પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.34

શેષ ઉવાચ।
રથૈઃ સદશ્વૈઃ શોભાઢ્યૈઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતૈઃ ।
નાનારત્નસમાયુક્તૈર્યયુસ્તે રાક્ષસાધમમ્

તાન્દૃષ્ટ્વા કામગે યાને સ્થિતઃ પ્રોવાચ રાક્ષસઃ ।
મેઘગંભીરયા વાચા તર્જયન્નિવ ભૂરિશઃ

માયાં તુ સુભટા યોદ્ધું ગચ્છંતુ નિજમંદિરમ્ ।
મા ત્યજંતુ સ્વકાન્પ્રાણાન્ન મોક્ષ્યે વાજિનં વરમ્

વિદ્યુન્માલીતિ વિખ્યાતો રાવણસ્ય સુહૃત્સખા ।
મત્સખ્યુઃ પ્રેતભૂતસ્ય નિષ્કૃતિં કર્તુમેયિવાન્

ક્વાસૌ રામો ય આહત્ય સખાયં રાવણં ગતઃ ।
તસ્ય ભ્રાતાપિ કુત્રાસ્તે સર્વશૂરશિરોમણિઃ

તં હત્વા નિષ્કૃતિં તસ્ય પ્રાપ્સ્યે રામસ્ય ચાનુજમ્ ।
પિબન્રુધિરમુદ્ભૂતં કંઠનાલસ્ય બુદ્બુદૈઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય યોધાનાં પ્રવરોત્તમઃ ।
પુષ્કલો નિજગાદૈનં વીર્યશૌર્યસમન્વિતમ્

પુષ્કલ ઉવાચ।
વિકત્થનં ન કુર્વંતિ સંગ્રામે સુભટા નરાઃ ।
પરાક્રમં દર્શયંતિ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષણૈઃ

રાવણો નિહતો યેન સસુહૃત્સ્વજનૈર્વૃતઃ ।
તસ્ય વાજિનમાહૃત્ય કુત્ર ગંતાસિ દુર્મદ

પતિષ્યસિ ત્વં શત્રુઘ્નબાણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ ।
ત્વામત્સ્યંતિ શિવા ભૂમૌ પતિતં પ્રાણવર્જિતમ્

મા ગર્જ દુષ્ટ રામસ્ય સેવકે મયિ સંસ્થિતે ।
ગર્જંતિ સુભટા યુદ્ધે શત્રું જિત્વા મહોદયાત્

શેષ ઉવાચ।
એવં બ્રુવંતં તં વીરં પુષ્કલં રણદુર્મદમ્ ।
જઘાન શક્ત્યા સુભૃશં હૃદિ રાક્ષસસત્તમઃ

આયાંતીં તાં મહાશક્તિમાયસીં કાંચનાશ્રિતામ્ ।
ચિચ્છેદ ત્રિભિરત્યુગ્રૈઃ શિતૈર્બાણૈઃ સ પુષ્કલઃ

સા ત્રિધા હ્યપતદ્ભૂમૌ વિશિખૈર્નિષ્પ્રભીકૃતા ।
પતંતી વિરરાજાસૌ વિષ્ણોઃ શક્તિત્રયીવ કિમ્

તાં છિન્નાં શક્તિકાં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસઃ પરતાપનઃ ।
જગ્રાહ શૂલં તરસા ત્રિશિખં લોહનિર્મિતમ્

તીક્ષ્ણાગ્રં જ્વલનપ્રખ્યં રાક્ષસેંદ્રો વ્યમોચયત્ ।
આયાંતં તિલશશ્ચક્રે બાણૈઃ પુષ્કલસંજ્ઞિતઃ

છિત્ત્વા ત્રિશૂલં તરસા રાઘવસ્ય હિ સેવકઃ ।
પુષ્કલશ્ચાપ આધત્ત બાણાંસ્તીક્ષ્ણાન્મનોજવાન્

તે બાણા હૃદિ તસ્યાશુ લગ્ના રાગં બતાસૃજન્ ।
વૈષ્ણવસ્ય યથા સ્વાંતે ગુણા વિષ્ણોર્મનોહરાઃ

તદ્બાણવેધદુઃખાર્તો વિદ્યુન્માલી સુદુર્મદઃ ।
જગ્રાહ મુદ્ગરં ઘોરં પુષ્કલં હંતુમુદ્યતઃ

મુદ્ગરઃ પ્રહિતસ્તેન વિદ્યુન્માલ્યભિધેન હિ ।
હૃદિ લગ્નોસૃજચ્છીઘ્રં કશ્મલં તદકારયત્

મુદ્ગરપ્રહતો વીરઃ કંપમાનઃ સવેપથુઃ ।
પપાત સ્યંદનોપસ્થે પુષ્કલઃ શત્રુતાપનઃ

ઉગ્રદંષ્ટ્રોઽથ તદ્ભ્રાતા લક્ષ્મીનિધિમયોધયત્ ।
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈર્વીરપ્રાણહૃતિંકરૈઃ

પુષ્કલસ્તત્ક્ષણાત્પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં રાક્ષસમબ્રવીત્ ।
ધન્યોસિ રાક્ષસશ્રેષ્ઠ મહીયાંસ્તે પરાક્રમઃ

પશ્યેદાનીં મમાપ્યુચ્ચૈઃ પ્રતિજ્ઞાં શૂરમાનિતામ્ ।
વિમાનાત્પાતયામ્યદ્ય ભૂમૌ ત્વાં શિતસાયકૈઃ

ઇત્યુક્ત્વા નિશિતં બાણં સમગૃહ્ણાદ્દુરાસદમ્ ।
જ્વલંતમગ્નિતેજસ્કં મહૌદાર્યસમન્વિતમ્

સ યાવત્તત્પ્રતીકર્તું વિધત્તે સ્વપરાક્રમમ્ ।
તાવદ્ધૃદિગતોઽત્યુગ્રસ્તીક્ષ્ણધારઃ સસાયકઃ

તેન બાણેન વિભ્રાંતો ભ્રમચ્ચિત્તઃ સ રાક્ષસઃ ।
પપાત કામગોપસ્થાદ્ભૂમૌ વિગતચેતનઃ

ઉગ્રદંષ્ટ્રેણ વૈ દૃષ્ટઃ પતમાનો નિજાગ્રજઃ ।
ગૃહીત્વા તં વિમાનાંતર્નિનાય રિપુશંકિતઃ

પ્રાહ ચારિં મહારોષાત્પુષ્કલં બલિનાં વરમ્ ।
મદ્ભ્રાતરં પાતયિત્વા કુત્ર યાસ્યસિ દુર્મતે

માં વૈ યુધિ વિનિર્જિત્ય ગંતાસિ જયમુત્તમમ્ ।
સ્થિતે મયિ તવ સ્વાંતે જયાશા વિનિવર્ત્ય તામ્

એવં બ્રુવંતં તરસા જઘાન દશભિઃ શરૈઃ ।
હૃદયે તસ્ય દુષ્ટસ્ય રોષપૂરિતલોચનઃ

સ તાડિતો દશશરૈઃ પુષ્કલેન મહાત્મના ।
ચુક્રોધ હૃદિ દુર્બુદ્ધિસ્તં હંતુમુપચક્રમે

દંતાન્નિષ્પિષ્ય સક્રોધો મુષ્ટિમુદ્યમ્ય ચાહનત્ ।
વ્યનદદ્વજ્રનિર્ઘાતપાતશંકાં સૃજન્હૃદિ

મુષ્ટિનાભિહતો વીરઃ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ ।
નાકંપત વિનિષ્પેષં વાંછંસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ

વત્સદંતાન્મહાતીક્ષ્ણાન્મુમોચ હૃદિ સાયકાન્ ।
તૈર્બાણૈર્વ્યથિતો દૈત્યસ્ત્રિશૂલં તુ સમાદદે

જાજ્વલ્યમાનં ત્રિશિખં જ્વાલામાલાતિભીષણમ્ ।
લગ્નં હૃદિ મહાવીર પુષ્કલસ્ય તુ દારુણમ્

મૂર્ચ્છિતસ્તેન શૂલેન નિહતો ધન્વિસત્તમઃ ।
કશ્મલં પરમં પ્રાપ્તઃ પપાત સ્યંદનોપરિ

મૂર્ચ્છાં પ્રાપ્તં તમાજ્ઞાય હનૂમાન્પવનાત્મજઃ ।
કોપવ્યાકુલિતસ્વાંતો બભાષે તં તુ રાક્ષસમ્

કુત્ર ગચ્છસિ દુર્બુદ્ધે મયિ યોદ્ધરિ સંસ્થિતે ।
ત્વાં હન્મિ ચરણાઘાતૈર્વાજિહર્તારમાગતમ્

એવમુક્ત્વા મહાદૈત્યાઞ્જઘાન પરસૈનિકાન્ ।
વિમાનસ્થાન્નખાગ્રેણ દારયન્નભસિ સ્થિતઃ

લાંગૂલેનાહતાઃ કેચિત્કેચિત્પાદતલા હતાઃ ।
બાહુભ્યાં દારિતાઃ કેચિત્પવનસ્ય તનૂભુવા

નશ્યંતિ કેચિન્નિહતાઃ કેચિન્મૂર્ચ્છંતિ સંહતાઃ ।
પલાયંતે પદાઘાતભયપીડાહતાસ્તતઃ

અનેકે નિહતાસ્તત્ર રાક્ષસાશ્ચાતિદારુણાઃ ।
છિન્ના ભિન્ના દ્વિધા જાતાઃ પવનસ્ય સુતેન વૈ

કામગંતુવિમાનં તદ્ભિન્નપ્રાકારતોરણમ્ ।
હાહા કુર્વદ્ભિરસુરૈઃ સમંતાત્પરિવારિતમ્

હનૂમતિ મહાશૂરે ક્ષણં ભૂમૌ ક્ષણં દિવિ ।
ઇતસ્તતઃ પ્રદૃશ્યેત કામયાનં દુરાસદમ્

યત્રયત્ર વિમાનં તત્તત્રતત્ર સમીરજઃ ।
પ્રહરન્નેવ દૃશ્યેત કામરૂપધરઃ કપિઃ

એવં તદાકુલીભૂતે વિમાનસ્થે મહાજને ।
ઉગ્રદંષ્ટ્રસ્તુ દૈત્યેંદ્રો હનૂમંતમુપેયિવાન્

કપે ત્વયા મહત્કર્મ કૃતં યદ્ભટપાતનમ્ ।
ક્ષણં તિષ્ઠસિ ચેત્કુર્વે તવ પ્રાણવિયોજનમ્

એવમુક્ત્વા હનૂમંતં પ્રજઘાન સ દુર્મતિઃ ।
ત્રિશૂલેન સુતીક્ષ્ણેન જ્વલત્પાવકકાંતિના

તદાગતં ત્રિશૂલં ચ મુખે જગ્રાહ વીર્યવાન્ ।
ચૂર્ણયામાસ સકલં સર્વલોહવિનિર્મિતમ્

ચૂર્ણયિત્વા ત્રિશૂલં તદાયસં દૈત્યમોચિતમ્ ।
જઘાન તં ચપેટાભિર્બહ્વીભિર્હનુમાન્બલી

સ આહતઃ કપીન્દ્રેણ ચપેટાભિરિતસ્તતઃ ।
વ્યથિતો વ્યસૃજન્માયાં સર્વલોકભયંકરીમ્

તદા તમોભવત્તીવ્રં યત્ર કો વા ન લક્ષ્યતે ।
યત્ર સ્વીયો ન પારક્યો વિદામાસ જનાન્બહૂન્

શિલાઃ પર્વતશૃંગાભાઃ પતંતિ સુભટોપરિ ।
તાભિર્હતાસ્તુ તે સર્વે વ્યાકુલા અથ જજ્ઞિરે

વિદ્યુતો વિલસંત્યત્ર ગર્જંતિ જલદા ઘનમ્ ।
વર્ષંતિ પૂયરુધિરં મુંચંતિ સમલં જલમ્

આકાશાત્પતમાનાનિ કબંધાનિ બહૂનિ ચ ।
દૃશ્યંતે છિન્નશીર્ષાણિ સકુંડલયુતાનિ ચ

નગ્ના વિરૂપાઃ સુભૃશં કીર્ણકેશાઃ સુદુર્મુખાઃ ।
દૃશ્યંતે સર્વતો દૈત્યા દારુણા ભયકારિણઃ

તદા વ્યાકુલિતા લોકાઃ પરસ્પરભયાકુલાઃ ।
પલાયનપરા જાતા મહોત્પાતમમંસત

તદા શત્રુઘ્ન આયાતો રથે સ્થિત્વા મહાયશાઃ ।
શ્રીરામસ્મરણં કૃત્વા ચાપે સંધાય સાયકાન્

તાં માયાં સ વિધૂયાથ મોહનાસ્ત્રેણ વીર્યવાન્ ।
શરધારાઃ કિરન્વ્યોમ્નિ વવર્ષ સમરેસુરમ્

તદાદિશઃ પ્રસેદુસ્તા રવિસ્ત્વપરિવેષવાન્ ।
મેઘા યથાગતં યાતા વિદ્યુતઃ શાંતિમાગતાઃ

તદા વિમાનં પુરતો દૃશ્યતે રાક્ષસૈર્યુતમ્ ।
છિંધિ ભિંધીતિ ભાષાભિર્વ્યાકુલં સુતરાં મહત્

બાણાશ્ચ શતસાહસ્રાઃ સ્વર્ણપુંખૈશ્ચ શોભિતાઃ ।
પેતુર્વિમાને નભસિ સ્થિતે કામગમે મુહુઃ

તદા ભગ્નં વિમાનં હિ દૃશ્યતે ન તદુચ્ચકૈઃ ।
સ્વપુરી ખણ્ડમેકત્ર ભગ્નાંગમિવ ભૂતલે

તદા પ્રકુપિતો દૈત્યો બાણાન્ધનુષિ સંદધે ।
તૈર્બાણૈર્વિકિરન્રામભ્રાતરં ચાભિગર્જિતઃ

તે બાણાઃ શતશસ્તસ્ય લગ્ના વપુષિ ભૂરિશઃ ।
શોભામાપુઃ શોણિતૌઘાન્વહંતસ્તીક્ષ્ણવક્ત્રિણઃ

શત્રુઘ્નઃ પરયા શક્ત્યા સંયુક્તો વાયુદૈવતમ્ ।
અસ્ત્રં ધનુષિ ચાધત્ત રાક્ષસાનાં પ્રકમ્પનમ્

તેનાસ્ત્રેણ વિમાનાત્ખાત્પતન્તો મુક્તમૂર્ધજાઃ ।
દૃશ્યંતે ભૂતવેતાલસંઘા ઇવ નભશ્ચરાઃ

તદસ્ત્રં રઘુનાથસ્ય ભ્રાત્રા મુક્તં વિલોક્ય સઃ ।
અસ્ત્રં ચ પાશુપત્યં સ ચાપે ધાદ્દનુજાત્મજઃ

તતઃ પ્રવૃત્તા વેતાલા ભૂતાઃ પ્રેતનિશાચરાઃ ।
કપાલકર્તરીયુક્તાઃ પિબન્તઃ શોણિતં બહુ

તે વૈ શત્રુઘ્નવીરાણાં રુધિરાણિ પપુર્મુદા ।
જીવતામપિ દુર્વારાઃ કર્તરીપાણિશોભિતાઃ

તદસ્ત્રં વ્યાપ્નુવદ્દૃષ્ટ્વા સર્વવીરપ્રભંજનમ્ ।
મુમોચ તન્નિરાસાય ચાસ્ત્રં નારાયણાભિધમ્

નારાયણાસ્ત્રં તાન્સર્વાન્વારયામાસ તત્ક્ષણાત્ ।
તે સર્વે વિલયં પ્રાપુર્નિશાચરપ્રણોદિતાઃ

તદા ક્રુદ્ધો નિશાચારી વિદ્યુન્માલી સમાદદે ।
ત્રિશૂલં નિશિતં ઘોરં શત્રુઘ્નં હંતુમુલ્બણમ્

શૂલહસ્તં સમાયાંતં વિદ્યુન્માલિનમાહવે ।
સાયકૈઃ પ્રાહરત્તસ્ય ભુજે ત્વર્ધશશિપ્રભૈઃ

તૈર્બાણૈશ્છિન્નહસ્તઃ સ શિરસા હંતુમુદ્યતઃ ।
હતોસિ યાહિ શત્રુઘ્ન કસ્ત્વાં ત્રાતા ભવિષ્યતિ

ઇતિ બ્રુવાણં તરસા ચિચ્છેદ શિતસાયકૈઃ ।
મસ્તકં તસ્ય બલિનઃ શૂરસ્ય સહ કુંડલમ્

તં છિન્નશિરસં દૃષ્ટ્વા ઉગ્રદંષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
મુષ્ટિના હંતુમારેભે શત્રુઘ્નં શૂરસેવિતમ્

શત્રુઘ્નસ્તુ ક્ષુરપ્રેણ સાયકેનાચ્છિનચ્છિરઃ ।
પ્રધાવતો રણે વીરાન્સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાન્

હતશેષા યયુઃ સર્વે રાક્ષસા નાથવર્જિતાઃ ।
શત્રુઘ્નં પ્રણિપત્યાથ દદુર્વાજિનમાહૃતમ્

તતો વીણાનિનાદાશ્ચ શંખનાદાઃ સમંતતઃ ।
શ્રૂયંતે શૂરવીરાણાં જયનાદા મનોહરાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે વિદ્યુન્માલિનામરાક્ષસપરાજયોનામ ચતુસ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ