પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.79

ઈશ્વર ઉવાચ-
શાલગ્રામે મણૌયંત્રે મંડલે પ્રતિમાસુ ચ ।
નિત્યં તુ શ્રીહરેઃ પૂજા કેવલે ભવનેન તુ

ગંડક્યામેકદેશે તુ શાલગ્રામસ્થલં મહત્ ।
પાષાણં તદ્ભવં પાતુ શાલગ્રામમિતિ સ્થિતમ્

શાલગ્રામશિલાસ્પર્શાત્કોટિજન્માઘનાશનમ્ ।
કિં પુનઃ પૂજનં તત્ર હરેઃ સાંનિધ્યકારણમ્

શાલગ્રામૈકયજનાચ્છતલિંગીફલં લભેત્ ।
બહુભિર્જન્મભિઃ પુણ્યૈર્યદિકૃષ્ણશિલાં લભેત્

ગોષ્પદેન ચ ચિહ્નેન જનુસ્તેન સમાપ્યતે ।
આદૌ શિલાં પરીક્ષેત સ્નિગ્ધાં શ્રેષ્ઠાં ચ મેચકામ્

આકૃષ્ણા મધ્યમા પ્રોક્તા મિશ્રા મિશ્રફલપ્રદા ।
સદા કાષ્ઠે સ્થિતો વહ્નિર્મથનેન પ્રકાશ્યતે

યથા તથા હરિર્વ્યાપી શાલગ્રામે પ્રતીયતે ।
પ્રત્યહં દ્વાદશશિલાઃ શાલગ્રામસ્ય યોઽર્ચયેત્

દ્વારવત્યાઃ શિલાયુક્તાઃ સ વૈકુંઠે મહીયતે ।
શાલગ્રામશિલાયાં તુ ગહ્વરં લક્ષતે નરઃ

પિતરસ્તસ્ય તિષ્ઠંતિ તૃપ્તાઃ કલ્પાંતકં દિવિ ।
વૈકુંઠભવનં તત્ર યત્ર દ્વારાવતી શિલા

મૃતો વિષ્ણુપુરં યાતિ તત્તીર્થં યોજનત્રયમ્ ।
જપઃ પૂજા ચ હોમશ્ચ સર્વં કોટિગુણં ભવેત્

મનસ્કામસમાભીષ્ટં ક્રોશમાત્રં ન સંશયઃ ।
કીટકોઽપિ મૃતિં યાતિ વૈકુંઠભવનં યતઃ

શાલગ્રામશિલાયાં યો મૂલ્યમુદ્ઘાટયેન્નરઃ ।
વિક્રેતા ચાનુમંતા ચ યઃ પરીક્ષાનુમોદકઃ

સર્વે તે નરકં યાંતિ યાવત્સૂર્યશ્ચ સંપ્લવઃ ।
અતસ્તદ્વર્જયેદ્દેવિ ચક્રક્રયણવિક્રયમ્

શાલગ્રામોદ્ભવો દેવો યો દેવો દ્વારકોદ્ભવઃ ।
ઉભયોઃ સંગમો યત્ર મુક્તિસ્તત્ર ન સંશયઃ

દ્વારકોદ્ભવચક્રાઢ્યો બહુચક્રેણ ચિહ્નિતઃ ।
ચક્રાસનશિલાકારચિત્સ્વરૂપો નિરંજનઃ

નમોઽસ્ત્વોંકારરૂપાય સદાનંદસ્વરૂપિણે ।
શાલગ્રામમહાભાગ ભક્તસ્યાનુગ્રહં કુરુ

તવાનુગ્રહકામસ્ય ઋણગ્રસ્તસ્ય મે પ્રભો ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તિલકસ્ય વિધિં મુદા

યચ્છ્રુત્વા માનવાઃ સર્વે વિષ્ણુસારૂપ્યમાપ્નુયુઃ ।
લલાટે કેશવં વિદ્યાત્કંઠે શ્રીપુરુષોત્તમમ્

નાભૌ નારાયણં દેવં વૈકુંઠં હૃદયે તથા ।
દામોદરં વામપાર્શ્વે દક્ષિણે ચ ત્રિવિક્રમમ્

મૂર્ધ્નિ ચૈવ હૃષીકેશં પદ્મનાભં ચ પૃષ્ઠતઃ ।
કર્ણયોર્યમુનાં ગંગાં બાહ્વોઃ કૃષ્ણં હરિં તથા

યથાસ્થાનેષુ તુષ્યંતિ દેવતા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ।
દ્વાદશૈતાનિ નામાનિ કર્તવ્યે તિલકે પઠેત્

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ।
ઊર્દ્ધ્વપુંડ્રમૂર્દ્ધ્વરેખં લલાટે યસ્ય દૃશ્યતે

ચાંડાલોઽપિ સ શુદ્ધાત્મા પૂજ્ય એવ ન સંશયઃ ।
યસ્યોર્દ્ધ્વપુંડ્રં દૃશ્યેત ન લલાટે નરસ્ય હિ

તદ્દર્શનં ન કર્ત્તવ્યં દૃષ્ટ્વા સૂર્યં નિરીક્ષયેત્ ।
ત્રિપુંડ્રં યસ્ય વિપ્રસ્ય ઊર્દ્ધ્વપુંડ્રં ન દૃશ્યતે

તં દૃષ્ટ્વાપ્યથવા સ્પૃષ્ટ્વા સચૈલં સ્નાનમાચરેત્ ।
સાંતરાલં પ્રકર્ત્તવ્યં પુંડ્રં હરિપદાકૃતિ

નિરંતરાલં યઃ કુર્યાદૂર્દ્ધ્વપુંડ્રં દ્વિજાધમઃ ।
લલાટે તસ્ય સતતં શુનઃપાદો ન સંશયઃ

નાસાદિકેશપર્યંતમૂર્દ્ધ્વપુંડ્રં સુશોભનમ્ ।
મધ્યે છિદ્રસમાયુક્તં તં વિદ્યાદ્ધરિમંદિરમ્

વામભાગે સ્થિતો બ્રહ્મા દક્ષિણે તુ સદાશિવઃ ।
મધ્યે વિષ્ણું વિજાનીયાત્તસ્માન્મધ્યં ન લેપયેત્

વીક્ષ્યાદર્શે જલે વાપિ યો વિદધ્યાત્પ્રયત્નતઃ ।
ઊર્દ્ધ્વપુંડ્રં મહાભાગઃ સયાતિ પરમાં ગતિમ્

અગ્નિરાપશ્ચ વેદાશ્ચ ચંદ્રાદિત્યૌ તથાનિલઃ ।
વિપ્રાણાં નિત્યમેતે હિ કર્ણે તિષ્ઠંતિ દક્ષિણે

ગંગા ચ દક્ષિણે શ્રોત્રે નાસિકાયાં હુતાશનઃ ।
ઉભયોરપિ સંસ્પર્શાત્તત્ક્ષણાદેવ શુધ્યતિ

કૃત્વા ચૈવોદકં શંખે વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્ ।
તુલસીમિશ્રિતં દદ્યાત્પિબેન્મૂર્ધ્નાભિવંદયેત્

પ્રાશ્નીયાત્પ્રોક્ષયેદ્દેહં પુત્રમિત્રપરિગ્રહમ્ ।
વિષ્ણોઃ પાદોદકં પીતં કોટિજન્માઘનાશનમ્

તદેવાષ્ટગુણં પાપં ભૂમૌ બિંદુનિપાતનાત્ ।
જલશંખં કરે કૃત્વા સ્તુત્વા નત્વા પ્રદક્ષિણમ્

સતતં ધાર્યતે વારિ તેનાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્ ।
શંખો યસ્ય ગૃહે નાસ્તિ ઘંટા વા ગરુડાન્વિતા

પુરતો વાસુદેવસ્ય ન સ ભાગવતઃ કલૌ ।
યાનૈર્વા પાદુકાભિર્વા યાનં ભગવતો ગૃહે

દેવોત્સવેષ્વસેવા ચ અપ્રણામસ્તદગ્રતઃ ।
ઉચ્છિષ્ટે ચૈવ ચાશૌચે ભગવદ્વંદનાદિકમ્

એકહસ્તપ્રણામશ્ચ તત્પુરસ્તાત્પ્રદક્ષિણમ્ ।
પાદપ્રસારણં ચાગ્રે તથા પર્યંકસેવનમ્

શયનં ભક્ષણં ચાપિ મિથ્યાભાષણમેવ ચ ।
ઉચ્ચૈર્ભાષામિથો જલ્પો રોદનાનિ ચ વિગ્રહઃ

નિગ્રહાનુગ્રહૌ ચૈવ સ્ત્રીષુ ચ ક્રૂરભાષણમ્ ।
કેવલાવરણં ચૈવ પરનિંદાપરસ્તુતિઃ

અશ્લીલભાષણં ચૈવ અધોવાયુવિમોક્ષણમ્ ।
શક્તૌ ગૌણોપચારશ્ચ અનિવેદિતભક્ષણમ્

તત્તત્કાલોદ્ભવાનાં ચ ફલાદીનામનર્પણમ્ ।
વિનિયુક્તાવશિષ્ટસ્ય પ્રદાનં વ્યંજનસ્ય યત્

સ્પષ્ટીકૃત્યાશનં ચૈવ પરનિંદા પરસ્તુતિઃ ।
ગુરૌ મૌનં નિજસ્તોત્રં દેવતાનિંદનં તથા

અપરાધાસ્તથા વિષ્ણોર્દ્વાત્રિંશત્પરિકીર્તિતાઃ

અપરાધસહસ્રાણિ ક્રિયંતેઽહર્નિશં મયા ।
તવાહમિતિ માં મત્વા ક્ષમસ્વ મધુસૂદન

ઇતિ મંત્રં સમુચ્ચાર્ય પ્રણમેદ્દંડવદ્ભુવિ ।
અપરાધસહસ્રાણિ ક્ષમતે સર્વદા હરિઃ

સાયંપ્રાતર્દ્વિજાતીનાં શ્રુત્યુક્તમશનં તથા ।
વિષ્ણુભક્તાવશિષ્ટસ્ય દિનપાપાત્પ્રમુચ્યતે

અન્નં બ્રહ્મા રસો વિષ્ણુઃ ખાદયેન્માંસમુચ્ચરન્ ।
એવં જ્ઞાત્વા તુ યો ભુંક્તે સોઽન્નદોષૈર્ન લિપ્યતે

અલાબું વર્ત્તુલાકારં મસૂરં ચ સવલ્કલમ્ ।
તાલં શુક્લં ચ વૃંતાકં ન ખાદેદ્વૈષ્ણવો નરઃ

વટાશ્વત્થાર્કપત્રેષુ કુંભી તિંદુકપત્રયોઃ ।
કોવિદારે કદંબે ચ ન ખાદેદ્વૈષ્ણવો નરઃ

શ્રાવણે વર્જયેચ્છાકં દધિ ભાદ્રપદે ત્યજેત્ ।
આશ્વિને માસિ દુગ્ધં ચ કાર્ત્તિકે ચામિષં ત્યજેત્

દગ્ધમન્નં તુ જંબીરં યદ્વિષ્ણોરનિવેદિતમ્ ।
બીજપૂરં ચ શાકં ચપ્રત્યક્ષલવણં તથા

યદિ દૈવાચ્ચ ભુંજીત તદા તન્નામ સંસ્મરેત્ ।
હૈમંતિકં સિતા સ્વિન્નં ધાન્યં મુદ્ગાસ્તિલા યવાઃ

કલાપ કંગુ નીવારાઃ શાકં ચ હિલમોચિકા ।
કાલશાકં ચ વાસ્તૂકં મૂલકં રક્તકેતરત્

લવણે સિંધુસામુદ્રે ગવ્યે ચ દધિસર્પિષી ।
પયોનુદ્ધૃતસારં ચ પનસામ્રહરીતકી

પિપ્પલી જીરકં ચૈવ નાગરંગક તિંતિડી ।
કદલીલવલી ધાત્રી ફલાન્યગુડમૈક્ષવમ્

અતૈલપક્વં મુનયો હવિષ્યાન્નં પ્રચક્ષતે ।
તુલસીપત્રપુષ્પાદ્યૈર્માલ્યં વહતિ યો નરઃ

વિષ્ણું તમપિ જાનીયાત્સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ।
ધાત્રીવૃક્ષં સમારોપ્ય વિષ્ણુતુલ્યો ભવેન્નરઃ

કુરુક્ષેત્રં વિજાનીયાત્સાર્દ્ધં હસ્તશતત્રયમ્ ।
તુલસીકાષ્ઠઘટિતૈ રુદ્રાક્ષાકારકારિતૈઃ

નિર્મિતાં માલિકાં કંઠે નિધાયાર્ચનમારભેત્ ।
તથામલકમાલાં ચ સમ્યક્પુષ્કરમાલિકામ્

કંઠે માલાં ચ યત્નેન ધારયેદ્વિષ્ણુપૂજકઃ ।
નિર્માલ્યં તુલસીમાલાં શિરસ્યપિ ચ ધારયેત્

નિર્માલ્યચંદનેનાંગમંકયેત્તસ્ય નામભિઃ ।
લલાટે ચ ગદા ધાર્યા મૂર્ધ્નિ ચાપં શરસ્તથા

નંદકં ચૈવ હૃન્મધ્યે શંખં ચક્રં ભુજદ્વયે ।
શંખચક્રાન્વિતો વિપ્રઃ શ્મશાને મ્રિયતે યદિ

પ્રયાગે યા ગતિઃ પ્રોક્તા સા ગતિસ્તસ્ય નિશ્ચિતા ।
યો ધૃત્વા તુલસીપત્રં શિરસા વિષ્ણુતત્પરઃ

કરોતિ સર્વકાર્યાણિ ફલમાપ્નોતિ ચાક્ષયમ્ ।
તુલસીકાષ્ઠમાલાભિર્ભૂષિતઃ કર્મ આચરન્

પિતૄણાં દેવતાનાં ચ કૃતં કોટિગુણં ભવેત્ ।
નિવેદ્ય કેશવે માલાં તુલસીકાષ્ઠનિર્મિતામ્

વહતે યો નરો ભક્ત્યા તસ્ય નશ્યતિ પાતકમ્ ।
પાદ્યાદિભિરથાભ્યર્ચ્ય ઇમં મંત્રમુદીરયેત્

યા દૃષ્ટા નિખિલાઘસંઘશમની સ્પૃષ્ટા વપુઃ પાવની ।
રોગાણામભિવંદિતા નિરસની સિક્તાંતકત્રાસિની ।
પ્રત્યાસત્તિ વિધાયિની ભગવતઃ કૃષ્ણસ્ય સંરોપિતા ।
ન્યસ્તા તચ્ચરણે વિમુક્તિફલદા તસ્યૈ તુલસ્યૈ નમઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૃંદાવનમાહાત્મ્યે દેવીશ્વરસંવાદે તિલકાદિનિર્ણયોનામ નવસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ