પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.62

શેષ ઉવાચ।
મૂર્ચ્છિતં મારુતિં શ્રુત્વા શત્રુઘ્નઃ શોકમાયયૌ ।
કિંકર્તવ્યં મયા સંખ્યે બાલકોઽયં મહાબલઃ

સ્વયં રથે હેમમયે તિષ્ઠન્વીરવરૈઃ સહ ।
યોદ્ધું પ્રાગાલ્લવો યત્ર વિચિત્રરણકોવિદઃ

લવં દદર્શ શિશુતાં પ્રાપ્તં રામમિવ ક્ષિતૌ ।
ધનુર્બાણકરં વીરાન્ક્ષિપંતં રણમૂર્ધનિ

વિચારયામાસ તદા કોઽયં રામસ્વરૂપધૃક્ ।
નીલોત્પલદલશ્યામં વપુર્બિભ્રન્મનોહરમ્

એષ વૈ દેહતનુજા સુતો ભવતિ નાન્યથા ।
અસ્માન્વિજિત્ય સમરે યાસ્યતે મૃગરાડિવ

અસ્માકં નો જયો ભાવ્યઃ શક્ત્યા વિરહિતાત્મનામ્ ।
અશક્તાઃ કિં કરિષ્યામઃ સમરે રણકોવિદાઃ

ઇત્યેવં સ વિચાર્યાથ બાલકં તુ વચોઽબ્રવીત્ ।
રણે કુતુકકર્તારં વીરકોટિનિપાતકમ્

કસ્ત્વં બાલ રણેઽસ્માકં વીરાન્પાતયસિ ક્ષિતૌ ।
ન જાનીષે બલં રાજ્ઞો રામસ્ય દનુજાર્દિનઃ

કા તે માતા પિતા કસ્તે સુભાગ્યો જયમાપ્તવાન્ ।
નામ કિં વિશ્રુતં લોકે જાનીયાં તે મહાબલ

મુઞ્ચ વાહઃ કથં બદ્ધઃ શિશુત્વાત્તત્ક્ષમામિ તે ।
આયાહિ રામં વીક્ષસ્વ દાસ્યતે બહુલં તવ

ઇત્યુક્તો બાલકો વીરો વચઃ શત્રુઘ્નમાવદત્ ।
કિં તે નામ્નાથ પિત્રા વા કુલેન વયસા તથા

યુધ્યસ્વ સમરે વીર ચેત્ત્વં બલયુતો ભવેઃ ।
કુશં વીરં નમસ્કૃત્ય પાદયોર્યાહિ નાન્યથા

ભ્રાતા રામસ્ય વીરો ભૂર્નાવયોર્બલિનાં વરઃ ।
વાહં વિમોચય બલાચ્છક્તિસ્તે વિદ્યતે યદિ

ઇત્યુક્ત્વા શરસંધાનં કૃત્વા પ્રાહરદુદ્ભટઃ ।
હૃદયે મસ્તકે ચૈવ ભુજયો રણમંડલે

તદા પ્રકુપિતો રાજા ધનુઃ સજ્યમથાકરોત્ ।
નાદયન્મેઘગંભીરં ત્રાસયન્નિવ બાલકમ્

બાણાનપરિસંખ્યાતાન્મુમોચ બલિનાં વરઃ ।
બાલો બલેન ચિચ્છેદ સર્વાંસ્તાન્સાયકવ્રજાન્

લવસ્યાનેકધા મુક્તૈર્બાણૈર્વ્યાપ્તં મહીતલમ્ ।
વ્યતીપાતે પ્રદત્તસ્ય દાનસ્યેવાક્ષયં ગતાઃ

તે બાણા વ્યોમસકલં વ્યાપ્નુવઁલ્લવસંધિતાઃ ।
સૂર્યમંડલમાસાદ્ય પ્રવર્તંતે સમંતતઃ

મારુતો નાવિશદ્યત્ર બાણપંજરગોચરે ।
મનુષ્યાણાં તુ કા વાર્તા ક્ષણજીવિતશંસિનામ્

તદ્બાણાન્વિસ્તૃતાન્દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નો વિસ્મયં ગતઃ ।
અચ્છિનચ્છતસાહસ્રં બાણમોચનકોવિદઃ

તાઞ્છિન્નાન્સાયકાન્સર્વાન્સ્વીયાન્દૃષ્ટ્વા કુશાનુજઃ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ તરસા શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ

સોઽન્યદ્ધનુરુપાદાય યાવન્મુંચતિ સાયકાન્ ।
તાવદ્બભંજ સરથં સાયકૈઃ શિતપર્વભિઃ

કરસ્થમચ્છિનચ્ચાપં સુદૃઢં ગુણપૂરિતમ્ ।
તત્કર્માપૂજયન્વીરા રણમંડલવર્તિનઃ

સચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
અન્યં રથં સમાસ્થાય યયૌ યોદ્ધું લવં બલાત્

અનેકબાણનિર્ભિન્નઃ સ્રવદ્રક્તકલેવરઃ ।
પુષ્પિતઃ કિંશુક ઇવ શુશુભે રણમધ્યગઃ

શત્રુઘ્નબાણપ્રહતઃ પરં કોપમુપાગમત્ ।
બાણસંધાનચતુરઃ કુંડલીકૃત ચાપવાન્

વિશીર્ણકવચં દેહં શિરોમુકુટવર્જિતમ્ ।
સ્રવદ્રક્તપરિપ્લુષ્ટં શત્રુઘ્નસ્ય ચકાર સઃ

તદા રામાનુજઃ ક્રુદ્ધો દશબાણાઞ્છિતાગ્રકાન્ ।
મુમોચ પ્રાણસંહારકારકાન્કુપિતો ભૃશમ્

સ તાંસ્તાંસ્તિલશઃ કૃત્વા બાણૈર્નિશિતપર્વભિઃ ।
તાડયામાસ હૃદયે શત્રુઘ્નસ્યાષ્ટભિઃ શરૈઃ

અત્યંતં બાણપીડાર્તો લવં બલિનમુત્સ્મરન્ ।
દુઃસહં મન્યમાનસ્તં શરાન્મુંચન્નભૂત્તદા

તદા લવેન તીક્ષ્ણેન હૃદિ ભિન્નો વિશાલકે ।
અર્ધચંદ્રસમાનેન તીક્ષ્ણપર્વસુશોભિના

સ વિદ્ધો હૃદિ બાણેન પીડાં પ્રાપ્તઃ સુદારુણામ્ ।
પપાત સ્યંદનોપસ્થે ધનુઃપાણિઃ સુશોભિતઃ

શત્રુઘ્નં મૂર્છિતં દૃષ્ટ્વા નૃપાશ્ચ સુરથાદયઃ ।
દુદ્રુવુર્લવમુદ્યુક્તા જયપ્રાપ્ત્યૈ રણે તદા

સુરથો વિમલો વીરો રાજા વીરમણિસ્તથા ।
સુમદો રિપુતાપાદ્યાઃ પરિવવ્રુશ્ચ સંયુગે

કેચિત્ક્ષુરપ્રૈર્મુસલૈઃ કેચિદ્બાણૈઃ સુદારુણૈઃ ।
પ્રાસૈઃ પરશુભિઃ કેચિત્સર્વતઃ પ્રાહરન્નૃપાઃ

તાનધર્મેણ યુદ્ધોત્કાન્દૃષ્ટ્વા વીરશિરોમણિઃ ।
દશભિર્દશભિર્બાણૈસ્તાડયામાસ સંયુગે

તે બાણવર્ષવિહતા રણમધ્યે સુકોપનાઃ ।
કેચિત્પલાયિતાઃ કેચિન્મુમુહુર્યુદ્ધમંડલે

તાવત્સ રાજા શત્રુઘ્નો મૂર્ચ્છાં સંત્યજ્ય સંગરે ।
લવં પ્રાયાન્મહાવીરં યોદ્ધું બલસમન્વિતઃ

આગત્ય તં લવં પ્રાહ ધન્યોસિ શિશુસન્નિભઃ ।
ન બાલસ્ત્વં સુરઃ કશ્ચિચ્છલિતું માં સમાગતઃ

કેનાપિ નહિ વીરેણ પાતિતો રણમંડલે ।
ત્વયાહં પ્રાપિતો મૂર્ચ્છાં સમક્ષં મમ પશ્યતઃ

ઇદાનીં પશ્ય મે વીર્યં ત્વાં સંખ્યે પાતયામ્યહમ્ ।
સહસ્વ બાણમેકં ત્વં માપલાયસ્વ બાલક

ઇત્યુક્ત્વા સમરે બાલં શરમેકં સમાદદે ।
યમવક્ત્રસમં ઘોરં લવણો યેન ઘાતિતઃ

સંધાય બાણં જાજ્વલ્યં હૃદિ ભેત્તું મનો દધત્ ।
લવં વીરસહસ્રાણાં વહ્નિવત્સર્વદાહકમ્

તં બાણં પ્રજ્વલંતં સ દ્યોતયંતં દિશો દશ ।
દૃષ્ટ્વા સસ્માર બલિનં કુશં વૈરિનિપાતિનમ્

યદ્યસ્મિન્સમયે વીરો ભ્રાતા સ્યાદ્બલવાન્મમ ।
તદા શત્રુઘ્નવશતા ન મે સ્યાદ્ભયમુલ્બણમ્

એવં તર્કયતસ્તસ્ય લવસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
હૃદિ લગ્નો મહાબાણો ઘોરઃ કાલાનલોપમઃ

મૂર્ચ્છાં પ્રાપ તદા વીરો ભૂપસાયકસંહતઃ ।
સંગરે સર્વવીરાણાં શિરોભિઃ સમલંકૃતે

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખણ્ડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે લવમૂર્ચ્છાનામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ