજોત્તમ

ભૃત્યાશ્ચાપિ સમાખ્યાતાઃ પશવસ્તુરગાસ્તથા ।
ગજા મહિષ્યો દાસ્યશ્ચ ઋણસંબંધિનસ્ત્વમી

ગૃહીતમાયયૈકેન આવાભ્યાં તુ ન કસ્ય હિ ।
ન્યાસમેવં ન કસ્યાપિ કૃતં વૈ પૂર્વજન્મનિ

રાધયામિ ન કસ્યાપિ ક્ષણં કાંત શૃણુષ્વ હિ ।
ન વૈરમસ્તિ કેનાપિ પૂર્વજન્મનિ વૈ કૃતમ્

આબાલ્યેન તુ વિપ્રેંદ્ર ન ચ ત્યક્તો મયા પતિઃ ।
એવં જ્ઞાત્વા શમં ગચ્છ ત્યજ ચિંતામનર્થિકીમ્

હૃતં નૈવ ચ કસ્યાપિ નૈવ દત્તં ત્વયા પુનઃ ।
કથં તે ધનમાયાતિ વિસ્મયં વ્રજ મા વિભો

પ્રાપ્તમેવ હિ યત્રૈવ રક્ષિતુશ્ચ ન તિષ્ઠતિ ।
એવં જ્ઞાત્વા શમં ગચ્છ ત્યજ ચિંતામનર્થિકીમ્

કસ્ય પુત્રાઃ પ્રિયા ભાર્યા કસ્ય સ્વજનબાંધવાઃ ।
કઃ કસ્ય નાસ્તિ સંસારે ન સંબંધો દ્વિજોત્તમ

માયામોહેન સંમૂઢા માનવાઃ પાપચેતનાઃ ।
ઇદં ગૃહમયં પુત્ર ઇયં ભાર્યા મમૈવ હિ

અનૃતં દૃશ્યતે કાંત સંસારસ્ય હિ બંધનમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે અષ્ટાશીતિતમોઽધ્યાયઃ