પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.75

પાર્વત્યુવાચ-।
વૃંદાવનરહસ્યં ચ બહુધા કથિતં વિભો ।
કેન પુણ્યવિશેષેણ નારદઃ પ્રકૃતિં ગતઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-
એકદાશ્ચર્યવૃત્તાંતં મયા જિજ્ઞાસિતં પુરા ।
બ્રહ્મણા કથિતં ગુહ્યં શ્રુતં કૃષ્ણમુખાંબુજાત્

નારદઃ પૃષ્ટવાન્મહ્યં તદાહં પ્રાપ્તવાનિદમ્ ।
અહં વક્તું ન શક્નોમિ તન્માહાત્મ્યં કથંચન

કિં કુર્વે શપનં તસ્ય સ્મૃત્વા સીદામિ માનસે ।
ઇતિ શ્રુત્વા મમ વચો દુર્મનાઃ સોઽભવદ્યદા

તદા બ્રહ્માણમાહૂય અહમાદિષ્ટવાન્પ્રિયે ।
ત્વયા યત્કથિતં મહ્યં નારદાય વદસ્વ તત્

બ્રહ્મા તદા મમવચો નિશમ્ય સહ નારદઃ ।
જગામ કૃષ્ણસવિધં નત્વા પૃચ્છત્તદેવ તુ

બ્રહ્મોવાચ-
કિમિદં દ્વાત્રિંશદ્વનં વૃંદારણ્યં વિશાંપતે ।
શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્યદિયોગ્યોઽસ્મિ મે વદ

શ્રીભગવાનુવાચ-
ઇદં વૃંદાવનં રમ્યં મમ ધામૈવ કેવલમ્ ।
યત્રેમે પશવઃ સાક્ષાદ્વૃક્ષાઃ કીટા નરામરાઃ

યે વસંતિ મમાંત્યે તે મૃતા યાંતિ મમાંતિકમ્ ।
અત્ર યા ગોપપત્ન્યશ્ચ નિવસંતિ મમાલયે

યોગિન્યસ્તાસ્તુ એવં હિ મમ દેવાઃ પરાયણાઃ ।
પંચયોજનમેવં હિ વનં મે દેવરૂપકમ્

કાલિંદીયં સુષુમ્નાખ્યા પરમામૃતવાહિની ।
યત્ર દેવાશ્ચ ભૂતાનિ વર્ત્તંતે સૂક્ષ્મરૂપતઃ

સર્વતો વ્યાપકશ્ચાહં ન ત્યક્ષ્યામિ વનં ક્વચિત્ ।
આવિર્ભાવસ્તિરોભાવો ભવેદત્ર યુગેયુગે

તેજોમયમિદં સ્થાનમદૃશ્યં ચર્મચક્ષુષામ્ ।
રહસ્યં મે પ્રભાવં ચ પશ્ય વૃંદાવનં યુગે

બ્રહ્માદીનાં દેવતાનાં ન દૃશ્યં તત્કથંચન ।
ઈશ્વર ઉવાચ-
તચ્છ્રુત્વા નારદો નત્વા કૃષ્ણં બ્રહ્માણમેવ ચ

આજગામ હ ભૂર્લોકે મિશ્રકં નૈમિષં વનમ્ ।
તત્રાસૌ સત્કૃતશ્ચાપિ શૌનકાદ્યૈર્મુનીશ્વરૈઃ

પૃષ્ટશ્ચાપ્યાગતો બ્રહ્મન્કુતસ્ત્વમધુના વદ ।
તચ્છ્રુત્વા નારદઃ પ્રાહ ગોલોકાદાગતોઽસ્મ્યહમ્

શ્રુત્વા કૃષ્ણમુખાંભોજાદ્વૃંદાવનરહસ્યકમ્ ।
નારદ ઉવાચ-
તત્ર નાનાવિધાઃ પ્રશ્નાઃ કૃતાશ્ચૈવ પુનઃ પુનઃ

સમસ્તા મનવસ્તત્ર યોગાશ્ચૈવ મયા શ્રુતાઃ ।
તાનેવ કથયિષ્યામિ યથાપ્રશ્નં ચ તત્ત્વતઃ

શૌનકાદય ઊચુઃ -
વૃંદારણ્યરહસ્યં હિ યદુક્તં બ્રહ્મણા ત્વયિ ।
તદસ્માકં સમાચક્ષ્વ યદ્યસ્માસુ કૃપા તવ

નારદ ઉવાચ-
કદાચિત્સરયૂતીરે દૃષ્ટોઽસ્માભિશ્ચ ગૌતમઃ ।
મનસ્વી ચ મહાદુઃખી ચિંતાકુલિતચેતનઃ

માં દૃષ્ટ્વા ગૌતમો દેવઃ પપાત ધરણીતલે ।
ઉત્તિષ્ઠ વત્સવત્સેતિ તમુવાચાહમેવ હિ

કથં ભવાન્મનસ્વીતિ પ્રોચ્ય તાં યદિ રોચતે ।
ગૌતમ ઉવાચ-
શ્રુતં તવ મુખાદેવ કૃષ્ણતત્ત્વં ચ તાદૃશમ્

દ્વારકાખ્યં માથુરાખ્યં રહસ્યં બહુશો મયા ।
વૃંદાવનરહસ્યં તુ ન શ્રુતં ત્વન્મુખાંબુજાત્

યતો મે મનસઃ સ્થૈર્ય્યં ભવિષ્યતિ ચ સદ્ગુરો ।
નારદ ઉવાચ-
ઇદં તુ પરમં ગુહ્યં રહસ્યાતિરહસ્યકમ્

પુરા મે બ્રહ્મણા પ્રોક્તં તાદૃગ્વૃંદાવનોદ્ભવમ્ ।
રહસ્યં વદ દેવેશ વૃંદારણ્યસ્ય મે પિતઃ

ઇતિજિજ્ઞાસિતં શ્રુત્વા ક્ષણં મૌની સ ચાભવત્ ।
તતો માઽહ મહાવિષ્ણું ગચ્છ વત્સ પ્રભું મમ

મયાપિ તત્ર ગંતવ્યં ત્વયા સહ ન સંશયઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા માં ગૃહીત્વા ચ ગતો વિષ્ણોશ્ચ ધામનિ

મહાવિષ્ણૌ ચ કથિતં મયોક્તં યત્તદેવ હિ ।
તચ્છ્રુત્વા ચ મહાવિષ્ણુઃ સ્વયં ભુવમથાદિશત્

ત્વમેવાદેશતો મહ્યં નીત્વા વૈ નારદં મુનિમ્ ।
સ્નાનાય વિનિયુંક્ષ્વામું સરસ્યમૃતસંજ્ઞકે

મહાવિષ્ણુસમાદિષ્ટઃ સ્વયંભૂર્માં તથાકરોત્ ।
તત્રામૃતસરશ્ચાહં પ્રવિશ્ય સ્નાનમાચરમ્

તત્ક્ષણાત્તત્સરઃ પારે યોષિતાં સવિધેઽભવમ્ ।
સર્વલક્ષણસપન્ના યોષિદ્રૂપાતિવિસ્મિતા

માં દૃષ્ટ્વા તાઃ સમાયાંતીમપૃચ્છંશ્ચ મુહુર્મુહુઃ ।
સ્ત્રિય ઊચુઃ -
કા ત્વં કુતઃ સમાયાતા કથયાત્મવિચેષ્ટિતમ્

તાસાં પ્રિયકથાં શ્રુત્વા મયોક્તં તન્નિશામય ।
કુતઃ કોઽહં સમાયાતઃ કથં વા યોષિદાકૃતિઃ

સ્વપ્નવદ્દૃશ્યતે સર્વં કિં વા મુગ્ધોઽસ્મિ ભૂતલે ।
તચ્છ્રુત્વા મદ્વચો દેવી પ્રોવાચ મધુરસ્વનૈઃ

વૃંદાનામ્ની પુરી ચેયં કૃષ્ણચંદ્રપ્રિયા સદા ।
અહં ચ લલિતાદેવી તુર્યાતીતા ચ નિષ્કલા

ઇત્યુક્ત્વા ચ મહાદેવી કરુણા સાંદ્રમાનસા ।
માં પ્રત્યાહ પુનર્દેવી સમાગચ્છ મયા સહ

અન્યાશ્ચ યોષિતઃ સર્વાઃ કૃષ્ણપાદપરાયણાઃ ।
તાશ્ચ માં પ્રવદંત્યેવં સમાગચ્છાનયા સહ

તતોનુકૃષ્ણચંદ્રસ્ય ચતુર્દશાક્ષરો મનુઃ ।
કૃપયા કથિતસ્તસ્યા દેવ્યાશ્ચાપિ મહાત્મનઃ

તત્ક્ષણાદેવ તત્સામ્યમલભં વિવિધોપમા ।
તાભિઃ સહ ગતાસ્તત્ર યત્ર કૃષ્ણઃ સનાતનઃ

કેવલં સચ્ચિદાનંદઃ સ્વયંયોષિન્મયઃ પ્રભુઃ ।
યોષિદાનંદહૃદયો દૃષ્ટ્વા માં પ્રાબ્રવીન્મુહુઃ

સમાગચ્છ પ્રિયે કાંતે ભક્ત્યા માં પરિરંભય ।
રેમે વર્ષપ્રમાણેન તત્ર ચૈવ દ્વિજોત્તમ

તદોક્તં રમણેશેન તાં દેવીં રાધિકાં પ્રતિ ।
ઇયં મે પ્રકૃતિસ્તત્ર ચાસીન્નારદરૂપધૃક્

નીત્વામૃતસરો રમ્યં સ્નાનાર્થં સંનિયોજય ।
તયા મે રમણસ્યાંતે ગદિતં પ્રિયભાષિતમ્

અહં ચ લલિતાદેવી રાધિકાયા ચ ગીયતે ।
અહં ચ વાસુદેવાખ્યો નિત્યં કામકલાત્મકઃ

સત્યં યોષિત્સ્વરૂપોઽહં યોષિચ્ચાહં સનાતની ।
અહં ચ લલિતાદેવી પુંરૂપા કૃષ્ણવિગ્રહા

આવયોરંતરં નાસ્તિ સત્યંસત્યં હિ નારદ ।
એવં યો વેત્તિ મે તત્ત્વં સમયં ચ તથા મનુમ્

સ સમાચારસંકેતં લલિતા વત્સ મે પ્રિયઃ ।
ઇદં વૃંદાવનં નામ રહસ્યં મમ વૈ ગૃહમ્

ન પ્રકાશ્યં કદા કુત્ર વક્તવ્યં ન પશૌ ક્વચિત્ ।
તતોઽનુરાધિકાદેવી માં નીત્વા તત્સરોવરે

સ્થિત્વા સા કૃષ્ણચંદ્રસ્ય ચરણાંતે ગતા પુનઃ ।
તતો નિમજ્જનાદેવ નારદોઽહમુપાગતઃ

વીણાહસ્તો ગાનપરસ્તદ્રહસ્યં મુહુર્મુદા ।
સ્વયંભુવં નમસ્કૃત્ય તત્રાગાં વિષ્ણુપાર્ષદમ્

સ્વયંભુવા તથા દૃષ્ટં નોક્તં કિંચિત્તદા પુનઃ ।
ઇતિ તે કથિતં વત્સ સુગોપ્યં ચ મયા ત્વયિ

ત્વયાપિ કૃષ્ણચંદ્રસ્ય કેવલં ધામચિત્કલમ્ ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન માતુર્જારૈવ પ્રિયમ્

યથા પ્રોક્તં મયા શિષ્યે ગૌતમે સરહસ્યકમ્ ।
તથા ભવત્સુ કાર્ત્સ્ન્યેન કથિતં ચાતિગોપિતમ્

યત્ર કુત્ર કદાચિત્તુ પ્રકાશ્યં મુનિપુંગવાઃ ।
તદા શાપો ભવેદ્વિપ્રાઃ કૃષ્ણચંદ્રસ્ય નિશ્ચિતમ્

ઇમં કૃષ્ણસ્ય લીલાભિર્યુતમધ્યાયમુત્તમમ્ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સ યાતિ પરમં પદમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૃંદાવનમાહાત્મ્યે નારદીયાનુનયે પંચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ