પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.19

બ્રાહ્મણ ઉવાચ।
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં ભિલ્લાનામહમદ્ભુતમ્ ।
અત્યાશ્ચર્યમિદં મત્વા પ્રહૃષ્ટોઽભવમિત્યુત

ગંગાસાગરસંયોગે સ્નાત્વા પુણ્યકલેવરઃ ।
શૃંગમારુરુહે તત્ર મણિમાણિક્યચિત્રિતમ્

તત્રાપશ્યં મહારાજ દેવં દેવાદિવંદિતમ્ ।
નમસ્કૃત્વા કૃતાર્થોઽહં જાતોન્નપ્રાશનેન ચ

ચતુર્ભુજત્વં સંપ્રાપ્તઃ શંખચક્રાદિચિહ્નિતમ્ ।
પુરુષોત્તમદર્શનેન ન પુનર્ગર્ભમાવિશમ્

રાજંસ્ત્વમપિ તત્રાશુ ગચ્છ નીલાભિધં ગિરિમ્ ।
કૃતાર્થં કુરુ ચાત્માનં ગર્ભદુઃખવિવર્જિતમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વાડવાગ્ર્યસ્ય ધીમતઃ ।
પપ્રચ્છ હૃષ્ટગાત્રસ્તુ તીર્થયાત્રાવિધિં મુનિમ્

રાજોવાચ।
સાધુ વિપ્રાગ્ર્ય હે સાધો ત્વયા પ્રોક્તં મમાનઘ ।
પુરુષોત્તમમાહાત્મ્યં શૃણ્વતાં પાપનાશનમ્

બ્રૂહિ તત્તીર્થયાત્રાયાં વિધિં શ્રુતિસમન્વિતમ્ ।
વિધિના કેન સંપૂર્ણ ફલપ્રાપ્તિર્નૃણાં ભવેત્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ।
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થયાત્રાવિધિં શુભમ્ ।
યેન સંપ્રાપ્યતે દેવઃ સુરાસુરનમસ્કૃતઃ

વલીપલિતદેહો વા યૌવનેનાન્વિતોઽપિ વા ।
જ્ઞાત્વા મૃત્યુમનિસ્તીર્યં હરિં શરણમાવ્રજેત્

તત્કીર્તને તચ્છ્રવણે વંદને તસ્ય પૂજને ।
મતિરેવ પ્રકર્તવ્યા નાન્યત્ર વનિતાદિષુ

સર્વં નશ્વરમાલોક્ય ક્ષણસ્થાયિ સુદુઃખદમ્ ।
જન્મમૃત્યુજરાતીતં ભક્તિવલ્લભમચ્યુતમ્

ક્રોધાત્કામાદ્ભયાદ્દ્વેષાલ્લોભાદ્દંભાન્નરઃ પુનઃ ।
યથાકથંચિદ્વિભજન્ન સ દુઃખં સમશ્નુતે

સ હરિર્જાયતે સાધુસંગમાત્પાપવર્જિતાત્ ।
યેષાં કૃપાતઃ પુરુષા ભવંત્યસુખવર્જિતાઃ

તે સાધવઃ શાંતરાગાઃ કામલોભવિવર્જિતાઃ ।
બ્રુવંતિ યન્મહારાજ તત્સંસારનિવર્તકમ્

તીર્થેષુ લભ્યતે સાધૂ રામચંદ્ર પરાયણઃ ।
યદ્દર્શનં નૃણાં પાપરાશિદાહાશુશુક્ષણિઃ

તસ્માત્તીર્થેષુ ગંતવ્યં નરૈઃ સંસારભીરુભિઃ ।
પુણ્યોદકેષુ સતતં સાધુશ્રેણિવિરાજિષુ

તાનિ તીર્થાનિ વિધિના દૃષ્ટાનિ પ્રહરંત્યઘમ્ ।
તં વિધિં નૃપશાર્દૂલ કુરુષ્વ શ્રુતિગોચરમ્

વિરાગં જનયેત્પૂર્વં કલત્રાદિ કુટુંબકે ।
અસત્યભૂતં તજ્જ્ઞાત્વા હરિં તુ મનસા સ્મરેત્

ક્રોશમાત્રં તતો ગત્વા રામરામેતિ ચ બ્રુવન્ ।
તત્ર તીર્થાદિષુ સ્નાત્વા ક્ષૌરં કુર્યાદ્વિધાનવિત્

મનુષ્યાણાં ચ પાપાનિ તીર્થાનિ પ્રતિ ગચ્છતામ્ ।
કેશાનાશ્રિત્ય તિષ્ઠંતિ તસ્માદ્વપનમાચરેત્

તતો દંડં તુ નિર્ગ્રન્થિં કમંડલુમથાજિનમ્ ।
બિભૃયાલ્લોભનિર્મુક્તસ્તીર્થવેષધરો નરઃ

વિધિના ગચ્છતાં નૄણાં ફલાવાપ્તિર્વિશેષતઃ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તીર્થયાત્રાવિધિં ચરેત્

યસ્ય હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ મનશ્ચૈવ સુસંહિતમ્ ।
વિદ્યા તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ સ તીર્થફલમશ્નુતે

હરેકૃષ્ણ હરેકૃષ્ણ ભક્તવત્સલ ગોપતે ।
શરણ્ય ભગવન્વિષ્ણો માં પાહિ બહુસંસૃતેઃ

ઇતિ બ્રુવન્રસનયા મનસા ચ હરિં સ્મરન્ ।
પાદચારી ગતિં કુર્યાત્તીર્થં પ્રતિ મહોદયઃ

યાનેન ગચ્છન્પુરુષઃ સમભાગફલં લભેત્ ।
ઉપાનદ્ભ્યાં ચતુર્થાંશં ગોયાને ગોવધાદિકમ્

વ્યવહર્તા તૃતીયાંશં સેવયાષ્ટમભાગભાક્ ।
અનિચ્છયા વ્રજંસ્તત્ર તીર્થમર્ધફલં લભેત્

યથાયથં પ્રકર્તવ્યા તીર્થાનામભિયાત્રિકા ।
પાપક્ષયો ભવત્યેવ વિધિદૃષ્ટ્યા વિશેષતઃ

તત્ર સાધૂન્નમસ્કુર્યાત્પાદવંદનસેવનૈઃ ।
તદ્દ્વારા હરિભક્તિર્હિ પ્રાપ્યતે પુરુષોત્તમે

ઇતિ તીર્થવિધિઃ પ્રોક્તઃ સમાસેન ન વિસ્તરાત્ ।
એવં વિધિં સમાશ્રિત્ય ગચ્છ ત્વં પુરુષોત્તમમ્

તુભ્યં તુષ્ટો મહારાજ દાસ્યતે ભક્તિમચ્યુતઃ ।
યથા સંસારનિર્વાહઃ ક્ષણાદેવ ભવિષ્યતિ

તીર્થયાત્રાવિધિં શ્રુત્વા સર્વપાતકનાશનમ્ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્ય ઉગ્રેભ્યઃ પુરુષર્ષભ

સુમતિરુવાચ ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય વવંદે ચરણૌ મહાન્ ।
તત્તીર્થદર્શનૌત્સુક્ય વિહ્વલીકૃતમાનસઃ

આદિદેશ નિજામાત્યં મંત્રવિત્તમમુત્તમમ્ ।
તીર્થયાત્રેચ્છયા સર્વાન્સહ નેતું મનો દધત્

મંત્રિન્પૌરજનાન્સર્વાનાદિશ ત્વં મમાજ્ઞયા ।
પુરુષોત્તમપાદાબ્જદર્શનપ્રીતિહેતવે

યે મદીયે પુરે લોકા યે ચ મદ્વાક્યકારકાઃ ।
સર્વે નિર્યાંતુ મત્પુર્યા મયા સહ નરોત્તમાઃ

યે તુ મદ્વાક્યમુલ્લંઘ્ય સ્થાસ્યંતિ પુરુષા ગૃહે ।
તે દંડ્યા યમદંડેન પાપિનોઽધર્મહેતવઃ

કિં તેન સુતવૃંદેન બાંધવૈઃ કિં સુદુર્નયૈઃ ।
યૈર્નદૃષ્ટઃ સ્વચક્ષુર્ભ્યાં પુણ્યદઃ પુરુષોત્તમઃ

સૂકરીયૂથવત્તેષાં પ્રસૂતિર્વિટ્પ્રભક્ષિકા ।
યેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રા વા હરિં ન શરણં ગતાઃ

યો દેવો નામમાત્રેણ સર્વાન્પાવયિતું ક્ષમઃ ।
તં નમસ્કુરુત ક્ષિપ્રં મદીયાઃ પ્રકૃતિવ્રજાઃ

ઇતિ વાક્યં મનોહારિ ભગવદ્ગુણગુંફિતમ્ ।
પ્રજહર્ષ મહામાત્ય ઉત્તમઃ સત્યનામધૃક્

હસ્તિનં વરમારોપ્ય પટહેન વ્યઘોષયત્ ।
યદાદિષ્ટં નૃપેણેહ તીર્થયાત્રાં સમિચ્છતા

ગચ્છંતુ ત્વરિતા લોકા રાજ્ઞા સહ મહાગિરિમ્ ।
દૃશ્યતાં પાપસંહારી પુરુષોત્તમનામધૃક્

ક્રિયતાં સર્વસંસારસાગરો ગોષ્પદં પુનઃ ।
ભૂષ્યતાં શંખચક્રાદિચિહ્નૈઃ સ્વસ્વ તનુર્નરૈઃ

ઇત્યાદિઘોષયામાસ રાજ્ઞાદિષ્ટં યદદ્ભુતમ્ ।
સચિવો રઘુનાથાંઘ્રિ ધ્યાનનિર્વારિતશ્રમઃ

તચ્છ્રુત્વા તાઃ પ્રજાઃ સર્વા આનંદરસસંપ્લુતાઃ ।
મનો દધુઃ સ્વનિસ્તારે પુરુષોત્તમદર્શનાત્

નિર્યયુર્બ્રાહ્મણાસ્તત્ર શિષ્યૈઃ સહ સુવેષિણઃ ।
આશિષં વરદાનાઢ્યાં દદતો ભૂમિપં પ્રતિ

ક્ષત્ત્રિયા ધન્વિનો વીરા વૈશ્યા વસ્તુક્રયાઞ્ચિતાઃ ।
શૂદ્રાઃ સંસારનિસ્તારહર્ષિત સ્વીયવિગ્રહાઃ

રજકાશ્ચર્મકાઃ ક્ષૌદ્રાઃ કિરાતા ભિત્તિકારકાઃ ।
સૂચીવૃત્ત્યા ચ જીવંતસ્તાંબૂલક્રયકારકાઃ

તાલવાદ્યધરા યે ચ યે ચ રંગોપજીવિનઃ ।
તૈલવિક્રયિણશ્ચૈવ વસ્ત્રવિક્રયિણસ્તથા

સૂતા વદંતઃ પૌરાણીં વાર્તાં હર્ષસમન્વિતાઃ ।
માગધા બંદિનસ્તત્ર નિર્ગતા ભૂમિપાજ્ઞયા

ભિષગ્વૃત્ત્યા ચ જીવંતસ્તથા પાશકકોવિદાઃ ।
પાકસ્વાદુરસાભિજ્ઞા હાસ્યવાક્યાનુરંજકાઃ

ઐંદ્રજાલિકવિદ્યાધ્રાસ્તથા વાર્તાસુકોવિદાઃ ।
પ્રશંસંતો મહારાજં નિર્યયુઃ પુરમધ્યતઃ

રાજાપિ તત્ર નિર્વર્ત્ય પ્રાતઃસંધ્યાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
બ્રાહ્મણં તાપસશ્રેષ્ઠમાનિનાય સુનિર્મલમ્

તદાજ્ઞયા મહારાજો નિર્જગામ પુરાદ્બહિઃ ।
લોકૈરનુગતો રાજા બભૌ ચંદ્ર ઇવોડુભિઃ

ક્રોશમાત્રં સ ગત્વાથ ક્ષૌરં કૃત્વા વિધાનતઃ ।
દંડં કમંડલું બિભ્રન્મૃગચર્મ તથા શુભમ્

શુભવેષેણ સંયુક્તો હરિધ્યાનપરાયણઃ ।
કામક્રોધાદિરહિતં મનો બિભ્રન્મહાયશાઃ

તદા દુંદુભયો ભેર્ય આનકાઃ પણવાસ્તથા ।
શંખવીણાદિકાશ્ચૈવાધ્માતાસ્તદ્વાદકૈર્મુહુઃ

જય દેવેશ દુઃખઘ્ન પુરુષોત્તમસંજ્ઞિત ।
દર્શયસ્વ તનું મહ્યં વદંતો નિર્યયુર્જનાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે રત્નગ્રીવસ્ય તીર્થપ્રયાણંનામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ