પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.81

ઋષય ઊચુ-
સૂત જીવ ચિરં સાધો શ્રીકૃષ્ણચરિતામૃતમ્ ।
ત્વયા પ્રકાશિતં સર્વં ભક્તાનાં ભવતારણમ્

શ્રીકૃષ્ણલીલાં નિખિલાં બ્રૂહિ દૈનંદિનીં પ્રભો ।
યયાકર્ણિતયા સાધો કૃષ્ણે ભક્તિર્વિવર્દ્ધતે

ગુરોઃ શિષ્યસ્ય મંત્રસ્ય વિધાનં લક્ષણં પૃથક્ ।
વદાસ્માકં મહાભાગ ત્વં હિ નઃ પરમઃ સુહૃત્

સૂત ઉવાચ-
એકદા યમુનાતીરે સમાસીનં જગદ્ગુરુમ્ ।
નારદઃ પ્રણિપત્યાહ દેવદેવં સદાશિવમ્

નારદ ઉવાચ-
દેવદેવ મહાદેવ સર્વજ્ઞ જગદીશ્વર ।
ભગવદ્ધર્મતત્ત્વજ્ઞ કૃષ્ણમંત્રવિદાં વર

કૃષ્ણમંત્રા મયા લબ્ધાસ્ત્વત્તો યે ચ પિતુઃ પરે ।
તે સર્વે સાધિતાસ્તત્વાન્મંત્રરાજાદયો મયા

બહુવર્ષસહસ્રૈસ્તુ શાકમૂલફલાશિના ।
શુષ્કપર્ણાંબુવાય્વાદિ ભોજિના ચ નિરાશિના

સ્ત્રીણાં સંદર્શનાલાપવર્જિના ભૂમિશાયિના ।
કામાદિષડ્ગુણં જિત્વા બાહ્યેંદ્રિયનિયમ્યતા

એવંકૃતેઽપિ નૈવાત્મા સંતુષ્ટો મમ શંકર ।
તદ્બ્રૂહિ યત્પ્રસિધ્યેત સંસ્કારાદ્યૈર્વિના પ્રભો

સકૃદુચ્ચારણાદેવ દદાતિ ફલમુત્તમમ્ ।
યદિ યોગ્યોઽસ્મિ દેવેશ તદા મે કૃપયા વદ

શિવ ઉવાચ-
સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગ ત્વયા લોકહિતૈષિણા ।
સુગોપ્યમપિ વક્ષ્યામિ મંત્રચિંતામણિં તવ

રહસ્યાનાં રહસ્યં યદ્ગુહ્યાનાં ગુહ્યમુત્તમમ્ ।
ન મયા કથિતં દેવ્યૈ નાગ્રજેભ્યઃ પુરા તવ

વક્ષ્યામિ યુગલં તુભ્યં કૃષ્ણમંત્રમનુત્તમમ્ ।
મંત્રચિંતામણિર્નામ યુગલં દ્વયમેવ ચ

પર્યાયા અસ્ય મંત્રસ્ય તથા પંચપદીતિ ચ ।
ગોપીજનપદં વલ્લભાં તં તુ ચરણાનિતિ

શરણં ચ પ્રપદ્યે ચ એષ પંચપદાત્મકઃ ।
મંત્રચિંતામણિઃ પ્રોક્તઃ ષોડશાર્ણો મહામનુઃ

નમો ગોપીજનેત્યુક્ત્વા વલ્લભાભ્યાં વદેત્તતઃ ।
પદદ્વયાત્મકો મંત્રો દશાર્ણઃ ખલુ કથ્યતે

એતાં પંચપદીં જપ્ત્વા શ્રદ્ધયાશ્રદ્ધયા સકૃત્ ।
કૃષ્ણપ્રિયાણાં સાન્નિધ્યં ગચ્છત્યેવ ન સંશયઃ

ન પુરશ્ચરણપ્રેક્ષા નાસ્ય ન્યાસવિધિક્રમઃ ।
ન દેશકાલનિયમો નારિમિત્રાદિશોધનમ્

સર્વેઽધિકારિણશ્ચાત્ર ચંડાલાંતા મુનીશ્વર ।
સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાદયશ્ચાપિ જડમૂકાદિ પંગવઃ

અન્યે હૂણાઃ કિરાતાશ્ચ પુલિંદાઃ પુષ્કસાસ્તથા ।
આભીરાય વનાઃ કંકાઃ ખસાદ્યાઃ પાપયોનયઃ

દંભાહંકારપરમાઃ પાપાઃ પૈશુન્યતત્પરાઃ ।
ગોબ્રાહ્મણાદિ હંતારો મહોપપાતકાન્વિતાઃ

જ્ઞાનવૈરાગ્યરહિતાઃ શ્રવણાદિવિવર્જિતાઃ ।
એતે ચાન્યે ચ સર્વે સ્યુર્મનોરસ્યાધિકારિણઃ

યદિ ભક્તિર્ભવેદેષાં કૃષ્ણે સર્વેશ્વરેશ્વરે ।
તદાધિકારિણઃ સર્વે નાન્યથા મુનિસત્તમ

યાજ્ઞિકો દાનનિરતઃ સર્વતંત્રોપસેવકઃ ।
સત્યવાદી યતિર્વાપિ વેદવેદાંગપારગઃ

બ્રહ્મનિષ્ઠઃ કુલીનો વા તપસ્વી વ્રતતત્પરઃ ।
અત્રાધિકારી ન ભવેત્કૃષ્ણભક્તિવિવર્જિતઃ

તસ્માદકૃષ્ણભક્તાય કૃતઘ્નાય ન માનિને ।
ન ચ શ્રદ્ધાવિહીનાય વક્તવ્યં નાસ્તિકાય ચ

ન ચાશુશ્રૂષવે વાચ્યં નાસંવત્સરસેવિને ।
શ્રીકૃષ્ણેઽનન્યભક્તાય દંભલોભવિવર્જિને

કામક્રોધવિમુક્તાય દેયમેતત્પ્રયત્નતઃ ।
ઋષિશ્ચૈવાહમેતસ્ય ગાયત્રીછંદ ઉચ્યતે

દેવતા બલ્લવીકાંતો મંત્રસ્ય પરિકીર્તિતઃ ।
સપ્રિયસ્ય હરેર્દાસ્યે વિનિયોગ ઉદાહૃતઃ

આચક્રાદ્યૈસ્તથા મંત્રૈઃ પંચાંગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
અથવાપિ સ્વબીજેન કરાંગન્યાસકૌ ચરેત્

મંત્રસ્ય પ્રથમો વર્ણો બિંદુના મૂર્ધ્નિભૂષિતઃ ।
ગમિત્યેવં ભવેદ્બીજં નમઃ શક્તિરિહોદિતા

અંતિમાર્ણૈર્દશાંગાનિ તૈરેવ ચ તથાર્ચનમ્ ।
ગંધપુષ્પાદિભિસ્તચ્ચ જલૈરેવાપ્યસંભવે

ન્યાસપૂર્વવિધાનેન કર્તવ્યં હરિતુષ્ટયે ।
અતએવાસ્ય મંત્રસ્ય ન્યાસાદ્યન્યે વદંતિ ચ

સકૃદુચ્ચારણાદેવ કૃતકૃત્યત્વદાયિનઃ ।
તથાપિ દશધા નિત્યં જપાદ્યર્થં પ્રવિન્યસેત્

અથ ધ્યાનં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રસ્યાસ્ય દ્વિજોત્તમ ।
પીતાંબરં ઘનશ્યામં દ્વિભુજં વનમાલિનમ્

બર્હિબર્હકૃતોત્તંસં શશિકોટિનિભાનનમ્ ।
ઘૂર્ણાયમાનનયનં કર્ણિકારાવતંસિનમ્

અભિતશ્ચંદનેનાથ મધ્યે કુંકુમબિંદુના ।
રચિતં તિલકં ભાલે બિભ્રતં મંડલાકૃતિમ્

તરુણાદિત્યસંકાશં કુંડલાભ્યાં વિરાજિતમ્ ।
ઘર્મામ્બુકણિકારાજદ્દર્પણાભકપોલકમ્

પ્રિયાસ્ય ન્યસ્તનયનં લીલાપાંગોન્નતભ્રુવમ્ ।
અગ્રભાગન્યસ્તમુક્તા વિસ્ફુરત્પ્રોચ્ચનાસિકમ્

દશનજ્યોત્સ્નયા રાજત્પક્વબિંબફલાધરમ્ ।
કેયૂરાંગદસદ્રત્નમુદ્રિકાભિર્લસત્કરમ્

બિભ્રતં મુરલદ્યં વામે પાણૌ પદ્મં તથૈવ ચ ।
કાંચીદામસ્ફુરન્મધ્યં નૂપુરાભ્યાં લસત્પદમ્

રતિકેલિરસાવેશ ચપલં ચપલેક્ષણમ્ ।
હસંતં પ્રિયયા સાર્દ્ધં હાસયંતં ચ તાં મુહુઃ

ઇત્થં કલ્પતરોર્મૂલે રત્નસિંહાસનોપરિ ।
વૃંદારણ્યે સ્મરેત્કૃષ્ણં સંસ્થિતં પ્રિયયા સહ

વામપાર્શ્વે સ્થિતાં તસ્ય રાધિકાં ચ સ્મરેત્તતઃ ।
નીલચોલકસંવીતાં તપ્તહેમસમપ્રભામ્

પટ્ટાંચલેનાવૃતાર્દ્ધ સુસ્મેરાનનપંકજામ્ ।
કાંતવક્ત્રે ન્યસ્તનેત્રાં ચકોરી ચંચલેક્ષણામ્

અંગુષ્ઠતર્જનીભ્યાં ચ નિજકાંતમુખાંબુજે ।
અર્પયંતીં પૂગફલં પર્ણચૂર્ણસમન્વિતમ્

મુક્તાહારસ્ફુરચ્ચારુ પીનોન્નતપયોધરામ્ ।
ક્ષીણમધ્યાં પૃથુશ્રોણીં કિંકિણીજાલમંડિતામ્

રત્નતાટંકકેયૂરમુદ્રા વલયધારિણીમ્ ।
રણત્કટકમંજીર રત્નપાદાંગુલીયકામ્

લાવણ્યસારમુગ્ધાંગીં સર્વાવયવસુંદરીમ્ ।
આનંદરસસંમગ્નાં પ્રસન્નાં નવયૌવનામ્

સખ્યશ્ચ તસ્યા વિપ્રેંદ્ર તત્સમાનવયોગુણાઃ ।
તત્સેવનપરાભાવ્યાશ્ચામરવ્યજનાદિભિઃ

અથ તુભ્યં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રાર્થં શૃણુ નારદ ।
બહિરંગૈઃ પ્રપંચસ્ય સ્વાંશૈર્માયાદિ શક્તિભિઃ

અંતરંગૈસ્તથા નિત્યવિભૂતૈસ્તૈશ્ચિદાદિભિઃ ।
ગોપનાદુચ્યતે ગોપી રાધિકા કૃષ્ણવલ્લભા ।
દેવી કૃષ્ણમયી પ્રોક્તા રાધિકા પરદેવતા

સર્વલક્ષ્મીસ્વરૂપા સા કૃષ્ણાહ્લાદસ્વરૂપિણી ।
તતઃ સા પ્રોચ્યતે વિપ્ર હ્લાદિનીતિ મનીષિભિઃ

તત્કલાકોટિકોટ્યંશ દુર્ગાદ્યાસ્ત્રિગુણાત્મિકાઃ ।
સા તુ સાક્ષાન્મહાલક્ષ્મીઃ કૃષ્ણો નારાયણઃ પ્રભુઃ

નૈતયોર્વિદ્યતે ભેદઃ સ્વલ્પોઽપિ મુનિસત્તમ ।
ઇયં દુર્ગા હરી રુદ્રઃ કૃષ્ણઃ શક્ર ઇયં શચી

સાવિત્રીયં હરિર્બ્રહ્મા ધૂમોર્ણાસૌ યમો હરિઃ ।
બહુના કિં મુનિશ્રેષ્ઠ વિના તાભ્યાં ન કિંચન

ચિદચિલ્લક્ષણં સર્વં રાધાકૃષ્ણમયં જગત્ ।
ઇત્થં સર્વં તયોરેવ વિભૂતિં વિદ્ધિ નારદ

ન શક્યતે મયા વક્તું વર્ષકોટિશતૈરપિ ।
ત્રૈલોક્યે પૃથિવી માન્યા જંબૂદ્વીપં તતોવરમ્

તત્રાપિ ભારતં વર્ષં તત્રાપિ મથુરાપુરી ।
તત્ર વૃંદાવનં નામ તત્ર ગોપીકદંબકમ્

તત્ર રાધાસખીવર્ગસ્તત્રાપિ રાધિકા વરા ।
સાંનિધ્યાધિક્યતસ્તસ્યા આધિક્યં સ્યાદ્યથોત્તરમ્

પૃથિવી પ્રભૃતીનાં તુ નાન્યત્કિંચિદિહોદિતમ્ ।
સૈષા હિ રાધિકા ગોપી જનસ્તસ્યાઃ સખીગણઃ

તસ્યાઃ સખીસમૂહસ્ય વલ્લભૌ પ્રાણનાયકૌ ।
રાધાકૃષ્ણૌ તયોઃ પાદાઃ શરણં સ્યાદિહાશ્રયે

પ્રપદ્યે ગતવાનસ્મિ જીવોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ ।
સોઽહં યઃ શરણં પ્રાપ્તો મમ તસ્ય યદસ્તિ ચ

સર્વં તાભ્યાં તદર્થં હિ તદ્ભોગ્યં ન હ્યહં મમ ।
ઇત્યસૌ કથિતો વિપ્ર મંત્રસ્યાર્થઃ સમાસતઃ

યુગલાર્થસ્તથા ન્યાસઃ પ્રપત્તિઃ શરણાગતિઃ ।
આત્માર્પણમિમે પંચ પર્યાયાસ્તે મયોદિતાઃ

અયમેવ ચિંતનીયો દિવાનક્તમતંદ્રિતૈઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૃંદાવનમાહાત્મ્યે એકાશીતિતમોઽધ્યાયઃ