પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.73

ઈશ્વર ઉવાચ-।
યત્ત્વયા પૃષ્ટમાશ્ચર્યં તન્મયા ભાષિતં ક્રમાત્ ।
યત્ર મુહ્યંતિ બ્રહ્માદ્યાસ્તત્ર કો વા ન મુહ્યતિ

તથાપિ તે પ્રવક્ષ્યામિ યદુક્તં પરમર્ષિણા ।
મહારાજમંબરીષં વિષ્ણુભક્તં શિવાન્વિતમ્

બદર્યાશ્રમમાસાદ્ય સમાસીનં જિતેંદ્રિયમ્ ।
રાજા પ્રણમ્ય તુષ્ટાવ વિષ્ણુધર્મવિવિત્સયા

વેદવ્યાસં મહાભાગં સર્વજ્ઞં પુરુષોત્તમમ્ ।
માં ત્વં સંસારદુષ્પારે પરિત્રાતુમિહાર્હસિ

વિષયેષુ વિરક્તોઽસ્મિ નમસ્તેભ્યો નમોખિલમ્ ।
યત્તત્પદમનુદ્વિગ્નં સચ્ચિદાનંદવિગ્રહમ્

પરં બ્રહ્મ પરાકાશમનાકાશમનામયમ્ ।
યત્સાક્ષાત્કૃત્ય મુનયો ભવાંભોધિં તરંતિ હિ

તત્રાહં મનસો નિત્યં કથં ગતિમવાપ્નુયામ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ-।
અતિગોપ્યં ત્વયા પૃષ્ટં યન્મયા ન શુકં પ્રતિ

ગદિતં સ્વસુતં કિંતુ ત્વાં વક્ષ્યામિ હરિપ્રિયમ્ ।
આસીદિદં પરં વિશ્વં યદ્રૂપં યત્પ્રતિષ્ઠિતમ્

અવ્યાકૃતમવ્યથિતં તદીશ્વરમયં શૃણુ ।
મયા કૃતં તપઃ પૂર્વં બહુવર્ષસહસ્રકમ્

ફલમૂલપલાશાંબુ વાય્વાહારનિષેવિણા ।
તતો મામાહભગવાન્સ્વધ્યાનનિરતં હરિઃ

કસ્મિન્નર્થે ચિકીર્ષાતે વિવિત્સા વા મહામતે ।
પ્રસન્નોઽસ્મિ વૃણુષ્વ ત્વં વરં ચ વરદર્ષભાત્

મદ્દર્શનાંતઃ સંસાર ઇતિ સત્યં બ્રવીમિ તે ।
તતોઽહમબ્રુવં કૃષ્ણં પુલકોત્ફુલ્લવિગ્રહઃ

ત્વામહં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ચક્ષુર્ભ્યાં મધુસૂદન ।
યત્તત્સત્યં પરં બ્રહ્મ જગજ્જ્યોતિં જગત્પતિમ્

વદંતિ વેદશિરસશ્ચાક્ષુષં નાથમદ્ભુતમ્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ-।
બ્રહ્મણૈવં પુરા પૃષ્ટઃ પ્રાર્થિતશ્ચ યથા પુરા

યદવોચમહં તસ્મૈ તત્તુભ્યમપિ કથ્યતે ।
મામેકે પ્રકૃતિં પ્રાહુઃ પુરુષં ચ તથેશ્વરમ્

ધર્મમેકે ધનં ચૈકે મોક્ષમેકેઽકુતોભયમ્ ।
શૂન્યમેકે ભાવમેકે શિવમેકે સદાશિવમ્

અપરે વેદશિરસિ સ્થિતમેકં સનાતનમ્ ।
સદ્ભાવં વિક્રિયાહીનં સચ્ચિદાનંદવિગ્રહમ્

પશ્યાદ્ય દર્શયિષ્યામિ સ્વરૂપં વેદગોપિતમ્ ।
તતોઽપશ્યં ભૂપબાલમહં કાલાંબુદપ્રભમ્

ગોપકન્યાવૃતં ગોપં હસંતં ગોપબાલકૈઃ ।
કદંબમૂલઆસીનં પીતવાસસમદ્ભુતમ્

વનં વૃંદાવનં નામ નવપલ્લવમંડિતમ્ ।
કોકિલભ્રમરારાવં મનોભવ મનોહરમ્

નદીમપશ્યં કાલિંદીમિંદીવરદલપ્રભામ્ ।
ગોવર્દ્ધનમથાપશ્યં કૃષ્ણરામકરોદ્ધૃતમ્

મહેંદ્રદર્પનાશાય ગોગોપાલસુખાવહમ્ ।
ગોપાલમબલાસંગમુદિતં વેણુવાદિનમ્

દૃષ્ટ્વાતિહૃષ્ટો હ્યભવં સર્વભૂષણભૂષણમ્ ।
તતો મામાહ ભગવાન્વૃંદાવનચરઃ સ્વયમ્

યદિદં મે ત્વયા દૃષ્ટં રૂપં દિવ્યં સનાતનમ્ ।
નિષ્કલં નિષ્ક્રિયં શાંતં સચ્ચિદાનંદવિગ્રહમ્

પૂર્ણં પદ્મપલાશાક્ષં નાતઃ પરતરં મમ ।
ઇદમેવવદંત્યેતેવેદાઃકારણકારણમ્

સત્યંનિત્યંપરાનંદંચિદ્ઘનંશાશ્વતંશિવમ્ ।
નિત્યાં મે મથુરાં વિદ્ધિ વનં વૃંદાવનં તથા

યમુનાં ગોપકન્યાશ્ચ તથા ગોપાલબાલકાઃ ।
મમાવતારો નિત્યોઽયમત્ર મા સંશયં કૃથાઃ

મમેષ્ટા હિ સદા રાધા સર્વજ્ઞોઽહં પરાત્પરઃ ।
સર્વકામશ્ચ સર્વેશઃ સર્વાનંદઃ પરાત્પરઃ

મયિ સર્વમિદં વિશ્વં ભાતિ માયાવિજૃંભિતમ્ ।
તતોઽહમબ્રુવં દેવં જગત્કારણકારણમ્

કાશ્ચ ગોપ્યસ્તુ કે ગોપા વૃક્ષોઽયં કીદૃશો મતઃ ।
વનં કિં કોકિલાદ્યાશ્ચ નદી કેયં ગિરિશ્ચ કઃ

કોઽસૌ વેણુર્મહાભાગો લોકાનંદૈકભાજનમ્ ।
ભગવાનાહ માં પ્રીતઃ પ્રસન્નવદનાંબુજઃ

ગોપ્યસ્તુ શ્રુતયો જ્ઞેયા ઋચો વૈ ગોપકન્યકાઃ ।
દેવકન્યાશ્ચ રાજેંદ્ર તપોયુક્તા મુમુક્ષવઃ

ગોપાલા મુનયઃ સર્વે વૈકુંઠાનંદમૂર્ત્તયઃ ।
કલ્પવૃક્ષઃ કદંબોઽયં પરાનંદૈકભાજનમ્

વનમાનંદકાખ્યં હિ મહાપાતકનાશનમ્ ।
સિદ્ધાશ્ચ સાધ્યા ગંધર્વાઃ કોકિલાદ્યા ન સંશયઃ

કેચિદાનંદહૃદયં સાક્ષાદ્યમુનયા તનુમ્ ।
અનાદિર્હરિદાસોઽયં ભૂધરો નાત્ર સંશયઃ

વેણુર્યઃ શૃણુતં વિપ્રં તવાપિ વિદિતં તથા ।
દ્વિજ આસીચ્છાંતમનાસ્તપઃ શાંતિપરાયણઃ

નામ્ના દેવવ્રતોદાંતઃ કર્મકાંડવિશારદઃ ।
સ વૈષ્ણવજનવ્રાતમધ્યવર્ત્તી ક્રિયાપરઃ

સ કદાચન શુશ્રાવ યજ્ઞેશોઽસ્તીતિ ભૂપતે ।
તસ્ય ગેહમથાભ્યાગાદ્દ્વિજો મદ્ગતનિશ્ચયઃ

સ મદ્ભક્તઃ ક્વચિત્પૂજાં તુલસીદલવારિણા ।
કૃતવાંસ્તદ્ગૃહે કિંચિત્ફલં મૂલં ન્યવેદયત્

સ્નાનવારિફલં કિંચિત્તસ્મૈ મત્યા દદૌ સુધીઃ ।
અશ્રદ્ધયા સ્મિતં કૃત્વા સોઽપ્યગૃહ્ણાદ્દ્વિજન્મનઃ

તેન પાપેન સંજાતં વેણુત્વમતિદારુણમ્ ।
તેન પુણ્યેન તસ્યાથ મદીય પ્રિયતાં ગતઃ

અમુના સોપિ રાજેંદ્ર કેતુમાનિવ રાજતે ।
યુગાંતે તદ્વિષ્ણુપરો ભૂત્વા બ્રહ્મ સમાપ્સ્યતિ

અહો ન જાનંતિ નરા દુરાશયાઃ પુરીં મદીયાં પરમાં સનાતનીમ્ ।
સુરેંદ્ર નાગેંદ્ર મુનીંદ્ર સંસ્તુતાં મનોરમાં તાં મથુરાં પુરાતનીમ્

કાશ્યાદયો યદ્યપિ સંતિ પુર્યસ્તાસાં તુ મધ્યે મથુરૈવ ધન્યા ।
યજ્જન્મમૌંજીવ્રતમૃત્યુદાહૈર્નૃણાં ચતુર્દ્ધા વિદધાતિ મુક્તિમ્

યદા વિશુદ્ધાસ્તપઆદિના જનાઃ શુભાશયા ધ્યાનધના નિરંતરમ્ ।
તદૈવ પશ્યંતિ મમોત્તમાં પુરીં ન ચાન્યથા કલ્પશતૈર્દ્વિજોત્તમાઃ

મથુરાવાસિનો ધન્યા માન્યા અપિ દિવૌકસામ્ ।
અગણ્યમહિમાનસ્તે સર્વ એવ ચતુર્ભુજાઃ

મથુરાવાસિનો યે તુ દોષાન્પશ્યંતિ માનવાઃ ।
તેષુ દોષં ન પશ્યંતિ જન્મમૃત્યુસહસ્રજમ્

અધના અપિ તે ધન્યા મથુરાં યે સ્મરંતિ તે ।
યત્ર ભૂતેશ્વરો દેવો મોક્ષદઃ પાપિનામપિ

મમ પ્રિયતમો નિત્યં દેવો ભૂતેશ્વરઃ પરઃ ।
યઃ કદાપિ મમ પ્રીત્યૈ ન સંત્યજતિ તાં પુરીમ્

ભૂતેશ્વરં યો ન નમેન્ન પૂજયેન્ન વાસ્મરેદ્દુશ્ચરિતો મનુષ્યઃ ।
નૈનાં સ પશ્યેન્મથુરાં મદીયાં સ્વયંપ્રકાશાં પરદેવતાખ્યામ્

ન કથં મયિ ભક્તિં સ લભતે પાપપૂરુષઃ ।
યો મદીયં પરં ભક્તં શિવં સંપૂજયેન્નહિ

મન્માયામોહિતધિયઃ પ્રાયસ્તે માનવાધમાઃ ।
ભૂતેશ્વરં ન નમંતિ ન સ્મરંતિ સ્તુવંતિ યે

બાલકોઽપિ ધ્રુવો યત્ર મમારાધનતત્પરઃ ।
પ્રાપ સ્થાનં પરં શુદ્ધં યત્નયુક્તં પિતામહૈઃ

તાં પુરીં પ્રાપ્ય મથુરાં મદીયાં સુરદુર્લભામ્ ।
ખંજો ભૂત્વાંધકો વાપિ પ્રાણાનેવ પરિત્યજેત્

વેદવ્યાસમહાભાગ મા કૃથાઃ સંશયં ક્વચિત્ ।
રહસ્યં વેદશિરસાં યન્મયા તે પ્રકાશિતમ્

ઇમં ભગવતા પ્રોક્તમધ્યાયં યઃ પઠેચ્છુચિઃ ।
શૃણુયાદ્વાપિ યો ભક્ત્યા મુક્તિસ્તસ્યાપિ શાશ્વતી

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૃંદાવનાદિમથુરામાહાત્મ્યકથનંનામ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ