પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.78

પાર્વત્યુવાચ-
વૈષ્ણવાનાં ચ યદ્ધર્મં સર્વં તથ્યં ચ મે વદ ।
યત્કૃત્વા માનવાઃ સર્વે ભવાંભોધિં તરંતિ હિ

ઈશ્વર ઉવાચ-
અથ દ્વાદશધા શુદ્ધિર્વૈષ્ણવાનામિહોચ્યતે ।
ગૃહોપલેપનં ચૈવ તથાનુગમનં હરેઃ

ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણા ચૈવ પાદયોઃ શોધનં પુનઃ ।
પૂજાર્થં પત્રપુષ્પાણાં ભક્ત્યૈવોત્તોલનં હરેઃ

કરયોઃ સર્વશુદ્ધીનામિયં શુદ્ધિર્વિશિષ્યતે ।
તન્નામકીર્તનં ચૈવ ગુણાનામપિ કીર્ત્તનમ્

ભક્ત્યા શ્રીકૃષ્ણદેવસ્ય વચસઃ શુદ્ધિરિષ્યતે ।
તત્કથાશ્રવણં ચૈવ તસ્યોત્સવનિરીક્ષણમ્

શ્રોત્રયોર્નેત્રયોશ્ચૈવ શુદ્ધિઃ સમ્યગિહોચ્યતે ।
પાદોદકં ચ નિર્માલ્યં માલાનામપિ ધારણમ્

ઉચ્યતે શિરસઃ શુદ્ધિઃ પ્રણતસ્ય હરેઃ પુરઃ ।
આઘ્રાણં તસ્ય પુષ્પાદેર્નિર્માલ્યસ્ય તથા પ્રિયે

વિશુદ્ધિઃ સ્યાદંતરસ્ય ઘ્રાણસ્યાપિ વિધીયતે ।
યત્ર પુષ્પાદિકં યચ્ચ કૃષ્ણપાદયુગાર્પિતમ્

તદેકં પાવનં લોકે તદ્ધિ સર્વં વિશોધયેત્ ।
પૂજા ચ પંચધા પ્રોક્તા તાસાં ભેદં શૃણુષ્વ મે

અભિગમનમુપાદાનં યોગઃ સ્વાધ્યાય એવ ચ ।
ઇજ્યા પંચપ્રકારાર્ચા ક્રમેણ કથયામિ તે

તત્વાભિગમનં નામ દેવતાસ્થાનમાર્જનમ્ ।
ઉપલેપં ચ નિર્માલ્યદૂરીકરણમેવ ચ

ઉપાદાનં નામ ગંધ પુષ્પાદિચયનં તથા ।
યોગો નામ સ્વદેવસ્ય સ્વાત્મનૈવાત્મભાવના

સ્વાધ્યાયો નામ મંત્રાર્થાનુસંધાપૂર્વકો જપઃ ।
સૂક્તસ્તોત્રાદિપાઠશ્ચ હરેઃ સંકીર્ત્તનં તથા

તત્ત્વાદિશાસ્ત્રાભ્યાસશ્ચ સ્વાધ્યાયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
ઇજ્યા નામ સ્વદેવસ્ય પૂજનં ચ યથાર્થતઃ

ઇતિ પંચપ્રકારાર્ચા કથિતા તવ સુવ્રતે ।
સાર્ષ્ટિ સામીપ્ય સાલોક્ય સાયુજ્ય સારૂપ્યદા ક્રમાત્

પ્રસંગાત્કથયિષ્યામિ શાલગ્રામશિલાર્ચનમ્ ।
કેશવાદેશ્ચતુર્બાહોર્દક્ષિણોર્ધ્વકરક્રમાત્

શંખચક્રગદાપદ્મી કેશવાખ્યો ગદાધરઃ ।
નારાયણઃ પદ્મગદાચક્રશંખાયુધૈઃ ક્રમાત્

માધવશ્ચક્રશંખાભ્યાં પદ્મેન ગદયા ભવેત્ ।
ગદાબ્જશંખચક્રી ચ ગોવિંદાખ્યો ગદાધરઃ

પદ્મશંખારિ ગદિને વિષ્ણુરૂપાય તે નમઃ ।
સશંખાબ્જ ગદાચક્ર મધુસૂદન મૂર્તયે

નમો ગદારિશંખાબ્જયુક્તત્રિવિક્રમાય ચ ।
સારિકૌમોદકી પદ્મશંખ વામન મૂર્ત્તયે

ચક્રાબ્જશંખગદિને નમઃ શ્રીધરમૂર્ત્તયે ।
હૃષીકેશસારિગદાશંખપદ્મિન્નમોસ્તુ તે

સાબ્જશંખગદાચક્રપદ્મનાભ સ્વમૂર્ત્તયે ।
દામોદરશંખગદાચક્રપદ્મિન્નમોસ્તુ તે

શંખાબ્જચક્રગદિને નમઃ સંકર્ષણાય ચ ।
સારિશંખગદાબ્જાય વાસુદેવ નમોસ્તુતે

શંખચક્રગદાબ્જાય ધૃત પ્રદ્યુમ્નમૂર્ત્તયે ।
નમોઽનિરુદ્ધાય ગદાશંખાબ્જારિવિધારિણે

સાબ્જશંખગદાચક્રપુરુષોત્તમમૂર્ત્તયે ।
નમોઽધોક્ષજરૂપાય ગદાશંખારિ પદ્મિને

નૃસિંહમૂર્ત્તયે પદ્મગદાશંખારિધારિણે ।
પદ્મારિશંખગદિને નમોસ્ત્વચ્યુતમૂર્ત્તયે

સગદાબ્જારિશંખાય નમઃ શ્રીકૃષ્ણમૂર્ત્તયે ।
શાલગ્રામશિલાદ્વારગતલગ્નદ્વિચક્રધૃક્

શુક્લાભરેખઃ શોભાઢ્યઃ સદેવઃ શ્રીગદાધરઃ ।
લગ્નદ્વિચક્રો રક્તાભઃ પૂર્વભાગસ્તુ પુષ્કલઃ

સંકર્ષણોઽથ પ્રદ્યુમ્નઃ સૂક્ષ્મચક્રસ્તુ પીતકઃ ।
સુદીર્ઘસુષિરચ્છિદ્રો હ્યનિરુદ્ધસ્તુ વર્ત્તુલઃ

નીલો દ્વારે ત્રિરેખશ્ચ અથ નારાયણોઽસિતઃ ।
મધ્યે ગદાકૃતી રેખા નાભિપદ્મં મહોન્નતમ્

પૃથુચક્રો નૃસિંહો યઃ કપિલો યસ્ત્રિબિંદુકઃ ।
અથવા પંચબિંદોસ્તુ પૂજનં બ્રહ્મચારિણઃ

વરાહઃ સ ત્રિલિંગો યો વિષમદ્વયચક્રકઃ ।
નીલસ્ત્રિરેખઃ સ્થૂલોઽથ કૂર્મમૂર્તિઃ સબિંદુકઃ

કૃષ્ણઃ સવર્તુલાવર્ત્ત પાંડુરો ધૃતપૃષ્ઠકઃ ।
શ્રીધરઃ પંચરેખશ્ચ વનમાલી ગદાંકિતઃ

વામનો વર્તુલો નામ મધ્યચક્રઃ સનીલકઃ ।
નાનાવર્ણાનેકમૂર્તિ નાગભોગી ત્વનંતકઃ

સ્થૂલો દામોદરો નીલો મધ્યે ચક્રઃ સનીલકઃ ।
સંકર્ષણદ્વારકોવ્યાદથ બ્રહ્મા સુલોહિતઃ

સુદીર્ઘરેખાસુષિર એકચક્રાંબુજઃ પૃથુઃ ।
પૃથુચક્રઃ સ્થૂલછિદ્રઃ કૃષ્ણો બિંદુશ્ચ બિંદુમાન્

હ્યગ્રીવોંઽકુશાકારઃ પંચરેખઃ સકૌસ્તુભઃ ।
વૈકુંઠો મલ્લવદ્ભાતિ એકચક્રમયોસિતઃ

મત્સ્યો દીર્ઘાંબુજાકારો દીર્ઘરેખશ્ચ પાંડુરઃ ।
રામચક્રો દક્ષરેખો યઃ શ્યામઃ સ ત્રિવિક્રમઃ

શાલગ્રામદ્વારકાયાં સ્થિતાય ગદિને નમઃ ।
એકેન લક્ષિતો યોવ્યાદ્ગદાધારી સુદર્શનઃ

લક્ષ્મીનારાયણો દ્વાભ્યાં ત્રિભિશ્ચૈવ ત્રિવિક્રમઃ ।
ચતુર્ભિશ્ચ ચતુર્વ્યૂહો વાસુદેવશ્ચ પંચભિઃ

પ્રદ્યુમ્નઃ ષડ્ભિરેવાવ્યાત્સંકર્ષણશ્ચ સપ્તભિઃ ।
પુરુષોત્તમોઽષ્ટભિશ્ચ સ્યાન્નવવ્યૂહો નવો હિતઃ

દશાવતારો દશભિરનિરુદ્ધોઽવતાદથ ।
દ્વાદશાત્મા દ્વાદશભિરતઊર્દ્ધ્વમનંતકઃ

બ્રહ્મા ચતુર્મુખો દંડી કમંડલુસ્રગુન્નતઃ ।
મહેશ્વરઃ પંચવક્ત્રો દશબાહુર્વૃષધ્વજઃ

યથાયુધસ્તથાગૌરી ચંડિકા ચ સરસ્વતી ।
મહાલક્ષ્મીર્માતરશ્ચ પદ્મહસ્તો દિવાકરઃ

ગજાસ્યશ્ચ ગજસ્કંધઃ ષણ્મુખોનેકધા ગણાઃ ।
એતે સ્થિતાઃ સ્થાપિતા સ્યુઃ પ્રસાદેવાથ પૂજિતાઃ

ધર્માર્થકામમોક્ષા હિ પ્રાપ્યંતે પુરુષેણ ચ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શાલગ્રામનિર્ણયોનામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ