પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.80

પાર્વત્યુવાચ-
ઘોરે કલિયુગે પ્રાપ્તે વિષયગ્રાહસંકુલે ।
પુત્રદારધનાદ્યાર્તૈસ્તત્કથં ધાર્યતે વિભો

તદુપાયં મહાદેવ કથયસ્વ કૃપાનિધે ।
ઈશ્વર ઉવાચ-
હરેર્નામ હરેર્નામ હરેર્નામૈવ કેવલમ્

હરેરામ હરેકૃષ્ણ કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ મંગલમ્ ।
એવં વદંતિ યે નિત્યં ન હિ તાન્બાધતે કલિ

અંતરાંતરકર્માણિ કૃત્વા નામાનિ ચ સ્મરેત્ ।
કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેત્યાહ પુનઃ પુનઃ

મન્નામ ચૈવ ત્વન્નામ યોજયિત્વા વ્યતિક્રમાત્ ।
સોઽપિ પાપાત્પ્રમુચ્યેત તૂલરાશેરિવાનલઃ

જયાદ્યેતત્ત્વયા વાપ્યથવા શ્રીશબ્દપૂર્વકમ્ ।
તચ્ચ મે મંગલં નામ જપન્પાપાત્પ્રમુચ્યતે

દિવાનિશિ ચ સંધ્યાયાં સર્વકાલેષુ સંસ્મરેત્ ।
અહર્નિશં સ્મરન્રામં કૃષ્ણં પશ્યતિ ચક્ષુષા

અશુચિર્વા શુચિર્વાપિ સર્વકાલેષુ સર્વદા ।
નામસંસ્મરણાદેવ સંસારાન્મુચ્યતે ક્ષણાત્

નાનાપરાધયુક્તસ્ય નામાપિ ચ હરત્યઘમ્ ।
યજ્ઞવ્રતતપોદાનં સાંગં નૈવ કલૌ યુગે

ગંગાસ્નાનં હરેર્નામ નિરપાયમિદં દ્વયમ્

હત્યાયુતં પાપસહસ્રમુગ્રં ગુર્વંગનાકોટિનિષેવણં ચ ।
સ્તેયાન્યથાન્યાનિ હરેઃ પ્રિયેણ ગોવિંદનામ્ના ન ચ સંતિ ભદ્રે

અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા ।
યઃ સ્મરેત્પુંડીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યંતરઃ શુચિઃ

નામસંસ્મરણાદેવ તથા તસ્યાર્થચિંતનાત્ ।
સૌવર્ણીં રાજતીં વાપિ તથા પૈષ્ટીં સ્રગાકૃતિમ્

પાદયોશ્ચિહ્નિતાં કૃત્વા પૂજાં ચૈવ સમારભેત્ ।
દક્ષિણસ્ય પદોંગુષ્ઠમૂલે ચક્રં બિભર્તિ યઃ

તત્ર નમ્રજનસ્યાપિ સંસારચ્છેદનાય ચ ।
મધ્યમાંગુલિમૂલે તુ ધત્તે કમલમચ્યુતઃ

ધ્યાતૃચિત્તદ્વિરેફાણાં લોભનાયાતિશોભનમ્ ।
પદ્મસ્યાધોધ્વજં ધત્તે સર્વાનર્થજયધ્વજમ્

કનિષ્ઠામૂલતો વજ્રં ભક્તપાપૌઘભેદનમ્ ।
પાર્શ્વમધ્યેંઽકુશં ભક્તચિત્તે રભસકારણમ્

ભોગસંપન્મયં ધત્તે યવમંગુષ્ઠપર્વણિ ।
મૂલે ગદાં ચ પાપાદ્રિભેદનીં સર્વદેહિનામ્

સર્વવિદ્યાપ્રકાશાય ધત્તે સ ભગવાનજઃ ।
પદ્માદીન્યપિ ચિહ્નાનિ તત્ર દક્ષેણ યત્પુનઃ

વામપાદે વસેત્સોઽયં બિભર્ત્તિ કરુણાનિધિઃ ।
તસ્માદ્ગોવિંદમાહાત્મ્યમાનંદરસસુંદરમ્

શૃણુયાત્કીર્ત્તયેન્નિત્યં સ નિર્મુક્તો ન સંશયઃ ।
માસકૃત્યં પ્રવક્ષ્યામિ વિષ્ણોઃ પ્રીતિકરં પરમ્

જ્યેષ્ઠે તુ સ્નાપનં કુર્યાચ્છ્રીવિષ્ણોર્યત્નતઃ શુચિઃ ।
દૈનંદિનં તુ દુરિતં પક્ષમાસર્ત્તુવર્ષજમ્

બ્રહ્મહત્યાસહસ્રાણિ જ્ઞાતા જ્ઞાતકૃતાનિ ચ ।
સ્વર્ણસ્તેયસુરાપાન ગુરુતલ્પાયુતાનિ ચ

કોટિકોટિસહસ્રાણિ હ્યુપપાપાનિ યાનિ ચ ।
સર્વાણ્યથ પ્રણશ્યંતિ પૌર્ણમાસ્યાં તુ વાસરે

આસિંચેદચ્યુતં મૂર્ધ્નિ તદૈતત્કલશોદકમ્ ।
પુરુષસૂક્તેન મંત્રેણ પાવમાનીભિરેવ ચ

નાલિકેરોદકેનાથ તથા તાલફલાંબુના ।
રત્નોદકેન ગંધેન તથા પુષ્પોદકેન ચ

પંચોપચારૈરારાધ્ય યથાવિભવવિસ્તરૈઃ ।
ઘં ઘંટાયૈ નમ ઇતિ ઘંટાવાદ્યં પ્રદાપયેત્

પતિતસ્ય મહાધ્વાનન્યસ્તપાતકસંચયે ।
પાહિ માં પાપિનં ઘોરસંસારાર્ણવપાતિનમ્

ય એવં કુરુતે વિદ્વાન્બ્રાહ્મણઃ શ્રોત્રિયઃ શુચિઃ ।
સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યેત વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

આષાઢશુક્લૈકાદશ્યાં કુર્યાત્સ્વાપમહોત્સવમ્ ।
આષાઢે ચ રથં કુર્યાચ્છ્રાવણે શ્રવણાવિધિમ્

ભાદ્રે ચ જન્મદિવસ ઉપવાસપરો ભવેત્ ।
પ્રસુપ્તસ્ય પરીવર્તમાશ્વિને માસિ કારયેત્

ઉત્થાનં શ્રીહરેઃ કુર્યાદન્યથા વિષ્ણુદ્રોહકૃત્ ।
શુભે ચૈવાશ્વિને માસિ મહામાયાં ચ પૂજયેત્

સૌવર્ણીં રાજતીં વાપિ વિષ્ણુરૂપાં બલિં વિના ।
હિંસાદ્વેષૌ ન કર્તવ્યૌ ધર્માત્મા વિષ્ણુપૂજકઃ

કાર્તિકે પુષ્યમાસે ચ કામતઃ પુણ્યમાચરેત્ ।
દામોદરાય દીપં ચ પ્રાંશુસ્થાને પ્રદાપયેત્

સપ્તવર્તિપ્રમાણેન દીપઃ સ્યાચ્ચતુરંગુલઃ ।
પક્ષાંતે ચ પ્રકર્તવ્યા દીપમાલાવલિ શુભા

માર્ગશીર્ષે સિતે પક્ષે ષષ્ઠ્યાં ચ સિતવસ્ત્રકૈઃ ।
પૂજયેજ્જગદીશં ચ બ્રહ્માણં ચ વિશેષતઃ

પૌષે પુષ્પાભિષેકં ચ વર્જયેચ્ચંદનં શ્લથમ્ ।
સંક્રાંત્યાં માઘમાસે ચ સાધિવાસિત તંડુલાત્

નૈવેદ્યં વિષ્ણવે દદ્યાદિમં મંત્રમુદીરયેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા દેવદેવપુરઃ સ્થિતાન્

અભ્યર્ચ્ય ભગવદ્ભક્તાન્દ્વિજાંશ્ચ ભગવદ્ધિયા ।
એકસ્મિન્ભોજિતે ભક્તે કોટિર્ભવતિ ભોજિતા

વિપ્રભોજનમાત્રેણ વ્યંગં સાંગં ધ્રુવં ભવેત્ ।
પંચમ્યાં શુક્લપક્ષે તુ સ્નાપયિત્વા ચ કેશવમ્

પૂજયિત્વા વિધાનેન ચૂતપલ્લવસંયુતૈઃ ।
ફલચૂર્ણૈશ્ચ વિવિધૈર્વાસિતૈઃ પટસાધિતૈઃ

કાનનં રમણીયં ચ પ્રદીપ્તં દીપદીપિતમ્ ।
દ્રાક્ષેક્ષુ રંભા જંબીર નાગરંગં ચ પૂગકમ્

નાલિકેરં ચ ધાત્રીં ચ પનસં ચ હરીતકીમ્ ।
અન્યૈશ્ચ વૃક્ષખંડૈશ્ચ સર્વર્તુકુસુમાન્વિતૈઃ

અન્યૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચૈવ ફલપુષ્પસમન્વિતૈઃ ।
વિતાનૈઃ કુસુમોદ્દામૈર્વારિપૂર્ણઘટૈસ્તથા

ચૂતશાખોપશાખાભિઃ શોભિતં છત્રચામરૈઃ ।
જયકૃષ્ણેતિ સંસ્મૃત્ય પ્રદક્ષિણપુરસ્સરમ્

વિશેષતઃ કલિયુગે દોલોત્સવો વિધીયતે ।
ફાલ્ગુને ચ ચતુર્દશ્યામષ્ટમે યામસંજ્ઞકે

અથવા પૌર્ણમાસ્યાં તુ પ્રતિપત્સંધિસંજ્ઞકે ।
પૂજયેદ્વિધિવદ્ભક્ત્યા ફલ્ગુચૂર્ણૈશ્ચતુર્વિધૈઃ

સિતરક્તૈર્ગૌરપીતૈઃ કર્પૂરાદિ વિમિશ્રિતૈઃ ।
હરિદ્રારાગયોગાચ્ચ રંગરૂપૈર્મનોહરૈઃ

અન્યૈર્વા રંગરૂપૈશ્ચ પ્રીણયેત્પરમેશ્વરમ્ ।
એકાદશ્યાં સમારભ્ય પંચમ્યાં તં સમાપયેત્

પંચાહાનિ ત્ર્યહાનિ વા દોલોત્સવો વિધીયતે ।
દક્ષિણાભિમુખં કૃષ્ણં દોલમાનં સકૃન્નરાઃ

દૃષ્ટ્વાપરાધનિચયૈર્મુક્તાસ્તે નાત્ર સંશયઃ ।
નિક્ષિપ્ય જલપાત્રે ચ માસિ માધવસંજ્ઞકે

સૌવર્ણપાત્રે રૌપ્યે વા તામ્રે વાપ્યથ મૃણ્મયે ।
તોયસ્થં યોઽર્ચયેદ્દેવં શાલગ્રામસમુદ્ભવમ્

પ્રતિમાં વા મહાભાગે તસ્ય પુણ્યં ન ગણ્યતે ।
દમનારોપણં કૃત્વા શ્રીવિષ્ણૌ ચ સમર્પયેત્

વૈશાખે શ્રાવણે ભાદ્રે કર્તવ્યં વા તદર્પણમ્ ।
પૂર્વેપૂર્વે તુ વાતસ્થે દમનાદિષુ કર્મસુ

પ્રકર્તવ્યં વિધાનેન અન્યથા નિષ્ફલં ભવેત્ ।
વૈશાખે ચ તૃતીયાયાં જલમધ્યે વિશેષતઃ

અથવા મંડલે કુર્યાન્મંડપે વા બૃહદ્વને ।
સુગંધચંદનેનાંગં સુપુષ્ટં ચ દિનેદિને

યથાપ્રયત્નતઃ કુર્યાત્કૃશાંગસ્યેવ પુષ્ટિદમ્ ।
ચંદનાગુરુ હ્રીબેર કૃષ્ણકુંકુમ રોચના

જટામાંસી મુરા ચૈવ વિષ્ણોર્ગંધાષ્ટકં વિદુઃ ।
તૈસ્તૈર્ગંધયુતૈશ્ચાપિ વિષ્ણોરંગાનિ લેપયેત્

ધૃષ્ટં ચ તુલસીકાષ્ઠં કર્પૂરાગુરુયોગતઃ ।
અથવા કેસરૈર્યોજ્યં હરિચંદનમુચ્યતે

યાત્રાકાલે ચ યે કૃષ્ણં ભક્ત્યા પશ્યંતિ માનવાઃ ।
ન તેષાં પુનરાવૃત્તિઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ

સુગંધમિશ્રિતૈસ્તોયૈર્દેવદેવં ગલંતિ યે ।
અથવા પુષ્પમધ્યે તુ સ્થાપયેજ્જગદીશ્વરમ્

વૃંદાવનં તત્ર ગત્વા ઉપસ્કૃત્ય ફલાનિ ચ ।
વિષ્ણુભક્તેન યોગ્યેન ભોજયેત્તદશેષતઃ

નારિકેલફલં બીજકોશં ચોદ્ધૃત્ય દાપયેત્ ।
ઘોંટાફલં ચ પનસં કોશમુદ્ધૃત્ય દાપયેત્

દધ્ના વિમિશ્રિતં ચાન્નં ઘૃતેનાપ્લુત્ય દાપયેત્ ।
પાચિતં પિષ્ટકં પૂપમષ્ટાદશઘૃતેન ચ

તૈલૈશ્ચ તિલસંમિશ્રૈઃ ફલં પક્વં પ્રદાપયેત્ ।
યદ્યદેવાત્મનઃ પ્રીતં તત્તદીશાય દાપયેત્

દત્વા નૈવેદ્યવસ્ત્રાદિ નાદદીત કથંચન ।
ત્યક્તં ચ વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય તદ્ભક્તેભ્યો વિશેષતઃ

ઇતિ તે કથિતં કિંચિત્સમાસેન મહેશ્વરિ ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન સ્વયોનિરિવ પાર્વતિ

શ્રીકૃષ્ણરૂપગુણવર્ણન શાસ્ત્રવર્ગબોધાધિકાર ઇહ ચેદલમન્યપાઠૈઃ ।
તત્પ્રેમભાવરસભક્તિવિલાસ નામહારેષુ ચેત્ખલુ મનઃ કિમુ કામિનીભિઃ

તચ્ચેતસા પ્રભજતાં વ્રજબાલકેંદ્રં વૃંદાવનક્ષિતિતલં યમુનાજલં ચ ।
તલ્લોકનાથપદપંકજધૂલિમિશ્રલિપ્તં વપુઃ કિલ વૃથાગરુચંદનાદ્યૈઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે વૃંદાવનમાહાત્મ્યે અશીતિતમોઽધ્યાયઃ