પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.74

ઈશ્વર ઉવાચ-।
એકદા રહસિ શ્રીમાનુદ્ધવો ભગવિત્પ્રિયઃ ।
સનત્કુમારમેકાંતે હ્યપૃચ્છત્પાર્ષદઃ પ્રભો

યત્ર ક્રીડતિ ગોવિંદો નિત્યં નિત્યસુરાસ્પદે ।
ગોપાંગનાભિર્યત્સ્થાનં કુત્ર વા કીદૃશં પરમ્

તત્તત્ક્રીડનવૃત્તાંતમન્યદ્યદ્યત્તદદ્ભુતમ્ ।
જ્ઞાતં ચેત્તવ તત્કથ્યં સ્નેહો મે યદિ વર્ત્તતે

સનત્કુમાર ઉવાચ-।
કદાચિદ્યમુનાકૂલે કસ્યાપિ ચ તરોસ્તલે ।
સુવૃત્તેનોપવિષ્ટેન ભગવત્પાર્ષદેન વૈ

યદ્રહોઽનુભવસ્તસ્ય પાર્થેનાપિ મહાત્મના ।
દૃષ્ટં કૃતં ચ યદ્યત્તત્પ્રસંગાત્કથિતં મયિ

તત્તેઽહં કથયામ્યેતચ્છૃણુષ્વાવહિતઃ પરમ્ ।
કિંત્વેતદ્યત્ર કુત્રાપિ ન પ્રકાશ્યં કદાચન

અર્જુન ઉવાચ-।
શંકરાદ્યૈર્વિરિંચ્યાદ્યૈરદૃષ્ટમશ્રુતં ચ યત્ ।
સર્વમેતત્કૃપાંભોધે કૃપયા કથય પ્રભો

કિં ત્વયા કથિતં પૂર્વમાભીર્યસ્તવ વલ્લભાઃ ।
તાસ્તાઃ કતિવિધા દેવ કતિ વા સંખ્યયા પુનઃ

નામાનિ કતિ વા તાસાં કા વા કુત્ર વ્યવસ્થિતાઃ ।
તાસાં વા કતિ કર્માણિ વયોવેષશ્ચ કઃ પ્રભો

કાભિઃ સાર્દ્ધં ક્વ વા દેવ વિહરિષ્યસિ ભો રહઃ ।
નિત્યે નિત્યસુખે નિત્યવિભવે ચ વને વને

તત્સ્થાનં કીદૃશં કુત્ર શાશ્વતં પરમં મહત્ ।
કૃપા ચેત્તાદૃશી તન્મે સર્વં વક્તુમિહાર્હસિ

યદપૃષ્ટં મયાપ્યેવમજ્ઞાતં યદ્રહસ્તવ ।
આર્તાર્તિઘ્ન મહાભાગ સર્વં તત્કથયિષ્યસિ

શ્રીભગવાનુવાચ-।
તત્સ્થાનં વલ્લભાસ્તા મે વિહારસ્તાદૃશો મમ ।
અપિ પ્રાણસમાનાનાં સત્યં પુંસામગોચરઃ

કથિતે દૃષ્ટુમુત્કંઠા તવ વત્સ ભવિષ્યતિ ।
બ્રહ્માદીનામદૃશ્યં યત્કિં તદન્ય જનસ્ય વૈ

તસ્માદ્વિરમ વત્સૈતત્કિં નુ તેન વિના તવ ।
એવં ભગવતસ્તસ્ય શ્રુત્વા વાક્યં સુદારુણમ્

દીનઃ પાદાંબુજદ્વંદ્વે દંડવત્પતિતોઽર્જુનઃ ।
તતો વિહસ્ય ભગવાન્દોર્ભ્યામુત્થાપ્ય તં વિભુઃ

ઉવાચ પરમપ્રેમ્ણા ભક્તાય ભક્તવત્સલઃ ।
તત્કિં તત્કથનેનાત્ર દ્રષ્ટવ્યં ચેત્ત્વયા હિ યત્

યસ્યાં સર્વં સમુત્પન્નં યસ્યામદ્યાપિ તિષ્ઠતિ ।
લયમેષ્યતિ તાં દેવીં શ્રીમત્ત્રિપુરસુંદરીમ્

આરાધ્ય પરયા ભક્ત્યા તસ્યૈ સ્વં ચ નિવેદય ।
તાં વિનૈતત્પદં દાતું ન શક્નોમિ કદાચન

શ્રુત્વૈતદ્ભગવદ્વાક્યં પાર્થો હર્ષાકુલેક્ષણઃ ।
શ્રીમત્યાસ્ત્રિપુરાદેવ્યા યયૌ શ્રીપાદુકાતલમ્

તત્ર ગત્વા દદર્શૈનાં શ્રીચિંતામણિવેદિકામ્ ।
નાનારત્નૈર્વિરચિતૈઃ સોપાનૈરતિશોભિતામ્

તત્ર કલ્પતરું નાના પુષ્પૈઃ ફલભવૈર્નતમ્ ।
સર્વર્ત્તુકોમલદલૈઃ સ્નવન્માધ્વીકશીકરૈઃ

વર્ષદ્ભિર્વાયુનાલોલૈઃ પલ્લવૈરુજ્જ્વલીકૃતમ્ ।
શુકૈશ્ચ કોકિલગણૈઃ સારિકાભિઃ કપોતકૈઃ

લીલાચકોરકૈ રમ્યૈઃ પક્ષિભિશ્ચ નિનાદિતમ્ ।
યત્ર ગુંજદ્ભૃંગરાજ કોલાહલસમાકુલમ્

મણિભિર્ભાસ્વરૈરુદ્યદ્દાવાનલ મનોહરમ્ ।
શ્રીરત્નમંદિરં દિવ્યં તલે તસ્ય મહાદ્ભુતમ્

રત્નસિંહાસનં તત્ર મહાહૈમાભિમોહનમ્ ।
તત્ર બાલાર્કસંકાશાં નાનાલંકારભૂષિતામ્

નવયૌવનસંપન્નાં સૃણિપાશધનુઃ શરૈઃ ।
રાજચ્ચતુર્ભુજલતાં સુપ્રસન્નાં મનોહરામ્

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાદિ કિરીટમણિરશ્મિભિઃ ।
વિરાજિતપદાંભોજામણિમાદિભિરાવૃતામ્

પ્રસન્નવદનાં દેવીં વરદાં ભક્તવત્સલામ્ ।
અર્જુનોઽહમિતિ જ્ઞાતઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ

વિહિતાંજલિરેકાંતે સ્થિતો ભક્તિભરાન્વિતઃ ।
સા તસ્યોપાસિતં જ્ઞાત્વા પ્રસાદં ચ કૃપાનિધિઃ

ઉવાચ કૃપયા દેવી તસ્ય સ્મરણવિહ્વલા ।
ભગવત્યુવાચ-।
કિં વા દાનં ત્વયા વત્સ કૃતં પાત્રાય દુર્લભમ્

ઇષ્ટં યજ્ઞેન કેનાત્ર તપો વા કિમનુષ્ઠિતમ્ ।
ભગવત્યમલા ભક્તિઃ કા વા પ્રાક્સમુપાર્જ્જિતા

કિં વાસ્મિન્દુર્લભં લોકે કિં વા કર્મ શુભં મહત્ ।
પ્રસાદસ્ત્વયિ યેનાયં પ્રપન્ને ચ મુદા કિલ

ગૂઢાતિગૂઢશ્ચાનન્ય લભ્યો ભગવતા કૃતઃ ।
નૈતાદૃઙ્મર્ત્યલોકાનાં ન ચ ભૂતલવાસિનામ્

સ્વર્ગિણાં દેવતાદીનાં તપસ્વીશ્વરયોગિનામ્ ।
ભક્તાનાં નૈવ સર્વેષાં નૈવ નૈવ ચ નૈવ ચ

પ્રસાદસ્તુ કૃતો વત્સ તવ વિશ્વાત્મના યથા ।
તદેહિ ભજ બુદ્ધ્વૈવ કુલકુંડં સરો મમ

સર્વકામપ્રદા દેવી ત્વનયા સહ ગમ્યતામ્ ।
તત્રૈવ વિધિવત્સ્નાત્વા દ્રુતમાગમ્યતામિહ

તદૈવ તત્ર ગત્વા સ સ્નાત્વા પાર્થસ્તથાગતઃ ।
આગતં તં કૃતસ્નાનં ન્યાસમુદ્રાર્પણાદિકમ્

કારયિત્વા તતો દેવ્યા તસ્ય વૈ દક્ષિણશ્રુતૌ ।
સદ્યઃ સિદ્ધિકરી બાલા વિદ્યાનિગદિતા પરા

હકારાર્દ્ધપરા દ્વીપા દ્વિતીયા વિશ્વભૂષિતા ।
અનુષ્ઠાનં ચ પૂજાં ચ જપં ચ લક્ષસંખ્યકમ્

કોરકૈઃ કરવીરાણાં પ્રયોગં ચ યથાતથમ્ ।
નિર્વર્ત્ય તમુવાચેદં કૃપયા પરમેશ્વરી

અનેનૈવ વિધાનેન ક્રિયતાં મદુપાસનમ્ ।
તતો મયિ પ્રસન્નાયાં તવાનુગ્રહકારણાત્

તતસ્તુ તત્ર પર્ય્યંતેષ્વધિકારો ભવિષ્યતિ ।
ઇત્યયં નિયમઃ પૂર્વં સ્વયં ભગવતા કૃતઃ

શ્રુત્વૈવમર્જુનસ્તેન વર્મણા તાં સમર્ચયત્ ।
તતઃ પૂજાં જપં ચૈવ કૃત્વા દેવી પ્રસાદિતા

કૃત્વા તતઃ શુભં હોમં સ્નાનં ચ વિધિના તતઃ ।
કૃતકૃત્યમિવાત્માનં પ્રાપ્તપ્રાયમનોરથમ્

કરસ્થાં સર્વસિદ્ધિં ચ સ પાર્થઃ સમમન્યત ।
અસ્મિન્નવસરે દેવી તમાગત્ય સ્મિતાનના

ઉવાચ ગચ્છ વત્સ ત્વમધુના તદ્ગૃહાંતરે ।
તતઃ સસંભ્રમઃ પાર્થઃ સમુત્થાય મુદાન્વિતઃ

અસંખ્યહર્ષપૂર્ણાત્મા દંડવત્તાં નનામ હ ।
આજ્ઞપ્તસ્તુ તયા સાર્દ્ધં દેવી વયસ્યયાર્જુનઃ

ગતો રાધાપતિસ્થાનં યત્સિદ્ધૈરપ્યગોચરમ્ ।
તતશ્ચ સ ઉપાદિષ્ટો ગોલોકાદુપરિસ્થિતમ્

સ્થિરં વાયુધૃતં નિત્યં સત્યં સર્વસુખાસ્પદમ્ ।
નિત્યં વૃંદાવનં નામ નિત્યરાસમહોત્સવમ્

અપશ્યત્પરમં ગુહ્યં પૂર્ણપ્રેમરસાત્મકમ્ ।
તસ્યા હિ વચનાદેવ લોચનૈર્વીક્ષ્ય તદ્રહઃ

વિવશઃ પતિતસ્તત્ર વિવૃદ્ધપ્રેમવિહ્વલઃ ।
તતઃ કૃચ્છ્રાલ્લબ્ધસંજ્ઞો દોર્ભ્યામુત્થાપિતસ્તયા

સાંત્વનાવચનૈસ્તસ્યાઃ કથંચિત્સ્થૈર્યમાગતઃ ।
તતસ્તપઃ કિમન્યન્મે કર્ત્તવ્યં વિદ્યતે વદ

ઇતિ તદ્દર્શનોત્કંઠાભરેણ તરલોઽભવત્ ।
તતસ્તયા કરે તસ્ય ધૃત્વા તત્પદદક્ષિણે

પ્રતિપેદે સુદેશેન ગત્વા ચોક્તમિદં વચઃ ।
સ્નાનાયૈતચ્છુભં પાર્થ વિશ ત્વં જલવિસ્તરમ્

સહસ્રદલપદ્મસ્થ સંસ્થાનં મધ્યકોરકમ્ ।
ચતુઃસરશ્ચતુર્ધારમાશ્ચર્યકુલસંકુલમ્

અસ્યાંતરે પ્રવિશ્યાથ વિશેષમિહ પશ્યસિ ।
એતસ્ય દક્ષિણે દેશ એષ ચાત્ર સરોવરઃ

મધુમાધ્વીકપાનં યન્નામ્ના મલયનિર્ઝરઃ ।
એતચ્ચ ફુલ્લમુદ્યાનં વસંતે મદનોત્સવમ્

કુરુતે યત્ર ગોવિંદો વસંતકુસુમોચિતમ્ ।
યત્રાવતારં કૃષ્ણસ્ય સ્તુવંત્યેવ દિવાનિશમ્

ભવેદ્યત્સ્મરણાદેવ મુનેઃ સ્વાંતે સ્મરાંકુરઃ ।
તતોઽસ્મિન્સરસિ સ્નાત્વા ગત્વા પૂર્વસરસ્તટમ્

ઉપસ્પૃશ્ય જલં તસ્ય સાધયસ્વ મનોરથમ્ ।
તતસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા તસ્મિન્સરસિ તજ્જલે

કલ્હારકુમુદાંભોજરક્તનીલોત્પલચ્યુતૈઃ ।
પરાગૈરંજિતે મંજુવાસિતે મધુબિંદુભિઃ

તુંદિલે કલહંસાદિ નાદૈરાંદોલિતે તતઃ ।
રત્નાબદ્ધચતુસ્તીરે મંદાનિલતરંગિતે

મગ્ને જલાંતઃ પાર્થે તુ તત્રૈવાંતર્દધેઽથ સા ।
ઉત્થાય પરિતો વીક્ષ્ય સંભ્રાંતા ચારુહાસિની

સદ્યઃ શુદ્ધસ્વર્ણરશ્મિગૌરકાંતતનૂલતામ્ ।
સ્ફુરત્કિશોરવર્ષીયાં શારદેંદુનિભાનનામ્

સુનીલકુટિલસ્નિગ્ધવિલસદ્રત્નકુંતલામ્ ।
સિંદૂરબિંદુકિરણપ્રોજ્જ્વલાલકપટ્ટિકામ્

ઉન્મીલદ્ભ્રૂલતાભંગિ જિતસ્મરશરાસનામ્ ।
ઘનશ્યામલસલ્લોલ ખેલલ્લોચનખંજનામ્

મણિં કુંડલતેજોંશુ વિસ્ફુરદ્ગંડમણ્ડલામ્ ।
મૃણાલકોમલભ્રાજદાશ્ચર્યભુજવલ્લરીમ્

શરદંબુરુહાં સર્વશ્રીચૌરપાણિપલ્લવામ્ ।
વિદગ્ધરચિતસ્વર્ણકટિસૂત્રકૃતાંતરામ્

કૂજત્કાંચીકલાપાંત વિભ્રાજજ્જઘનસ્થલામ્ ।
ભ્રાજદ્દુકૂલસંવીતનિતંબોરુસુમંદિરામ્

શિંજાનમણિમંજીરસુચારુપદપંકજામ્ ।
સ્ફુરદ્વિવિધકંદર્પકલાકૌશલશાલિનીમ્

સર્વલક્ષણસંપન્નાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ ।
આશ્ચર્યલલનાશ્રેષ્ઠામાત્માનં સવ્યલોકયત્

વિસસ્માર ચ યત્કિંચિત્પૌર્વદેહિકમેવ ચ ।
માયયા ગોપિકાપ્રાણનાથસ્ય તદનંતરમ્

ઇતિ કર્ત્તવ્યતામૂઢા તસ્થૌ તત્ર સુવિસ્મિતા ।
અત્રાંતરેંઽબરે ધીર ધ્વનિરાકસ્મિકોઽભવત્

અનેનૈવ પથા સુભ્રુ ગચ્છ પૂર્વસરોવરમ્ ।
ઉપસ્પૃશ્ય જલં તસ્ય સાધયસ્વ મનોરથમ્

તત્ર સંતિ હિ સખ્યસ્તે મા સીદ વરવર્ણિનિ ।
તા હિ સંપાદયિષ્યંતિ તત્રૈવ વરમીપ્સિતમ્

ઇતિ દૈવીં ગિરં શ્રુત્વા ગત્વા પૂર્વસરોઽથ સા ।
નાનાપૂર્વપ્રવાહં ચ નાનાપક્ષિસમાકુલમ્

સ્ફુરત્કૈરવકહ્લારકમલેંદીવરાદિભિઃ ।
ભ્રાજિતં પદ્મરાગૈશ્ચ પદ્મસોપાનસત્તટમ્

વિવિધૈઃ કુસુમોદ્દામૈર્મંજુકુંજલતાદ્રુમૈઃ ।
વિરાજિતચતુસ્તીરમુપસ્પૃશ્ય સ્થિતા ક્ષણમ્

તત્રાંતરે ક્વણત્કાંચી મંજુમંજીરરંજિતમ્ ।
કિંકિણીનાં ઝણત્કારં શુશ્રાવોત્કર્ણસંપુટે

તતશ્ચ પ્રમદાવૃંદમાશ્ચર્યયુતયૌવનમ્ ।
આશ્ચર્યાલંકૃતિન્યાસમાશ્ચર્યાકૃતિભાષિતમ્

અદ્ભુતાંગમપૂર્વં સા પૃથગાશ્ચર્યવિભ્રમમ્ ।
ચિત્રસંભાષણં ચિત્રહસિતાલોકનાદિકમ્

મધુરાદ્ભુતલાવણ્યં સર્વમાધુર્યસેવિતમ્ ।
ચિલ્લાવણ્યગતાનંતમાશ્ચર્યાકુલસુંદરમ્

આશ્ચર્યસ્નિગ્ધસૌંદર્યમાશ્ચર્યાનુગ્રહાદિકમ્ ।
સર્વાશ્ચર્યસમુદયમાશ્ચર્યાલોકનાદિકમ્

દૃષ્ટ્વા તત્પરમાશ્ચર્યં ચિંતયંતી હૃદા કિયત્ ।
પાદાંગુષ્ઠેના લિખંતી ભુવં નમ્રાનના સ્થિતા

તતસ્તાસાં સંભ્રમોઽભૂદ્દૃષ્ટીનાં ચ પરસ્પરમ્ ।
કેયં મદીયજાતીયા ચિરેણાનસ્તકૌતુકા

ઇતિ સર્વાઃ સમાલોક્ય જ્ઞાતવ્યેયમિતિ ક્ષણમ્ ।
આમંત્ર્ય મંત્રણાભિજ્ઞાઃ કૌતુકાદ્દ્રષ્ટુમાગતાઃ

આગત્ય તાસામેકાથ નામ્ના પ્રિયમુદા મતા ।
ગિરા મધુરયા પ્રીત્યા તામુવાચ મનસ્વિની

પ્રિયમુદોવાચ-।
કાસિ ત્વં કસ્ય કન્યાસિ કસ્ય ત્વં પ્રાણવલ્લભા ।
જાતા કુત્રાસિ કેનાસ્મિન્નાનીતા વા ગતા સ્વયમ્

એતચ્ચ સર્વમસ્માકં કથ્યતાં ચિંતયા કિમુ ।
સ્થાનેઽસ્મિન્પરમાનંદે કસ્યાપિ દુઃખમસ્તિ કિમ્

ઇતિ પૃષ્ટા તયા સા તુ વિનયાવનતિં ગતા ।
ઉવાચ સુસ્વરં તાસાં મોહયંતી મનાંસિ ચ

અર્જુન ઉવાચ- ।
કા વાસ્મિ કસ્ય કન્યા વા પ્રજાતા કસ્ય વલ્લભા ।
આનીતા કેન વા ચાત્ર કિં વાથ સ્વયમાગતા

એતત્કિંચિન્ન જાનામિ દેવી જાનાતુ તત્પુનઃ ।
કથિતં શ્રૂયતાં તન્મે મદ્વાક્યે પ્રત્યયો યદિ

અસ્યૈવ દક્ષિણે પાર્શ્વે એકમસ્તિ સરોવરમ્ ।
તત્રાહં સ્નાતુમાયાતા જાતા તત્રૈવ સંસ્થિતા

વિષમોત્કંઠિતા પશ્ચાત્પશ્યંતી પરિતો દિશમ્ ।
એકમાકાશસંભૂતં ધ્વનિમશ્રૌષમદ્ભુતમ્

અનેનૈવ પથા સુભ્રુ ગચ્છ પૂર્વસરોવરમ્ ।
ઉપસ્પૃશ્ય જલં તસ્ય સાધયસ્વ મનોરથમ્

તત્ર સંતિ હિ સખ્યસ્તે મા સીદ વરવાર્ણિનિ ।
તાહિ સંપાદયિષ્યંતિ તત્ર તે વરમીપ્સિતમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય તસ્માદત્ર સમાગતા ।
વિષાદહર્ષપૂર્ણાત્મા ચિંતાકુલસમાકુલા

આગતાસ્ય જલં સ્પૃષ્ટ્વા નાનાવિધશુભધ્વનિમ્ ।
અશ્રૌષં ચ તતઃ પશ્ચાદપશ્યં ભવતીઃ પરાઃ

એતન્માત્રં વિજાનામિ કાયેન મનસા ગિરા ।
એતદેવ મયા દેવ્યઃ કથિતં યદિ રોચતે

કા યૂયં તનુજાઃ કેષાં ક્વ જાતાઃ કસ્ય વલ્લભાઃ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ સા વૈ પ્રિયમુદાબ્રવીત્

અસ્ત્વેવં પ્રાણસખ્યઃ સ્મ તસ્યૈવ ચ વયં શુભે ।
વૃંદાવનકલાનાથ વિહારદારિકાઃ સુખમ્

તા આત્મમુદિતાસ્તેન વ્રજબાલા ઇહાગતાઃ ।
એતાઃ શ્રુતિગણાઃ ખ્યાતા એતાશ્ચ મુનયસ્તથા

વયં બલ્લવબાલા હિ કથિતાસ્તે સ્વરૂપતઃ ।
અત્ર રાધાપતેરંગાત્પૂર્વાયાઃ પ્રેયસીતમાઃ

નિત્યા નિત્યવિહારિણ્યો નિત્યકેલિ ભુવશ્ચરાઃ ।
એષા પૂર્ણરસા દેવી એષા ચ રસમંથરા

એષા રસાલયા નામ એષા ચ રસવલ્લરી ।
રસપીયૂષધારેયમેષા રસતરંગિણી

રસકલ્લોલિની ચૈષા ઇયં ચ રસવાપિકા ।
અનંગસેના એષૈવ ઇયં ચાનંગમાલિની

મદયંતી ઇયં બાલા એષા ચ રસવિહ્વલા ।
ઇયં ચ લલિતા નામ ઇયં લલિતયૌવના

અનંગકુસુમા ચૈષા ઇયં મદનમંજરી ।
એષા કલાવતી નામ ઇયં રતિકલા સ્મૃતા

ઇયં કામકલા નામ ઇયં હિ કામદાયિની ।
રતિલોલા ઇયં બાલા ઇયં બાલા રતોત્સુકા

એષા ચરતિ સર્વસ્વ રતિચિંતામણિસ્ત્વસૌ ।
નિત્યાનંદાઃ કાશ્ચિદેતા નિત્યપ્રેમરસપ્રદાઃ

અતઃપરં શ્રુતિગણાસ્તાસાં કાશ્ચિદિમાઃ શૃણુ ।
ઉદ્ગીતૈષા સુગીતેયં કલગીતા ત્વિયં પ્રિયા

એષા કલસુરાખ્યાતા બાલેયં કલકંઠિકા ।
વિપંચીયં ક્રમપદા એષા બહુહુતા મતા

એષા બહુપ્રયોગેયં ખ્યાતા બહુકલા બલા ।
ઇયં કલાવતી ખ્યાતા મતા ચૈષા ક્રિયાવતી

અતઃપરં મુનિગણાસ્તાસાં કતિપયા ઇહ ।
ઇયમુગ્રતપા નામ એષા બહુગુણા સ્મૃતા

એષા પ્રિયવ્રતા નામ સુવ્રતા ચ ઇયં મતા ।
સુરેખેયં મતા બાલા સુપર્વેયં બહુપ્રદા

રત્નરેખા ત્વિયં ખ્યાતા મણિગ્રીવા ત્વસૌ મતા ।
સુપર્ણા ચેયમાકલ્પા સુકલ્પા રત્નમાલિકા

ઇયં સૌદામિની સુભ્રૂરિયં ચ કામદાયિની ।
એષા ચ ભોગદાખ્યા તા ઇયં વિશ્વમતા સતી

એષા ચ ધારિણી ધાત્રી સુમેધા કાંતિરપ્યસૌ ।
અપર્ણેયં સુપર્ણૈષા મતૈષા ચ સુલક્ષણા

સુદતીયં ગુણવતી ચૈષાસૌ કલિની મતા ।
એષા સુલોચના ખ્યાતા ઇયં ચ સુમનાઃ સ્મૃતા

અશ્રુતા ચ સુશીલા ચ રતિસુખપ્રદાયિની ।
અતઃ પરં ગોપબાલા વયમત્રાગતાસ્તુ યાઃ

તાસાં ચ પરિચીયંતાં કાશ્ચિદંબુરુહાનને ।
અસૌ ચંદ્રાવલી ચૈષા ચંદ્રિકેયં શુભા મતા

એષા ચંદ્રાવલી ચંદ્રરેખેયં ચંદ્રિકાપ્યસૌ ।
એષા ખ્યાતા ચંદ્રમાલા મતા ચંદ્રાલિકાત્વિયમ્

એષા ચંદ્રપ્રભા ચંદ્રકલેયમબલા સ્મૃતા ।
એષા વર્ણાવલી વર્ણમાલેયં મણિમાલિકા

વર્ણપ્રભા સમાખ્યાતા સુપ્રભેયં મણિપ્રભા ।
ઇયં હારાવલી તારા માલિનીયં શુભા મતા

માલતીયમિયં યૂથી વાસંતી નવમલ્લિકા ।
મલ્લીયં નવમલ્લીયમસૌ શેફાલિકા મતા

સૌગંધિકેયં કસ્તૂરી પદ્મિનીયં કુમુદ્વતી ।
એષૈવ હિ રસોલ્લાસા ચિત્રવૃંદા સમા ત્વિયમ્

રંભેયમુર્વશી ચૈષા સુરેખા સ્વર્ણરેખિકા ।
એષા કાંચનમાલેયં સત્યસંતતિકા પરા

એતાઃ પરિકૃતાઃ સર્વાઃ પરિચેયાઃ પરા અપિ ।
સહિતાસ્માભિરેતાભિર્વિહરિષ્યસિ ભામિનિ

એહિ પૂર્વસરસ્તીરે તત્ર ત્વાં વિધિવત્સખિ ।
સ્નાપયિત્વાથ દાસ્યામિ મંત્રં સિદ્ધિપ્રદાયકમ્

ઇતિ તાં સહસા નીત્વા સ્નાપયિત્વા વિધાનતઃ ।
વૃંદાવનકલાનાથ પ્રેયસ્યા મંત્રમુત્તમમ્

ગ્રાહયામાસ સંક્ષેપાદ્દીક્ષાવિધિપુરસ્સરમ્ ।
પરં વરુણબીજસ્ય વહ્નિબીજપુરસ્કૃતમ્

ચતુર્થસ્વરસંયુક્તં નાદબિંદુવિભૂષિતમ્ ।
પુટિતં પ્રણવાભ્યાં ચ ત્રૈલોક્યે ચાતિદુર્લ્લભમ્

મંત્રગ્રહણમાત્રેણ સિદ્ધિઃ સર્વા પ્રજાયતે ।
પુરશ્ચર્યાવિધિર્ધ્યાનં હોમસંખ્યાજપસ્ય ચ

તપ્તકાંચનગૌરાંગીં નાનાલંકારભૂષિતામ્ ।
આશ્ચર્યરૂપલાવણ્યાં સુપ્રસન્નાં વરપ્રદામ્

કલ્હારૈઃ કરવીરાદ્યૈશ્ચંપકૈઃ સરસીરુહૈઃ ।
સુગંધકુસુમૈરન્યૈઃ સૌગંધિકસમન્વિતૈઃ

પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયૈશ્ચ ધૂપદીપૈર્મનોહરૈઃ ।
નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્દિવ્યૈઃ સખીવૃંદાહૃતૈર્મુદા

સંપૂજ્ય વિધિવદ્દેવીં જપ્ત્વા લક્ષમનું તતઃ ।
હુત્વા ચ વિધિના સ્તુત્વા પ્રણમ્ય દંડવદ્ભુવિ

તતઃ સા સંસ્તુતા દેવી નિમેષરહિતાંતરા ।
પરિકલ્પ્ય નિજાં છાયાં માયયાત્મસમીહયા

પાર્શ્વેઽથ પ્રેયસીં તત્ર સ્થાપયિત્વા બલાદિવ ।
સખીભિરાવૃતા હૃષ્ટા શુદ્ધૈઃ પૂજાજપાદિભિઃ

સ્તવૈર્ભક્ત્યા પ્રણામૈશ્ચ કૃપયાવિરભૂત્તદા ।
હેમચંપકવર્ણાભા વિચિત્રાભરણોજ્જ્વલા

અંગપ્રત્યંગલાવણ્ય લાલિત્ય મધુરાકૃતિઃ ।
નિષ્કલંક શરત્પૂર્ણકલાનાથ શુભાનના

સ્નિગ્ધમુગ્ધસ્મિતાલોક જગત્ત્રયમનોહરા ।
નિજયા પ્રભયાત્યંતં દ્યોતયંતી દિશો દશ

અબ્રવીદથ સા દેવી વરદા ભક્તવત્સલા ।
દેવ્યુવાચ-।
મત્સખીનાં વચઃ સત્યં તેન ત્વં મે પ્રિયા સખી

સમુત્તિષ્ઠ સમાગચ્છ કામં તે સાધયામ્યહમ્ ।
અર્જુની સા વચો દેવ્યાઃ શ્રુત્વા ચાત્મમનીષિતમ્

પુલકાંકુરમુગ્ધાંગી બાષ્પાકુલવિલોચના ।
પપાત ચરણે દેવ્યાઃ પુનશ્ચ પ્રેમવિહ્વલા

તતઃ પ્રિયંવદાં દેવીં સમુવાચ સખીમિમામ્ ।
પાણૌ ગૃહીત્વા મત્સંગે સમાશ્વાસ્ય સમાનય

તતઃ પ્રિયંવદા દેવ્યા આજ્ઞયા જાતસંભ્રમા ।
તાં તથૈવ સમાદાય સંગે દેવ્યા જગામ હ

ગત્વોત્તરસરસ્તીરે સ્નાપયિત્વા વિધાનતઃ ।
સંકલ્પાદિકપૂર્વં તુ પૂજયિત્વા યથાવિધિ

શ્રીગોકુલકલાનાથમંત્રં તચ્ચ સુસિદ્ધિદમ્ ।
ગ્રાહયામાસ તાં દેવી કૃપયા હરિવલ્લભા

વ્રતં ગોકુલનાથાખ્યં પૂર્વં મોહનભૂષિતમ્ ।
સર્વસિદ્ધિપ્રદં મંત્રં સર્વતંત્રેષુ ગોપિતમ્

ગોવિંદેરિતવિજ્ઞાસૌ દદૌ ભક્તિમચંચલામ્ ।
ધ્યાનં ચ કથિતં તસ્યૈ મંત્રરાજં ચ મોહનમ્

ઉક્તં ચ મોહને તંત્રે સ્મૃતિરપ્યસ્ય સિદ્ધિદા ।
નીલોત્પલદલશ્યામં નાનાલંકારભૂષિતમ્

કોટિકંદર્પલાવણ્યં ધ્યાયેદ્રાસરસાકુલમ્ ।
પ્રિયંવદામુવાચેદં રહસ્યં પાવનેચ્છયા

શ્રીરાધિકોવાચ-।
અસ્યા યાવદ્ભવેત્પૂર્ણં પુરશ્ચરણમુત્તમમ્ ।
તાવદ્ધિ પાલયૈનાં ત્વં સાવધાના સહાલિભિઃ

ઇત્યુક્ત્વા સા યયૌ કૃષ્ણપાદાંબુરુહસન્નિધિમ્ ।
છાયામાત્મભવામાત્મપ્રેયસીનાં નિધાય ચ

તસ્થૌ તત્ર યથાપૂર્વં રાધિકા કૃષ્ણવલ્લભા ।
અત્ર પ્રિયંવદાદેશાત્પદ્મમષ્ટદલં શુભમ્

ગોરોચનાભિર્નિર્માય કુંકુમેનાપિ ચંદનૈઃ ।
એભિર્નાનાવિધૈર્દ્રવ્યૈઃ સંમિશ્રૈઃ સિદ્ધિદાયકમ્

લિખિત્વા યંત્રરાજં ચ શુદ્ધં મંત્રં તમદ્ભુતમ્ ।
કૃત્વા ન્યાસાદિકં પાદ્યમર્ઘ્યં ચાપિ યથાવિધિ

નાનર્તુસંભવૈઃ પુષ્પૈઃ કુંકુમૈરપિ ચંદનૈઃ ।
ધૂપદીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈસ્તાંબૂલૈર્મુખવાસનૈઃ

વાસોલંકારમાલ્યૈશ્ચ સંપૂજ્ય નંદનંદનમ્ ।
પરિવારૈઃ સમં સર્વૈઃ સાયુધં ચ સવાહનમ્

સ્તુત્વા પ્રણમ્ય વિધિવચ્ચેતસા સ્મરણં યયૌ ।
તતો ભક્તિવશો દેવો યશોદાનંદનઃ પ્રભુઃ

સ્મિતાવલોકિતાપાંગ તરંગિતતરેંગિતમ્ ।
ઉવાચ રાધિકાં દેવીં તામાનય ઇહાશુ ચ

આજ્ઞપ્તા ચૈવ સા દેવી પ્રસ્થાપ્ય શારદાં સખીમ્ ।
તામાનિનાય સહસા પુરોવાસુરસાત્મનઃ

શ્રીકૃષ્ણસ્ય પુરસ્તાત્સા સમેત્ય પ્રેમવિહ્વલા ।
પપાત કાંચનીભૂમૌ પશ્યંતી સર્વમદ્ભુતમ્

કૃચ્છ્રાત્કથંચિદુત્થાય શનૈરુન્મીલ્ય લોચને ।
સ્વેદાંભઃ પુલકોત્કંપ ભાવભારાકુલાસતી

દદર્શ પ્રથમં તત્ર સ્થલં ચિત્રં મનોરમમ્ ।
તતઃ કલ્પતરુસ્તત્ર લસન્મરકતચ્છદઃ

પ્રવાલપલ્લવૈર્યુક્તઃ કોમલો હેમદંડકઃ ।
સ્ફટિકપ્રવાલમૂલશ્ચ કામદઃ કામસંપદામ્

પ્રાર્થકાભીષ્ટફલદસ્તસ્યાધો રત્નમંદિરમ્ ।
રત્નસિંહાસનં તત્ર તત્રાષ્ટદલપદ્મકમ્

શંખપદ્મનિધી તત્ર સ વ્યાપસવ્યસંસ્થિતૌ ।
ચતુર્દિક્ષુ યથા સ્થાનં સહિતાઃ કામધેનવઃ

પરિતો નંદનોદ્યાનં મલયાનિલસેવિતમ્ ।
ઋતૂનાં ચૈવ સર્વેષાં કુસુમાનાં મનોહરૈઃ

આમોદૈર્વાસિતં સર્વં કાલાગુરુપરાજિતમ્ ।
મકરંદકણાવૃષ્ટિશીતલં સુમનોહરમ્

મકરંદરસાસ્વાદ મત્તાનાં ભૃંગયોષિતામ્ ।
વૃંદશો ઝંકૃતૈઃ શશ્વચ્ચૈવં મુખરિતાંતરમ્

કલકંઠી કપોતાનાં સારિકાશુકયોષિતામ્ ।
અન્યાસાં પત્રિકાંતાનાં કલનાદૈર્નિનાદિતમ્

નૃત્યૈર્મત્તમયૂરાણામાકુલં સ્મરવર્દ્ધનમ્ ।
રસાંબુસેકસંસૃષ્ટ તમાંજનતનુદ્યુતિમ્

સુસ્નિગ્ધનીલકુટિલ કષાયાવાસિકુંતલમ્ ।
મદમત્તમયૂરાદ્ય શિખંડાબદ્ધચૂડકમ્

ભૃંગસેવિતસવ્યોપક્રમપુષ્પાવતંસકમ્ ।
લોલાલકાલિવિલસત્કપોલાદર્શકાશિતમ્

વિચિત્રતિલકોદ્દામ ભાલશોભાવિરાજિતમ્ ।
તિલપુષ્પપતંગેશ ચંચુમંજુલનાસિકમ્

ચારુબિંબાધરં મંદસ્મિતદીપિતમન્મથમ્ ।
વન્યપ્રસૂનસંકાશ ગ્રૈવેયકમનોહરમ્

મદોન્મત્તભ્રમદ્ભૃંગી સહસ્રકૃતસેવયા ।
સુરદ્રુમસ્રજારાજન્મુગ્ધપીનાંસકદ્વયમ્

મુક્તાહારસ્ફુરદ્વક્ષઃ સ્થલકૌસ્તુભભૂષિતમ્ ।
શ્રીવત્સલક્ષણં જાનુલંબિબાહુમનોહરમ્

ગંભીરનાભિપંચાસ્ય મધ્યમધ્યાતિસુંદરમ્ ।
સુજાતદ્રુમસદ્વૃત્ત મદૂરજાનુમંજુલમ્

કંકણાંગદમઞ્જીરૈર્ભૂષિતં ભૂષણૈઃ પરૈઃ ।
પીતાંશુકલયાવિષ્ટ નિતંબઘટનાયકમ્

લાવણ્યૈરપિ સૌંદર્યજિતકોટિમનોભવમ્ ।
વેણુપ્રવર્ત્તિતૈર્ગીતરાગૈરપિ મનોહરૈઃ

મોહયંતં સુખાંભોધૌ મજ્જયંતં જગત્ત્રયમ્ ।
પ્રત્યંગમદનાવેશધરં રાસરસાલસમ્

ચામરં વ્યજનં માલ્યં ગંધંચંદનમેવ ચ ।
તાંબૂલં દર્પણં પાનપાત્રં ચર્વિતપાત્રકમ્

અન્યત્ક્રીડાભવં યદ્યત્તત્સર્વં ચ પૃથક્પૃથક્ ।
રસાલં વિવિધં યંત્રં કલયંતીભિરાદરાત્

યથાસ્થાનનિયુક્તાભિઃ પશ્યંતીભિસ્તદિંગિતમ્ ।
તન્મુખાંભોજદત્તાક્ષિ ચંચલાભિરનુક્રમાત્

શ્રીમત્યા રાધિકા દેવ્યા વામભાગે સસંભ્રમમ્ ।
આરાધયંત્યા તાંબૂલમર્પયંત્યા શુચિસ્મિતમ્

સમાલોક્યાર્જુની યાસૌ મદનાવેશવિહ્વલા ।
તતસ્તાં ચ તથા જ્ઞાત્વા હૃષીકેશોઽપિ સર્વવિત્

તસ્યાઃ પાણિં ગૃહીત્વૈવ સર્વક્રીડાવનાંતરે ।
યથાકામં રહો રેમે મહાયોગેશ્વરો વિભુઃ

તતસ્તસ્યાઃ સ્કંધદેશે પ્રદત્તભુજપલ્લવઃ ।
આગત્ય શારદાં પ્રાહ પશ્ચિમેઽસ્મિન્સરોવરે

શીઘ્રં સ્નાપય તન્વંગીં ક્રીડાશ્રાંતાં મૃદુસ્મિતામ્ ।
તતસ્તાં શારદા દેવી તસ્મિન્ક્રીડાસરોવરે

સ્નાનં કુર્વિત્યુવાચૈનાં સા ચ શ્રાંતા તથાકરોત્ ।
જલાભ્યંતરમાપ્તાસૌ પુનરર્જુનતાં ગતઃ

ઉત્તસ્થૌ યત્ર દેવેશઃ શ્રીમદ્વૈકુંઠનાયકઃ ।
દૃષ્ટ્વા તમર્જુનં કૃષ્ણો વિષણ્ણં ભગ્નમાનસમ્

માયયા પાણિના સ્પૃષ્ટ્વા પ્રકૃતં વિદધે પુનઃ ।
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-।
ધનંજય ત્વામાશંસે ભવાન્પ્રિયસખો મમ

ત્વત્સમો નાસ્તિ મે કોપિ રહોવેત્તા જગત્ત્રયે ।
યદ્રહસ્યં ત્વયા પૃષ્ટમનુભૂતં ચ તત્પુનઃ

કથ્યતે યદિ તત્કસ્મૈ શપસે માં તદાર્જુન ।
સનત્કુમાર ઉવાચ-।
ઇતિ પ્રસાદમાસાદ્ય શપથૈર્જાતનિર્ણયઃ

યયૌ હૃષ્ટમનાસ્તસ્માત્સ્વધામાદ્ભુતસંસ્મૃતિઃ ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વં રહો યદ્ગોચરં મમ

ગોવિંદસ્ય તથા ચાસ્મૈ કથને શપથસ્તવ ।
ઈશ્વર ઉવાચ-।
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સિદ્ધિમૌપગવિર્ગતઃ

નરનારાયણાવાસં વૃંદારણ્યમુપાવ્રજત્ ।
તત્રાસ્તેઽદ્યાપિ કૃષ્ણસ્ય નિત્યલીલાવિહારવિત્

નારદેનાપિપૃષ્ટોઽહં નાબ્રવં તદ્રહસ્યકમ્ ।
પ્રાપ્તં તથાપિ તેનેદં પ્રકૃતિત્વમુપેત્યચ

તુભ્યં યત્તુ મયા પ્રોક્તં રહસ્યં સ્નેહકારણાત્ ।
તન્નકસ્મૈચિદાખ્યેયં ત્વયા ભદ્રે સ્વયોનિવત્

ઇમં શ્રીભગવદ્ભક્તમહિમાધ્યાયમદ્ભુતમ્ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સ રતિં વિંદતે હરૌ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે અર્જુન્યનુનયોનામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ