પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.57

વાત્સ્યાયન ઉવાચ।
જગત્પવિત્રસત્કીર્તિ જાનક્યા વાચ્યવાચનમ્ ।
કથં સમકરોત્સ્વામી તન્મે કથય સુવ્રત

યથા મે મનસઃ સૌખ્યં ભવિષ્યતિ સુશોભનમ્ ।
તથા કુરુષ્વ શેષાદ્ય ત્વન્મુખાન્નિઃસૃતામૃતમ્ ।
પિબતસ્તૃપ્તિરેવ સ્યાદ્યયા સંસૃતિકૃં તનમ્

શેષ ઉવાચ।
મિથિલાયાં મહાપુર્યાં જનકો નામ ભૂપતિઃ ।
તસ્યાં કરોતિ સદ્રાજ્યં ધર્મેણારાધયન્પ્રજાઃ

તસ્ય સંકર્ષતો ભૂમિં સીતયા દીર્ઘમુખ્યયા ।
સીરધ્વજસ્ય નિરગાત્કુમારી હ્યતિસુંદરી

તદાત્યંતં મુદં પ્રાપ્તઃ સીરકેતુર્મહીપતિઃ ।
સીતા નામાકરોત્તસ્યા મોહિન્યા જગતઃ શ્રિયઃ

સૈકદોદ્યાનવિપિને ખેલંતી સુમનોહરા ।
અપશ્યત્સ્વમનઃકાંતં શુકશુક્યોર્યુગં વદત્

અત્યંતં હર્ષમાપન્નમત્યંતં કામલોલુપમ્ ।
પરસ્પરં ભાષમાણં સ્નેહેન શુભયા ગિરા

રમમાણં તદા યુગ્મં નભસિ ક્ષિપ્રવેગતઃ ।
સમુત્પતન્નગોપસ્થે સ્થિતં શબ્દં ચકાર તત્

રામો મહીપતિર્ભૂમૌ ભવિષ્યતિ મનોહરઃ ।
તસ્ય સીતેતિ નામ્ના તુ ભવિષ્યતિ મહેલિકા

સ તયા સહ વર્ષાણાં સહસ્રાણ્યેકયુગ્દશ ।
રાજ્યં કરિષ્યતે ધીમાન્કર્ષન્ભૂમિપતીન્બલી

ધન્યા સા જાનકી દેવી ધન્યોઽસૌ રામસંજ્ઞિતઃ ।
યૌ પરસ્પરમાપન્નૌ પૃથિવ્યાં રંસ્યતો મુદા

ઇતિ સંભાષ્યમાણં તુ શુકયુગ્મં તુ મૈથિલી ।
જ્ઞાત્વેદં દેવતાયુગ્મં વાણીં તસ્ય વિલોક્ય ચ

મદીયાસ્તુ કથા રમ્યાઃ કુરુતે શુકયોર્યુગમ્ ।
એતદ્ગૃહીત્વા પૃચ્છામિ સર્વં વાક્યં ગતાર્થકમ્

એવં વિચાર્ય સા સ્વીયાઃ સખીઃ પ્રતિજગાદ હ ।
ગૃહ્ણંતુ શનકૈરેતત્પક્ષિયુગ્મં મનોહરમ્

સખ્યસ્તાસ્તદ્ગિરિં ગત્વા ગૃહ્ણન્પક્ષિયુગં વરમ્ ।
નિવેદયામાસુરિદં સ્વસખ્યાઃ પ્રિયકામ્યયા

બહુધા વિવિધાઞ્છબ્દાન્કુર્વદ્વીક્ષ્ય મનોહરમ્ ।
આશ્વાસયામાસ તદા પપ્રચ્છ તદિદં વચઃ

સીતોવાચ।
મા ભૈષાતાં યુવાં રમ્યૌ કૌ વાં કુત્ર સમાગતૌ ।
કો રામઃ કા ચ સા સીતા તજ્જ્ઞાનં તુ કુતઃ સ્મૃતમ્

તત્સર્વં શંસતં ક્ષિપ્રં મત્તો વાં વ્યેતુ યદ્ભયમ્ ।
ઇતિ પૃષ્ટં તયા પક્ષિયુગં સર્વમશંસત

પક્ષિયુગ્મમુવાચ।
વાલ્મીકિરાસ્તે સુમહાનૃષિર્ધર્મવિદુત્તમઃ ।
આવાં તદાશ્રમસ્થાને સર્વદા સુમનોહરે

સશિષ્યાન્ગાપયામાસ ભાવિ રામાયણં મુનિઃ ।
પ્રત્યહં તત્પદસ્મારી સર્વભૂતહિતે રતઃ

તદાવાભ્યાં શ્રુતં સર્વં ભાવિ રામાયણં મહત્ ।
મુહુર્મુહુર્ગીયમાનમાયાતં પરિપાઠતઃ

શૃણ્વાવાં તેઽભિધાસ્યાવો યો રામો યા ચ જાનકી ।
યદ્યદ્ભવિષ્યતે તસ્યા રામેણ ક્રીડિતાત્મના

ઋષ્યશૃંગકૃતેષ્ટ્યાં ચ ચતુર્ધા ત્વંગતો હરિઃ ।
પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ શ્રીમાન્સુરસ્ત્રીગીતસત્કથઃ

સ કૌશિકેન મિથિલાં પ્રાપ્સ્યતે ભ્રાતૃસંયુતઃ ।
ધનુષ્પાણિસ્તદા દૃષ્ટ્વા દુર્ગ્રાહ્યમન્યભૂભુજામ્

ધનુર્ભંક્ત્વા જનકજાં પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરામ્ ।
તયા સહ મહદ્રાજ્યં કરિષ્યતિ શ્રુતં વરે

એતદન્યચ્ચ તત્રસ્થૈઃ શ્રુતમસ્માભિરુદ્ગતૈઃ ।
કથિતં તવ ચાર્વંગિ મુંચાવાં ગંતુકામુકૌ

ઇતિ વાક્યં તયોર્ધૃત્વા શ્રોત્રયોઃ સુમનોહરમ્ ।
પુનરેવજગાદેદં વાક્યં પક્ષિયુગં પ્રતિ

સ રામઃ કુત્ર વર્તેત કસ્ય પુત્રઃ કથં તુ તામ્ ।
પરિગ્રહીષ્યતિ વરઃ કીદૃગ્રૂપધરો નરઃ

મયા પૃષ્ટમિદં સર્વં કથયંતુ યથાતથમ્ ।
પશ્ચાત્સર્વં કરિષ્યામિ પ્રિયં યુષ્મન્મનોહરમ્

તચ્છ્રુત્વા તાં તુ કામેન પીડિતાં વીક્ષ્ય સા શુકી ।
જાનકીં હૃદયે જ્ઞાત્વા પપાઠ પુરતસ્તતઃ

સૂર્યવંશધ્વજો ધીમાન્રાજા પંક્તિરથો બલી ।
યં દેવાઃ શ્રિત્ય સર્વારીન્વિજેષ્યંતિ ચ સર્વશઃ

તસ્ય ભાર્યાત્રયં ભાવિ શક્રમોહનરૂપધૃક્ ।
તસ્મિન્નપત્ય ચાતુષ્કં ભવિષ્યતિ બલોન્નતમ્

સર્વેષામગ્રજો રામો ભરતસ્તદનુસ્મૃતઃ ।
લક્ષ્મણસ્તદનુ શ્રીમાઞ્છત્રુઘ્નઃ સર્વતો બલી

રઘુનાથ ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ મહામનાઃ ।
તેષામનંતનામાનિ રામસ્ય બલિનઃ સખિ

પદ્મકોશ ઇવ શોભનં મુખં ।
પંકજાભનયને સુદીર્ઘકે ।
ઉન્નતા પૃથુમનોહરા નસા ।
વલ્ગુસંગત મનોહરે ભ્રુવૌ

જાનુલંબિત મનોહરૌ ભુજૌ ।
કંબુશોભિગલકોઽતિહ્રસ્વકઃ ।
સત્કપાટતલવિસ્તૃતશ્રિકં ।
વક્ષ એતદમલં સલક્ષ્મકમ્

શોભનોરુકટિશોભયા યુતં ।
જાનુયુગ્મમમલં સ્વસેવિતમ્ ।
પાદપદ્મમખિલૈર્નિજૈઃ સદા ।
સેવિતં રઘુપતિં સુશોભનમ્

એતદ્રૂપધરો રામો મયા કિં તુ સ વર્ણ્યતે ।
શતાનનોપિ નો યાતિ પક્ષિણઃ કિમુ માદૃશાઃ

યદ્રૂપં વીક્ષ્ય લલિતા મનોહરવપુર્ધરા ।
લક્ષ્મીર્મુમોહ ભુવિકા વર્તતે યા ન મોહતિ

મહાબલો મહાવીર્યો મહામોહનરૂપધૃક્ ।
કિં વર્ણયામિ શ્રીરામં સર્વૈશ્વર્યગુણાન્વિતમ્

ધન્યા સા જાનકીદેવી મહામોહનરૂપધૃક્ ।
રંસ્યતે યેન સહિતા વર્ષાણામયુતં મુદા

ત્વં કાસિ કિં તુ નામાસિ બત સુંદરિ યત્તુ મામ્ ।
પરિપૃચ્છસિ વૈદગ્ધ્યાદ્રામકીર્તનમાદરાત્

એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય જાનકી પક્ષિણોર્યુગમ્ ।
ઉવાચ જન્મલલિતં શંસંતી સ્વસ્ય મોહનમ્

યા ત્વયા જાનકી પ્રોક્તા સાહં જનકપુત્રિકા ।
સ રામો માં યદાભ્યેત્ય પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરઃ

તદા વાં મોચયામ્યદ્ધાનાન્યથા વાક્યલોભિતા ।
લાલયામિ સુખેનાસ્તાં મદ્ગેહે મધુરાક્ષરૌ

ઇત્યુક્તં તત્સમાકર્ણ્ય વેપતુર્ભયતાં ગતૌ ।
પરસ્પરં પ્રક્ષુભિતૌ જાનકીમિત્યવોચતામ્

વયં વૈ પક્ષિણઃ સાધ્વિ વનસ્થા વૃક્ષગોચરાઃ ।
પરિભ્રમામ સર્વત્ર નો સુખં નો ભવેદ્ગૃહે

અંતર્વત્ની સ્વકે સ્થાને ગત્વા સંસૂય પુત્રકાન્ ।
ત્વત્સ્થાનમાગમિષ્યામિ સત્યં મે હ્યુદિતં વચઃ

એવં પ્રોક્તા તયા સા તુ ન મુમોચ શુકીં સ્વયમ્ ।
તદાપતિસ્તાં પ્રોવાચ વિનીતવદનુત્સુકઃ

સીતે મુંચ કથં ભાર્યાં રક્ષસે મે મનોહરીમ્ ।
આવાં ગચ્છાવ વિપિને વિચરાવઃ સુખં વને

અંતર્વત્ની તુ વર્તેત ભાર્યા મમ મનોરમા ।
તસ્યાઃ પ્રસૂતિં કૃત્વા ત્વામાગમિષ્યામિ શોભને

ઇત્યુક્તા નિજગાદેમં સુખં ગચ્છ મહામતે ।
એતાં રક્ષામિ સુખિનીં મત્પાર્શ્વે પ્રિયકારિણીમ્

ઇત્યુક્તો દુઃખિતઃ પક્ષી તામૂચે કરુણાન્વિતઃ ।
યોગિભિઃ પ્રોચ્યતે યદ્વૈ તદ્વચસ્તથ્યમેવ હિ

ન વક્તવ્યં ન વક્તવ્યં મૌનમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતામ્ ।
નોચેત્સ વાક્યદોષેણ પ્રાપ્નોત્યાલાનમુન્મદઃ

વયં ચેદત્ર વાક્યં નાકરિષ્યામ નગોપરિ ।
બંધનં કથમાવાં સ્યાત્તસ્માન્મૌનં સમાચરેત્

ઇત્યુક્ત્વા તાં પ્રત્યુવાચ નાહં જીવામિ સુંદરિ ।
એતયા ભાર્યયા સીતે તસ્માન્મુંચ મનોહરે

અનેકવિધવાક્યૈઃ સા બોધિતા નામુચત્તદા ।
કુપિતા દુઃખિતા ભાર્યા શશાપ જનકાત્મજામ્

યથા ત્વં પતિના સાર્ધં વિયોજયસિ મામિતઃ ।
તથા ત્વમપિ રામેણ વિયુક્તા ભવ ગર્ભિણી

ઇત્યુક્તવત્યાં તસ્યાં તુ દુઃખિતાયાં પુનઃ પુનઃ ।
પ્રાણા નિરગમન્દુઃખાત્પતિદુઃખેન પૂરિતાત્

રામં રામં સ્મરંત્યાશ્ચ વદંત્યાંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।
વિમાનમાગતં સુષ્ઠુ પક્ષિણી સ્વર્ગતા બભૌ

તસ્યાં મૃતાયાં દુઃખાર્તો ભર્તા તસ્યાઃ સ પક્ષિરાટ્ ।
પરમં ક્રોધમાપન્નો જાહ્નવ્યાં દુઃખિતોઽપતત્

તથા ભવામિ રામસ્ય નગરે જનપૂરિતે ।
મદ્વાક્યાદિયમુદ્વિગ્ના વિયોગેન સુદુઃખિતા

ઇત્યુક્ત્વા સ પપાતોદે જાહ્નવ્યા ભ્રમશોભિતે ।
દુઃખિતઃ કુપિતો ભીતસ્તદ્વિયોગેન કંપિતઃ

ક્રુદ્ધત્વાદ્દુઃખિતત્વાચ્ચ સીતાયા અપમાનનાત્ ।
અંત્યજત્વં પરં પ્રાપ્તો રજકઃ ક્રોધનાભિધઃ

યઃ ક્રોધાચ્ચ સ્વકાન્પ્રાણાન્મહતાં દુષ્ટમાચરન્ ।
સંત્યજેત્સ મૃતો યાતિ અંત્યજત્વં દ્વિજોત્તમઃ

તજ્જાતં રજકોક્ત્યાસૌ નિંદિતા ચ વિયોગિતા ।
રજકસ્ય ચ શાપેન વિયુક્તા સા વનં ગતા

એતત્તે કથિતં વિપ્ર યત્તે પૃષ્ટં વિદેહજામ્ ।
પુનરત્ર પરં વૃત્તં શૃણુષ્વ નિગદામિ તત્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખણ્ડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે રજકપ્રાગ્જન્મકથનંનામ સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ