पद्म पुराण · अध्याय 5.62

शेष उवाच।
मूर्च्छितं मारुतिं श्रुत्वा शत्रुघ्नः शोकमाययौ ।
किंकर्तव्यं मया संख्ये बालकोऽयं महाबलः

स्वयं रथे हेममये तिष्ठन्वीरवरैः सह ।
योद्धुं प्रागाल्लवो यत्र विचित्ररणकोविदः

लवं ददर्श शिशुतां प्राप्तं राममिव क्षितौ ।
धनुर्बाणकरं वीरान्क्षिपंतं रणमूर्धनि

विचारयामास तदा कोऽयं रामस्वरूपधृक् ।
नीलोत्पलदलश्यामं वपुर्बिभ्रन्मनोहरम्

एष वै देहतनुजा सुतो भवति नान्यथा ।
अस्मान्विजित्य समरे यास्यते मृगराडिव

अस्माकं नो जयो भाव्यः शक्त्या विरहितात्मनाम् ।
अशक्ताः किं करिष्यामः समरे रणकोविदाः

इत्येवं स विचार्याथ बालकं तु वचोऽब्रवीत् ।
रणे कुतुककर्तारं वीरकोटिनिपातकम्

कस्त्वं बाल रणेऽस्माकं वीरान्पातयसि क्षितौ ।
न जानीषे बलं राज्ञो रामस्य दनुजार्दिनः

का ते माता पिता कस्ते सुभाग्यो जयमाप्तवान् ।
नाम किं विश्रुतं लोके जानीयां ते महाबल

मुञ्च वाहः कथं बद्धः शिशुत्वात्तत्क्षमामि ते ।
आयाहि रामं वीक्षस्व दास्यते बहुलं तव

इत्युक्तो बालको वीरो वचः शत्रुघ्नमावदत् ।
किं ते नाम्नाथ पित्रा वा कुलेन वयसा तथा

युध्यस्व समरे वीर चेत्त्वं बलयुतो भवेः ।
कुशं वीरं नमस्कृत्य पादयोर्याहि नान्यथा

भ्राता रामस्य वीरो भूर्नावयोर्बलिनां वरः ।
वाहं विमोचय बलाच्छक्तिस्ते विद्यते यदि

इत्युक्त्वा शरसंधानं कृत्वा प्राहरदुद्भटः ।
हृदये मस्तके चैव भुजयो रणमंडले

तदा प्रकुपितो राजा धनुः सज्यमथाकरोत् ।
नादयन्मेघगंभीरं त्रासयन्निव बालकम्

बाणानपरिसंख्यातान्मुमोच बलिनां वरः ।
बालो बलेन चिच्छेद सर्वांस्तान्सायकव्रजान्

लवस्यानेकधा मुक्तैर्बाणैर्व्याप्तं महीतलम् ।
व्यतीपाते प्रदत्तस्य दानस्येवाक्षयं गताः

ते बाणा व्योमसकलं व्याप्नुवँल्लवसंधिताः ।
सूर्यमंडलमासाद्य प्रवर्तंते समंततः

मारुतो नाविशद्यत्र बाणपंजरगोचरे ।
मनुष्याणां तु का वार्ता क्षणजीवितशंसिनाम्

तद्बाणान्विस्तृतान्दृष्ट्वा शत्रुघ्नो विस्मयं गतः ।
अच्छिनच्छतसाहस्रं बाणमोचनकोविदः

ताञ्छिन्नान्सायकान्सर्वान्स्वीयान्दृष्ट्वा कुशानुजः ।
धनुश्चिच्छेद तरसा शत्रुघ्नस्य महीपतेः

सोऽन्यद्धनुरुपादाय यावन्मुंचति सायकान् ।
तावद्बभंज सरथं सायकैः शितपर्वभिः

करस्थमच्छिनच्चापं सुदृढं गुणपूरितम् ।
तत्कर्मापूजयन्वीरा रणमंडलवर्तिनः

सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
अन्यं रथं समास्थाय ययौ योद्धुं लवं बलात्

अनेकबाणनिर्भिन्नः स्रवद्रक्तकलेवरः ।
पुष्पितः किंशुक इव शुशुभे रणमध्यगः

शत्रुघ्नबाणप्रहतः परं कोपमुपागमत् ।
बाणसंधानचतुरः कुंडलीकृत चापवान्

विशीर्णकवचं देहं शिरोमुकुटवर्जितम् ।
स्रवद्रक्तपरिप्लुष्टं शत्रुघ्नस्य चकार सः

तदा रामानुजः क्रुद्धो दशबाणाञ्छिताग्रकान् ।
मुमोच प्राणसंहारकारकान्कुपितो भृशम्

स तांस्तांस्तिलशः कृत्वा बाणैर्निशितपर्वभिः ।
ताडयामास हृदये शत्रुघ्नस्याष्टभिः शरैः

अत्यंतं बाणपीडार्तो लवं बलिनमुत्स्मरन् ।
दुःसहं मन्यमानस्तं शरान्मुंचन्नभूत्तदा

तदा लवेन तीक्ष्णेन हृदि भिन्नो विशालके ।
अर्धचंद्रसमानेन तीक्ष्णपर्वसुशोभिना

स विद्धो हृदि बाणेन पीडां प्राप्तः सुदारुणाम् ।
पपात स्यंदनोपस्थे धनुःपाणिः सुशोभितः

शत्रुघ्नं मूर्छितं दृष्ट्वा नृपाश्च सुरथादयः ।
दुद्रुवुर्लवमुद्युक्ता जयप्राप्त्यै रणे तदा

सुरथो विमलो वीरो राजा वीरमणिस्तथा ।
सुमदो रिपुतापाद्याः परिवव्रुश्च संयुगे

केचित्क्षुरप्रैर्मुसलैः केचिद्बाणैः सुदारुणैः ।
प्रासैः परशुभिः केचित्सर्वतः प्राहरन्नृपाः

तानधर्मेण युद्धोत्कान्दृष्ट्वा वीरशिरोमणिः ।
दशभिर्दशभिर्बाणैस्ताडयामास संयुगे

ते बाणवर्षविहता रणमध्ये सुकोपनाः ।
केचित्पलायिताः केचिन्मुमुहुर्युद्धमंडले

तावत्स राजा शत्रुघ्नो मूर्च्छां संत्यज्य संगरे ।
लवं प्रायान्महावीरं योद्धुं बलसमन्वितः

आगत्य तं लवं प्राह धन्योसि शिशुसन्निभः ।
न बालस्त्वं सुरः कश्चिच्छलितुं मां समागतः

केनापि नहि वीरेण पातितो रणमंडले ।
त्वयाहं प्रापितो मूर्च्छां समक्षं मम पश्यतः

इदानीं पश्य मे वीर्यं त्वां संख्ये पातयाम्यहम् ।
सहस्व बाणमेकं त्वं मापलायस्व बालक

इत्युक्त्वा समरे बालं शरमेकं समाददे ।
यमवक्त्रसमं घोरं लवणो येन घातितः

संधाय बाणं जाज्वल्यं हृदि भेत्तुं मनो दधत् ।
लवं वीरसहस्राणां वह्निवत्सर्वदाहकम्

तं बाणं प्रज्वलंतं स द्योतयंतं दिशो दश ।
दृष्ट्वा सस्मार बलिनं कुशं वैरिनिपातिनम्

यद्यस्मिन्समये वीरो भ्राता स्याद्बलवान्मम ।
तदा शत्रुघ्नवशता न मे स्याद्भयमुल्बणम्

एवं तर्कयतस्तस्य लवस्य च महात्मनः ।
हृदि लग्नो महाबाणो घोरः कालानलोपमः

मूर्च्छां प्राप तदा वीरो भूपसायकसंहतः ।
संगरे सर्ववीराणां शिरोभिः समलंकृते

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे लवमूर्च्छानाम द्विषष्टितमोऽध्यायः