પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.50

શેષ ઉવાચ।
અથ રામાનુજો વેગાત્સમાગત્ય સ્વસેવકાન્ ।
પપ્રચ્છ કુત્ર વાહોઽસૌ યાજ્ઞિકઃ સુમનોહરઃ

તદા તે વચનં પ્રોચુઃ શત્રુઘ્નં સુમહાબલાઃ ।
ન જાનીમો ભટાઃ કેચિદ્ધયં નીત્વા ગતાઃ પુરે

વયં ચ ધિક્કૃતાઃ સર્વે બલિભી રાજસેવકૈઃ ।
અત્ર પ્રમાણં ભગવાનિતિ કર્તવ્ય તાં પ્રતિ

તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં શત્રુઘ્નઃ કુપિતો ભૃશમ્ ।
દશન્રોષાત્સ્વદશનાઞ્જિહ્વયા લેલિહન્મુહુઃ

ઉવાચ વીરો મદ્વાહં હૃત્વા કુત્ર ગમિષ્યસિ ।
ઇદાનીં પાતયે બાણૈઃ પુરંજનસમન્વિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા સુમતિં પ્રાહ કસ્યેદં પુટભેદનમ્ ।
કો વર્તતેઽસ્યાધિપતિર્યો મે વાહમજીહરત્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય ભૂપતેઃ કોપસંયુતમ્ ।
જગાદ મંત્રી સુગિરા સ્ફુટાક્ષરસમન્વિતમ્

વિદ્ધીદં કુંડલં નામ નગરં સુમનોહરમ્ ।
અસ્મિન્વસતિ ધર્માત્મા સુરથઃ ક્ષત્ત્રિયો બલી

નિત્યં ધર્મપરો રામચરણદ્વંદ્વસેવકઃ ।
મનસા કર્મણા વાચા હનૂમાનિવ સેવકઃ

ચરિતાન્યસ્ય શતશો વર્તંતે ધર્મકારિણઃ ।
મહાબલપરીવારઃ સુરથઃ સર્વશોભનઃ

મહદ્યુદ્ધં ભવેદત્ર હૃતશ્ચેદ્વાહસત્તમઃ ।
અનેકે પ્રપતિષ્યંતિ વીરા રણવિશારદાઃ

એવમુક્તં સમાશ્રુત્ય શત્રુઘ્નઃ સચિવં પ્રતિ ।
ઉવાચ પુનરપ્યેવં વચનં વદતાં વરઃ

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
કથમત્ર પ્રકર્તવ્યં રામાશ્વોઽનેન ચેદ્ધૃતઃ ।
નાયાતિ યોદ્ધું પ્રબલં કટકં વીરસેવિતમ્

સુમતિરુવાચ।
દૂતઃ પ્રેષ્યો મહારાજ રાજાનં પ્રતિ વાગ્મિકઃ ।
યદ્વાક્યેન સમાયાતિ બલેન બલિનાં વરઃ

નોચેદજ્ઞાનતો વાહો ધૃતઃ કેનાપિ માનિના ।
અર્પયિષ્યતિ નઃ સાધુમશ્વં ક્રતુવરં શુભમ્

ઇતિ શ્રુત્વાતુ તદ્વાક્યં શત્રુઘ્નો બુદ્ધિમાન્બલી ।
અંગદં પ્રત્યુવાચેદં વચનં વિનયાન્વિતમ્

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
યાહિ ત્વં નિકટસ્થે વૈ સુરથસ્ય મહાપુરે ।
દૂતત્વેન તતો ગત્વા પ્રબ્રૂહિ નૃપતિં પ્રતિ

ત્વયા ધૃતો રામવાહો જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતોપિ વા ।
અર્પયતુ ન વા યાતુ પ્રધનં વીરસંયુતમ્

રામસ્ય દૌત્યં લંકાયાં રાવણં પ્રતિ યત્કૃતમ્ ।
તથૈવ કુરુ ભૂયિષ્ઠ બલસંયુતબુદ્ધિમન્

શેષ ઉવાચ।
એતચ્છ્રુત્વાંગદો વીર ઓમિતિ પ્રોચ્ય ભૂમિપમ્ ।
જગામ સંસદો મધ્યે વીરશ્રેણિસમન્વિતે

દદર્શ સુરથં ભૂપં તુલસીમંજરીધરમ્ ।
રામભદ્રં રસનયા બ્રુવંતં સેવકાન્નિજાન્

રાજાપિ દૃષ્ટ્વા પ્લવગં મનોહરવપુર્ધરમ્ ।
શત્રુઘ્નદૂતં મત્વાપિ વાલિજં પ્રત્યભાષત

સુરથ ઉવાચ।
પ્લવગાધિપ કસ્માત્ત્વમાગતોઽત્ર કથં ભવાન્ ।
બ્રૂહિ મે કારણં સર્વં યથા જ્ઞાત્વા કરોમિ તત્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ સંભાષમાણં તં પ્રત્યુવાચ કપીશ્વરઃ ।
વિસ્મયંશ્ચેતસિ ભૃશં રામસેવાકરં નૃપમ્

જાનીહિ માં નૃપશ્રેષ્ઠ વાલિપુત્રં હરીશ્વરમ્ ।
શત્રુઘ્નેન ચ દૂતત્વે પ્રેષિતો ભવતોંઽતિકમ્

સેવકૈઃ કૈશ્ચિદાગત્ય ધૃતોઽશ્વો મમ સાંપ્રતમ્ ।
અજ્ઞાનતો મહાન્યાય્યં કુર્વદ્ભિઃ સહસા નૃપ

તમશ્વં સહ રાજ્યેન સહપુત્રૈર્મુદાન્વિતઃ ।
શત્રુઘ્નં યાહિ ચરણે પતિત્વાશુ પ્રદેહિ ચ

નોચેચ્છત્રુઘ્નનિર્મુક્તનારાચૈઃ ક્ષતવિગ્રહઃ ।
પૃથ્વીતલમલં કુર્વઞ્છયિષ્યસિ વિશીર્ષકઃ

યેન લંકાપતિર્નાશં પ્રાપિતો લીલયા ક્ષણાત્ ।
તસ્યાશ્વં યાગયોગ્યં તુ હૃત્વા કુત્ર ગમિષ્યસિ

શેષ ઉવાચ।
ઇત્યાદિભાષમાણં તં પ્રત્યુવાચ મહીશ્વરઃ ।
સર્વં તથ્યં બ્રવીષિ ત્વં નાનૃતં તવ ભાષિતમ્

પરં શૃણુષ્વ મદ્વાક્યં શત્રુઘ્નપદસેવક ।
મયા ધૃતો મહાનશ્વો રામચંદ્રસ્ય ધીમતઃ

ન મોક્ષ્યે સર્વથા વાહં શત્રુઘ્નાદિભયાદહમ્ ।
ચેદ્રામઃ સ્વયમાગત્ય દર્શનં દાસ્યતે મમ

તદાહં ચરણૌ નત્વા દાસ્યામિ સુતસંયુતઃ ।
સર્વં રાજ્યં કુટુંબં ચ ધનં ધાન્યં બલં બહુ

ક્ષત્ત્રિયાણામયં ધર્મઃ સ્વામિનાપિ વિરુદ્ધ્યતે।
ધર્મેણ યુદ્ધં તત્રાપિ રામદર્શનમિચ્છતા

શત્રુઘ્નાદીન્પ્રવીરાંસ્તાનધુનાહં ક્ષણાદપિ ।
જિત્વા બધ્નામિ મદ્ગેહે નોચેદ્રામઃ સમાવ્રજેત્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ શ્રુત્વાંગદો ધીમાઞ્જહાસ નૃપતિં તદા ।
ઉવાચ ચ મહદ્વાક્યં મહાધૈર્યસમન્વિતમ્

અંગદ ઉવાચ।
બુદ્ધિહીનઃ પ્રવદસિ વૃદ્ધત્વાત્સાગતા તવ ।
યત્ત્વં શત્રુઘ્નનૃપતિં ધિક્કરોષિ ધિયા બલી

યો માંધાતૃરિપું દૈત્યં લવણં લીલયાવધીત્ ।
યેનાનેકે જિતાઃ સંખ્યે વૈરિણઃ પ્રબલોદ્ધતાઃ

વિદ્યુન્માલી હતો યેન રાક્ષસઃ કામગે સ્થિતઃ ।
ત્વં તં બધ્નાસિ વીરેંદ્રં મતિહીનઃ પ્રભાસિ મે

ભ્રાતૃજો યસ્ય સુબલી પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ ।
યેન રુદ્રગણઃ સંખ્યે વીરભદ્રઃ સુતોષિતઃ

વર્ણયામિ કિમેતસ્ય પરાક્રાંતિં બલોર્જિતામ્ ।
યેન નાસ્તિ સમઃ પૃથ્વ્યાં બલેન યશસા શ્રિયા

હનૂમાન્યસ્ય નિકટે રઘુનાથપદાબ્જધીઃ ।
યસ્યાનેકાનિ કર્માણિ ભવિષ્યંતિ શ્રુતાનિ તે

સત્રિકૂટા રાક્ષસપૂર્દગ્ધા યેન ક્ષણાદ્બલાત્ ।
અક્ષો યેન હતઃ પુત્રો રાક્ષસેંદ્રસ્ય દુર્મતેઃ

દ્રોણોનામ ગિરિર્યેન પુચ્છાગ્રેણ સદૈવતઃ ।
આનીતો જીવનાર્થં તુ સૈનિકાનાં મુહુર્મુહુઃ

જાનાતિ રામશ્ચારિત્રં નાન્યો જાનાતિ મૂઢધીઃ ।
યં કપીંદ્રં મનાક્સ્વાન્તાન્ન વિસ્મરતિ સેવકમ્

સુગ્રીવાદ્યાઃ કપીંદ્રા યે પૃથ્વીં સર્વાં ગ્રસંતિ યે ।
તે શત્રુઘ્નં નૃપં સર્વે સેવંતે પ્રેક્ષણોત્સુકાઃ

કુશધ્વજો નીલરત્નો રિપુતાપો મહાસ્ત્રવિત્ ।
પ્રતાપાગ્ર્યઃ સુબાહુશ્ચ વિમલઃ સુમદસ્તથા

રાજા વીરમણિઃ સત્યયુતો રામસ્ય સેવકઃ ।
એતેઽન્યેપિ નૃપા ભૂમેઃ પતયઃ પર્યુપાસતે

તત્ર ત્વં વીર જલધૌ મશકઃ કો ભવાનિતિ ।
તજ્જ્ઞાત્વા ગચ્છ શત્રુઘ્નં કૃપાલું પુત્રકૈર્યુતઃ

વાહં સમર્પ્ય ગંતાસિ રામં રાજીવલોચનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કૃતાર્થી કુરુષે સ્વાંગાનિ જનુષા સહ

શેષ ઉવાચ।
રાજા પ્રોવાચ તં દૂતં પ્રબ્રુવંતમનેકધા ।
એતાન્દર્શયસિ ક્ષિપ્રં સર્વે ન મમગોચરાઃ

યાદૃશં મદ્બલં દૂત તાદૃશં ન હનૂમતઃ ।
યો રામં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પ્રાગાદ્યાગસ્ય પાલને

યદ્યહં મનસા વાચા કર્મણા કુતુકાન્વિતઃ ।
ભજામિ રામં તર્હ્યાશુ દર્શયિષ્યતિ સ્વાં તનુમ્

અન્યથા હનુમન્મુખ્યા વીરા બધ્નંતુ માં બલાત્ ।
ગૃહ્ણંતુ વાહં તરસા રામભક્તિસમન્વિતાઃ

ગચ્છ ત્વં નૃપ શત્રુઘ્નં કથયસ્વ મમોદિતમ્ ।
સજ્જીભવંતુ સુભટા એષ યામિ રણે બલી

સ વિચાર્ય યથાયુક્તં કરિષ્યતિ રણાંગણે ।
મોચયંતુ મહાવાહં ન વામા મા દદંતુ તે

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ શ્રુત્વાસ્મિ તં કૃત્વા યયૌ વીરો યતો નૃપઃ ।
ગત્વા નિવેદયામાસ યથોક્તં સુરથેન વૈ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખણ્ડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે સુરથદૂતયોઃ સંવાદોનામ પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ