પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.15

સુમતિરુવાચ।
અથર્ષિઃ સ્વાશ્રમં ગત્વા માનવ્યા સહ ભાર્યયા ।
મુદં પ્રાપ હતાશેષ પાતકો યોગયુક્તયા

સા માનવી તં વરમાત્મનઃ પતિં ।
નેત્રેણહીનં જરસા ગતૌજસમ્ ।
સિષેવ એનં હરિમેધસોત્તમં ।
નિજેષ્ટદાત્રીં કુલદેવતાં યથા

શૂશ્રૂષતી સ્વં પતિમિંગિતજ્ઞા ।
મહાનુભાવં તપસાં નિધિં પ્રિયમ્ ।
પરાં મુદં પ્રાપ સતી મનોહરા ।
શચી યથા શક્રનિષેવણોદ્યતા

ચરણૌ સેવતે તન્વી સર્વલક્ષણલક્ષિતા ।
રાજપુત્રી સુંદરાંગી ફલમૂલોદકાશના

નિત્યં તદ્વાક્યકરણે તત્પરા પૂજને રતા ।
કાલક્ષેપં પ્રકુરુતે સર્વભૂતહિતે રતા

વિસૃજ્ય કામં દંભં ચ દ્વેષં લોભમઘં મદમ્ ।
અપ્રમત્તોદ્યતા નિત્યં ચ્યવનં સમતોષયત્

એવં તસ્ય પ્રકુર્વાણા સેવાં વાક્કાયકર્મભિઃ ।
સહસ્રાબ્દં મહારાજ સા ચ કામં મનસ્યધાત્

કદાચિદ્દેવભિષજાવાગતાવાશ્રમે મુનેઃ ।
સ્વાગતેન સુસંભાવ્ય તયોઃ પૂજાં ચકાર સા

શર્યાતિકન્યાકૃતપૂજનાર્ઘ-।
પાદ્યાદિના તોષિતચિત્તવૃત્તી ।
તાવૂચતુઃ સ્નેહવશેન સુંદરૌ ।
વરં વૃણુષ્વેતિ મનોહરાંગીમ્

તુષ્ટૌ તૌ વીક્ષ્ય ભિષજૌ દેવાનાં વરયાચને ।
મતિં ચકાર નૃપતેઃ પુત્રી મતિમતાં વરા

પત્યભિપ્રાયમાલક્ષ્ય વાચમૂચે નૃપાત્મજા ।
દત્તં મે ચક્ષુષી પત્યુર્યદિ તુષ્ટૌ યુવાં સુરૌ

ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા સુકન્યા યા મનોહરમ્ ।
સતીત્વં ચ વિલોક્યેદમૂચતુર્ભિષજાં વરૌ

ત્વત્પતિર્યદિ દેવાનાં ભાગં યજ્ઞે દધાત્યસૌ ।
આવયોરધુના કુર્વશ્ચક્ષુષોઃ સ્ફુટદર્શનમ્

ચ્યવનોઽપ્યોમિતિ પ્રાહ ભાગદાને વરૌજસોઃ ।
તદા હૃષ્ટાવશ્વિનૌ તમૂચતુસ્તપતાં વરમ્

નિમજ્જતાં ભવાનસ્મિન્હ્રદે સિદ્ધવિનિર્મિતે ।
ઇત્યુક્તો જરયાગ્રસ્ત દેહો ધમનિસંતતઃ

હ્રદં પ્રવેશિતોઽશ્વિભ્યાં સ્વયં ચામજ્જતાં હ્રદે ।
પુરુષાસ્ત્રય ઉત્તસ્થુરપીચ્યા વનિતાપ્રિયાઃ

રુક્મસ્રજઃ કુંડલિનસ્તુલ્યરૂપાઃ સુવાસસઃ ।
તાન્નિરીક્ષ્ય વરારોહા સુરૂપાન્સૂર્યવર્ચસઃ

અજાનતી પતિં સાધ્વી હ્યશ્વિનૌ શરણં યયૌ ।
દર્શયિત્વા પતિં તસ્યૈ પાતિવ્રત્યેન તોષિતૌ

ઋષિમામંત્ર્ય યયતુર્વિમાનેન ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
યક્ષ્યમાણે ક્રતૌ સ્વીયભાગકાર્યાશયાયુતૌ

કાલેન ભૂયસા ક્ષામાં કર્શિતાં વ્રતચર્યયા ।
પ્રેમગદ્ગદયા વાચા પીડિતઃ કૃપયાબ્રવીત્

તુષ્ટોઽહમદ્ય તવ ભામિનિ માનદાયાઃ ।
શુશ્રૂષયા પરમયા હૃદિ ચૈકભક્ત્યા ।
યો દેહિનામયમતીવ સુહૃત્સ્વદેહો ।
નાવેક્ષિતઃ સમુચિતઃ ક્ષપિતું મદર્થે

યે મે સ્વધર્મનિરતસ્ય તપઃ સમાધિ-।
વિદ્યાત્મયોગવિજિતા ભગવત્પ્રસાદાઃ ।
તાનેવ તે મદનુસેવનયાઽવિરુદ્ધાન્ ।
દૃષ્ટિં પ્રપશ્ય વિતરામ્યભયાનશોકાન્

અન્યે પુનર્ભગવતો ભ્રુવ ઉદ્વિજૃંભ-।
વિસ્રંસિતાર્થરચનાઃ કિમુરુક્રમસ્ય ।
સિદ્ધાસિ ભુંક્ષ્વ વિભવાન્નિજધર્મદોહાન્ ।
દિવ્યાન્નરૈર્દુરધિગાન્નૃપવિક્રિયાભિઃ

એવં બ્રુવાણમબલાખિલયોગમાયા ।
વિદ્યાવિચક્ષણમવેક્ષ્ય ગતાધિરાસીત્ ।
સંપ્રશ્રયપ્રણયવિહ્વલયા ગિરેષદ્ ।
વ્રીડાવિલોકવિલસદ્ધસિતાનનાહ

સુકન્યોવાચ।
રાદ્ધં બત દ્વિજવૃષૈતદમોઘયોગ-।
માયાધિપે ત્વયિ વિભો તદવૈમિ ભર્તઃ ।
યસ્તેઽભ્યધાયિ સમયઃ સકૃદંગસંગો ।
ભૂયાદ્ગરીયસિ ગુણઃ પ્રસવઃ સતીનામ્

તત્રેતિ કૃત્યમુપશિક્ષ્ય યથોપદેશં ।
યેનૈષ કર્શિતતમોતિ રિરંસયાત્મા ।
સિધ્યેત તે કૃતમનોભવ ધર્ષિતાયા ।
દીનસ્તદીશભવનં સદૃશં વિચક્ષ્વ

સુમતિરુવાચ।
પ્રિયાયાઃ પ્રિયમન્વિચ્છંશ્ચ્યવનો યોગમાસ્થિતઃ ।
વિમાનં કામગં રાજંસ્તર્હ્યેવાવિરચીકરત્

સર્વકામદુઘં રમ્યં સર્વરત્નસમન્વિતમ્ ।
સર્વાર્થોપચયોદર્કં મણિસ્તંભૈરુપસ્કૃતમ્

દિવ્યોપસ્તરણોપેતં સર્વકાલસુખાવહમ્ ।
પટ્ટિકાભિઃ પતાકાભિર્વિચિત્રાભિરલંકૃતમ્

સ્રગ્ભિર્વિચિત્રમાલાભિર્મંજુસિંજત્ષડંઘ્રિભિઃ ।
દુકૂલક્ષૌમકૌશેયૈર્નાનાવસ્ત્રૈર્વિરાજિતમ્

ઉપર્યુપરિ વિન્યસ્તનિલયેષુ પૃથક્પૃથક્ ।
કૢપ્તૈઃ કશિપુભિઃ કાંતં પર્યંકવ્યજનાદિભિઃ

તત્રતત્ર વિનિક્ષિપ્ત નાનાશિલ્પોપશોભિતમ્ ।
મહામરકતસ્થલ્યા જુષ્ટં વિદ્રુમવેદિભિઃ

દ્વાઃસુ વિદ્રુમદેહલ્યા ભાતં વજ્રકપાટકમ્ ।
શિખરેષ્વિંદ્રનીલેષુ હેમકુંભૈરધિશ્રિતમ્

ચક્ષુષ્મત્પદ્મરાગાગ્ર્યૈર્વજ્રભિત્તિષુ નિર્મિતૈઃ ।
જુષ્ટં વિચિત્રવૈતાનૈર્મુક્તાહારાવલંબિતૈઃ

હંસપારાવતવ્રાતૈસ્તત્ર તત્ર નિકૂજિતમ્ ।
કૃત્રિમાન્મન્યમાનૈસ્તાનધિરુહ્યાધિરુહ્ય ચ

વિહારસ્થાનવિશ્રામ સંવેશ પ્રાંગણાજિરૈઃ ।
યથોપજોષં રચિતૈર્વિસ્માપનમિવાત્મનઃ

એવં ગૃહં પ્રપશ્યંતીં નાતિપ્રીતેન ચેતસા ।
સર્વભૂતાશયાભિજ્ઞઃ સ્વયં પ્રોવાચ તાં પ્રતિ

નિમજ્જ્યાસ્મિન્હ્રદે ભીરુ વિમાનમિદમારુહ ।
સુભ્રૂર્ભર્તુઃ સમાદાય વચઃ કુવલયેક્ષણા

સરજો બિભ્રતી વાસો વેણીભૂતાંશ્ચ મૂર્દ્ધજાન્ ।
અંગં ચ મલપંકેન સંછન્નં શબલસ્તનમ્

આવિવેશ સરસ્તત્ર મુદા શિવજલાશયમ્ ।
સાંતઃસરસિ વેશ્મસ્થાઃ શતાનિ દશકન્યકાઃ

સર્વાઃ કિશોરવયસો દદર્શોત્પલગંધયઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા શીઘ્રમુત્થાય પ્રોચુઃ પ્રાંજલયઃ સ્ત્રિયઃ

વયં કર્મકરીસ્તુભ્યં શાધિ નઃ કરવામ કિમ્ ।
સ્નાનેન તા મહાર્હેણ સ્નાપયિત્વા મનસ્વિનીમ્

દુકૂલે નિર્મલે નૂત્ને દદુરસ્યૈ ચ માનદ ।
ભૂષણાનિ પરાર્ઘ્યાનિ વરીયાંસિ દ્યુમંતિ ચ

અન્નં સર્વગુણોપેતં પાનં ચૈવામૃતાસવમ્ ।
અથાદર્શે સ્વમાત્માનં સ્રગ્વિણં વિરજોંબરમ્

તાભિઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનં કન્યાભિર્બહુમાનિતમ્ ।
હારેણ ચ મહાર્હેણ રુચકેન ચ ભૂષિતમ્

નિષ્કગ્રીવં વલયિનં ક્વણત્કાંચનનૂપુરમ્ ।
શ્રોણ્યોરધ્યસ્તયા કાંચ્યા કાંચન્યા બહુરત્નયા

સુભ્રુવા સુદતા શુક્લસ્નિગ્ધાપાંગેન ચક્ષુષા ।
પદ્મકોશસ્પૃધા નીલૈરલકૈશ્ચ લસન્મુખમ્

યદા સસ્માર દયિતમૃષીણાં વલ્લભં પતિમ્ ।
તત્ર ચાસ્તે સહસ્ત્રીભિર્યત્રાસ્તે સ મુનીશ્વરઃ

ભર્તુઃ પુરસ્તાદાત્માનં સ્ત્રીસહસ્રવૃતં તદા ।
નિશામ્ય તદ્યોગગતિં સંશયં પ્રત્યપદ્યત

સતાં કૃત મલસ્નાનાં વિભ્રાજંતીમપૂર્વવત્ ।
આત્મનો બિભ્રતીં રૂપં સંવીતરુચિરસ્તનીમ્

વિદ્યાધરી સહસ્રેણ સેવ્યમાનાં સુવાસસમ્ ।
જાતભાવો વિમાનં તદારોહયદમિત્રહન્

તસ્મિન્નલુપ્તમહિમા પ્રિયયાનુષક્તો ।
વિદ્યાધરીભિરુપચીર્ણવપુર્વિમાને ।
બભ્રાજ ઉત્કચકુમુદ્ગણવાનપીચ્ય ।
સ્તારાભિરાવૃત ઇવોડુપતિર્નભઃસ્થઃ

તેનાષ્ટલોકપવિહારકુલાચલેંદ્ર -।
દ્રોણીષ્વનંગસખમારુતસૌભગાસુ ।
સિદ્ધૈર્નુતોદ્યુધુનિપાતશિવસ્વનાસુ ।
રેમે ચિરં ધનદવલ્લલનાવરૂથી

વૈશ્રંભકે સુરવને નંદને પુષ્પભદ્રકે ।
માનસે ચૈત્રરથ્યે ચ સરે મે રામયા રતઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે।
ચ્યવનસ્ય તપોભોગવર્ણનં નામ પંચદશોઽધ્યાયઃ