પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.33

શેષ ઉવાચ।
ગચ્છત્સુ રથિવર્યેષુ શત્રુઘ્નાદિષુ ભૂરિષુ ।
મહારાજેષુ સર્વેષુ રથકોટિયુતેષુ ચ

અકસ્માદભવન્માર્ગે તમઃ પરમદારુણમ્ ।
યસ્મિન્સ્વીયો ન પારક્યો લક્ષ્યતે જ્ઞાતિભિર્નરૈઃ

રજસા વ્યાવૃતં વ્યોમ વિદ્યુત્સ્તનિતસંકુલમ્ ।
એતાદૃશે તુ સંમર્દે મહાભયકરે તતઃ

મેઘા વર્ષંતિ રુધિરં પૂયામેધ્યાદિકં બહુ ।
અત્યાકુલા બભૂવુસ્તે વીરાઃ પરમવૈરિણઃ

આકુલીકૃતલોકે તુ કિમિદં કિમિતિ સ્થિતિઃ ।
તમોવ્યાપ્તાનિ લોકાનાં ચક્ષૂંષિ પ્રથિતૌજસામ્

જહારાશ્વં રાવણસ્ય સુહૃત્પાતાલસંસ્થિતઃ ।
વિદ્યુન્માલીતિ વિખ્યાતો રાક્ષસશ્રેણિસંવૃતઃ

કામગે સુવિમાને તુ સર્વાયસનિષેવિણિ ।
આરૂઢોઽશ્વં તુ વીરાણાં ભયં કુર્વઞ્જહાર હ

મુહૂર્તાત્તત્તમો નષ્ટમાકાશં વિમલં બભૌ ।
વીરાઃ શત્રુઘ્નમુખ્યાસ્તે પ્રોચુઃ કુત્ર હયોઽસ્તિ સઃ

તે સર્વે હયરાજં તુ લોકયંતઃ પરસ્પરમ્ ।
દદૃશુર્ન યદા વાહં હાહાકારસ્તદાભવત્

કુત્રાશ્વો હયમેધસ્ય કેન નીતઃ કુબુદ્ધિના ।
ઇતિ વાચમવોચંસ્તે તાવત્સ દનુજેશ્વરઃ

દદૃશે સુભટૈઃ સર્વૈ રથસ્થૈઃ શૌર્યશોભિતૈઃ ।
વિમાનવરમારૂઢૈ રાક્ષસાગ્ર્યૈઃ સમાવૃતઃ

દુમુર્ખા વિકરાલાસ્યા લંબદંષ્ટ્રા ભયાનકાઃ ।
રાક્ષસાસ્તત્ર દૃશ્યંતે સૈન્યગ્રાસાય ચોદ્યતાઃ

તદા તં વેદયામાસુઃ શત્રુઘ્નં નૃવરોત્તમમ્ ।
હયો નીતો ન જાનીમઃ ખે વિમાનવિલાસિના

તમસા વ્યાકુલાન્કૃત્વા વીરાનસ્માન્સમાયયૌ ।
જગ્રાહ નૃપશાર્દૂલ હયં કુરુ યથોચિતમ્

શત્રુઘ્નસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મહારોષસમાવૃતઃ ।
કોઽસ્ત્યેષ રાક્ષસો યો મે હયં જગ્રાહ વીર્યવાન્

વિમાનં તત્પતત્વદ્ય મદ્બાણવ્રજનિર્હતમ્ ।
પતત્વદ્ય શિરસ્તસ્ય ક્ષુરપ્રૈર્મમ વૈરિણઃ

સજ્જીયંતાં રથાઃ સર્વૈર્મહાશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતાઃ ।
યાંતુ તં પ્રતિસંહર્તું યોદ્ધારો વાજિહારિણમ્

ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષ ઉવાચ નિજમંત્રિણમ્ ।
નયાનયવિદં શૂરં યુદ્ધકાર્યવિશારદમ્

શત્રુઘ્ન ઉવાચ।
મંત્રિન્કથય કે યોજ્યા રાક્ષસસ્ય વધોદ્યતાઃ ।
મહાશસ્ત્રા મહાશૂરાઃ પરમાસ્ત્રવિદુત્તમાઃ

કથયાશુ વિચાર્યૈવં તત્કરોમિ ભવદ્વચઃ ।
વીરાન્કથય તસ્યૈવં યોગ્યાન્સર્વાસ્ત્રકોવિદાન્

એતચ્છ્રુત્વા તુ સચિવઃ પ્રાહ વાક્યં યથોચિતમ્ ।
વીરાન્રણવરે યોગ્યાન્દર્શયંસ્તરસા નતાન્

સુમતિરુવાચ।
જેતું ગચ્છતુ તદ્રક્ષઃ સમરે વિજયોદ્યતઃ ।
મહાશસ્ત્રાસ્ત્રસંયુક્તઃ પુષ્કલઃ પરતાપનઃ

તથા લક્ષ્મીનિધિર્યાતુ શસ્ત્રસંઘસમન્વિતઃ ।
કરોતુ તસ્ય યાનસ્ય ભંગં તીક્ષ્ણૈઃ સ્વસાયકૈઃ

હનૂમાન્ધૃષ્ટકર્માત્ર રાક્ષસૈર્યોધિતું ક્ષમઃ ।
કરોતુ મુખપુચ્છાભ્યાં તાડનં રક્ષસાં પ્રભો

વાનરા અપિ યે વીરા રણકર્મવિશારદાઃ ।
ગચ્છંતુ તેઽખિલા યોદ્ધું તવવાક્યપ્રણોદિતાઃ

સુમદશ્ચ સુબાહુશ્ચ પ્રતાપાગ્ર્યશ્ચ સત્તમાઃ ।
ગચ્છંતુ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તાન્યોદ્ધું રાક્ષસાધમાન્

ભવાનપિ મહાશસ્ત્રપરિવારો રથે સ્થિતઃ ।
કરોતુ યુદ્ધે વિજયં રાક્ષસં હંતુમુદ્યતઃ

એતન્મમ મતં રાજન્યે યોધાસ્તત્પ્રમર્દનાઃ ।
તે ગચ્છંતુ રણે શૂરાઃ કિમન્યૈર્બહુભિર્ભટૈઃ

ઇત્યુક્તવતિ વીરાગ્ર્યેઽમાત્યે સુમતિસંજ્ઞિકે ।
શત્રુઘ્નઃ કથયામાસ વીરાન્સંગ્રામકોવિદાન્

ભો વીરાઃ પુષ્કલાદ્યા યે સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાઃ ।
તે વદંતુ પ્રતિજ્ઞાં વૈ મત્પુરો રાક્ષસાર્દને

કૃત્વા પ્રતિજ્ઞાં વિપુલાં સ્વપરાક્રમશોભિનીમ્ ।
ગચ્છંતુ રણમધ્યે હિ ભવંતો બલસંયુતાઃ

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નસ્ય મહાબલાઃ ।
સ્વાં સ્વાં પ્રતિજ્ઞાં મહતીં ચક્રુસ્તે તેજસાન્વિતાઃ

તત્રાદૌ પુષ્કલો વીરઃ શ્રુત્વા વાક્યં મહીપતેઃ ।
પરમોત્સાહસંપન્નઃ પ્રતિજ્ઞામૂચિવાનિમામ્

પુષ્કલ ઉવાચ।
શૃણુષ્વ નૃપશાર્દૂલ મત્પ્રતિજ્ઞાં પરાક્રમાત્ ।
વિહિતાં સર્વલોકાનાં શૃણ્વતાં પરમાદ્ભુતામ્

ચેન્ન કુર્યાં ક્ષુરપ્રાગ્રૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ ।
દૈત્યં મૂર્ચ્છાસમાક્રાંતં કીર્ણકેશાકુલાનનમ્

કન્યા સ્વભોક્તુર્યત્પાપં યત્પાપં દેવનિંદને ।
તત્પાપં મમ વૈ ભૂયાચ્ચેત્કુર્યાં સ્વવચોઽનૃતમ્

યદિમદ્બાણનિર્ભિન્નાઃ સૈનિકાઃ સુમહાબલાઃ ।
ન પતંતિ મહારાજ પ્રતિજ્ઞાં તત્ર મે શૃણુ

વિષ્ણ્વીશયોર્વિભેદં યઃ શિવશક્ત્યોઃ કરોત્યપિ ।
તત્પાપં મમ વૈ ભૂયાચ્ચેન્ન કુર્યામૃતં વચઃ

સર્વં મદ્વાક્યમિત્યુક્તં રઘુનાથપદાંબુજે ।
ભક્તિર્મે નિશ્ચલા યાસ્તિ સૈવ સત્યં કરિષ્યતિ

પુષ્કલસ્ય પ્રતિજ્ઞાં તાં શ્રુત્વા લક્ષ્મીનિધિર્નૃપઃ ।
પ્રતિજ્ઞાં વ્યદધાત્સત્યાં સ્વપરાક્રમશોભિતામ્

લક્ષ્મીનિધિરુવાચ।
વેદાનાં નિંદનં શ્રુત્વા આસ્તે યો મૌનિવન્નરઃ ।
માનસે રોચયેદ્યસ્તુ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ

બ્રાહ્મણો યો દુરાચારો રસલાક્ષાદિવિક્રયી ।
વિક્રીણાતિ ચ ગાં મૂઢો ધનલોભેન મોહિતઃ

મ્લેચ્છકૂપોદકં પીત્વા પ્રાયશ્ચિત્તં તુ નાચરેત્ ।
તત્પાપં મમ વૈ ભૂયાદ્વિમુખશ્ચેદ્ભવામ્યહમ્

તત્પ્રતિજ્ઞામથાશ્રુત્ય હનૂમાન્રણકોવિદઃ ।
રામાંઘ્રિસ્મરણં કૃત્વા પ્રોવાચ વચનં શુભમ્

મત્સ્વામીહૃદયે નિત્યં ધ્યેયો વૈ યોગિભિર્મુહુઃ ।
યં દેવાઃ સાસુરાઃ સર્વે નમંતિ મણિમૌલિભિઃ

રામઃ શ્રીમાનયોધ્યાયાઃ પતિર્લોકેશપૂજિતઃ ।
તં સ્મૃત્વા યદ્બ્રુવે વાક્યં તદ્વૈ સત્યં ભવષ્યિતિ

રાજન્કોયં લઘુર્દૈત્યો દુર્બલઃ કામગે સ્થિતઃ ।
કથયાશુ મયા કાર્યમેકેન વિનિપાતનમ્

મેરું દેવેંદ્રસહિતં લાંગૂલાગ્રેણ તોલયે ।
જલધિં શોષયે સર્વં સાંવર્તં વા પિબામ્યહમ્

રાજ્ઞઃ શ્રીરઘુનાથસ્ય જાનક્યાઃ કૃપયા મમ ।
તન્નાસ્તિ ભૂતલે રાજન્યદસાધ્યં કદા ભવેત્

એતદ્વાક્યં મયા પ્રોક્તમનૃતં સ્યાદ્યદિ પ્રભો ।
તદૈવ રઘુનાથસ્ય ભક્તિદૂરો ભવામ્યહમ્

યઃ શૂદ્રઃ કપિલાં ગાં વૈ પયોબુદ્ધ્યાનુપાલયેત્ ।
તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ચેત્કુર્યામનૃતં વચઃ

બ્રાહ્મણીં ગચ્છતે મોહાચ્છૂદ્રઃ કામવિમોહિતઃ ।
તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ચેત્કુર્યામનૃતં વચઃ

યદ્ઘ્રાણાન્નરકં ગચ્છેત્સ્પર્શનાચ્ચાપિ રૌરવમ્ ।
તાં પિબેન્મદિરાં યો વા જિહ્વાસ્વાદેન લોલુપઃ

તસ્ય યજ્જાયતે પાપં તન્મમૈવાસ્તુ નિશ્ચિતમ્ ।
ચેન્ન કુર્યાં પ્રતિજ્ઞાતં સત્યં રામકૃપાબલાત્

એવમુક્તે મહાવીરૈર્યોદ્ધારસ્તરસા યુતાઃ ।
ચક્રુઃ પ્રતિજ્ઞાં મહતીં સ્વપરાક્રમશાલિનીમ્

શત્રુઘ્નોઽપિ વ્યધાત્તત્ર પ્રતિજ્ઞાં પશ્યતાં નૃણામ્ ।
સાધુસાધુ પ્રશંસન્વૈ તાન્વીરાન્યુદ્ધકોવિદાન્

કથયામિ પુરો વઃ સ્વાં પ્રતિજ્ઞાં સત્ત્વશોભિતામ્ ।
તચ્છૃણ્વંતુ મહાભાગા યુદ્ધોત્સાહસમન્વિતાઃ

ચેત્તસ્ય શિર આહત્ય પાતયામિ ન સાયકૈઃ ।
વિમાનાચ્ચ કબંધાચ્ચ ભિન્નં છિન્નં ચ ભૂતલે

યત્પાપં કૂટસાક્ષ્યેણ યત્પાપં સ્વર્ણચૌર્યતઃ ।
યત્પાપં બ્રહ્મનિંદાયાં તન્મમાસ્ત્વદ્ય નિશ્ચયાત્

ઇતિ શત્રુઘ્નસદ્વાક્યં શ્રુત્વા તે વીરપૂજિતાઃ ।
ધન્યોસિ રાઘવભ્રાતઃ કસ્ત્વદન્યો પરો ભવેત્

ત્વયા વૈ નિહતો દૈત્યો દેવદાનવદુઃખદઃ ।
લવણો નામ લોકેશ મધુપુત્રો મહાબલઃ

કોયં વૈ રાક્ષસો દુષ્ટઃ ક્વ ચાસ્ય બલમલ્પકમ્ ।
કરિષ્યસિ ક્ષણાદેવ તસ્ય નાશં મહામતે

ઇત્યુક્ત્વા તે મહાવીરાઃ સજ્જીભૂતા રણાંગણે ।
પ્રતિજ્ઞાં સ્વામૃતાં કર્તું યયુસ્તે રાક્ષસં મુદા

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે વીરપ્રતિજ્ઞાકથનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ