પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.111

શ્રીરામ ઉવાચ-
મહેશનામમાહાત્મ્યં પૂજામાહાત્મ્યમેવ ચ ।
નમસ્કારસ્ય માહાત્મ્યં દૃષ્ટિમાહાત્મ્યમેવ ચ

જલદાનસ્ય માહાત્મ્યં ધૂપદાનસ્ય સત્તમ ।
દીપગંધાદિદાનસ્ય માહાત્મ્યં વદ મે ગુરો

શંભુરુવાચ-
એકૈકનામમાહાત્મ્યં વિસ્તરાન્ન હિ શક્યતે ।
સંક્ષેપેણ ચ તે વચ્મિ શૃણુ રાઘવ સાદરમ્

પુરા ત્રેતાયુગે રાજા વિધૃતો નામ વીર્યવાન્ ।
મૃતે પિતરિ બાલોસૌ ભૂમિરાજ્યેભિષેચિતઃ

સમાનવયસઃ સર્વાન્સમીપસ્થાંશ્ચકાર સઃ ।
યે વૃદ્ધા યે ચ વિદ્વાંસસ્તે ચ તસ્ય ન સંમતાઃ

યુવાનઃ સંમતા દુષ્ટા અકાર્યકરણાસ્તથા ।
સુસ્ત્ર્યાનયનદક્ષાશ્ચ ચોરકર્મવિશારદાઃ

ભાંડવાર્તારતા લાસ્યનિપુણાસ્તસ્ય સંમતાઃ ।
વશીકરણમંત્રજ્ઞા વસ્ત્રૌષધવિદસ્તથા

ગીતનર્તનશીલાશ્ચ ધૂર્ત્તા દ્યૂતવિદઃ પ્રિયાઃ ।
પિતૃસંમતકર્તૄણાં ત્યાગં ચક્રે સ પાર્થિવઃ

વિચાર્ય સ ચ તૈઃ સાર્દ્ધં દુષ્ટૈઃ કાર્યમકારયત્ ।
એતાદૃશાંસ્તથા ચાન્યાન્દુષ્ટાન્સહ યુયોજ હ

એતદુક્તિમુપાલંબ્ય શિષ્ટં સુહૃદમત્યજત્ ।
ઉરોમુષ્ટિં ચ ફેત્કારં યે કુર્યુસ્તસ્ય તે પ્રિયાઃ

ભગલક્ષણતત્ત્વજ્ઞા રતિતંત્રવિશારદાઃ ।
રાજનીતિવિહીનં તદ્રાજ્યં સમભવત્તદા

ગજાશ્વરથમુષ્ટ્રાજં ગોમહિષ્યાદિકં ચ યત્ ।
તત્સર્વં નાશમાપન્નમપહારાયતસ્તતઃ

રત્નાનિ વસુધાન્યાનિ ન દૃશ્યંતે પુરે તદા ।
અથ ભૂપાંતરેણાસૌ નિર્જિતઃ પ્રપલાયિતઃ

મહારણ્યમથો ગત્વા ગિરિદુર્ગમકલ્પયત્ ।
તત્ર ચાલ્પપરીવારશ્ચોરવૃત્તિં સમાશ્રિતઃ

સુવર્ણવસ્ત્રધાન્યાદિ રત્નગંધાદિકં તથા ।
તત્રતત્ર વિનિર્દિશ્ય ચોરાનાયાનવંચકાન્

બંધાદ્યકારયત્તૈસ્તુ દ્રવ્યાહરણકર્મણિ ।
યદાહારો ન વિદ્યેત તદાહારમકલ્પયત્

ગોમહિષ્યાદિમાંસેન યદ્યન્નં નોપલભ્યતે ।
અશ્વીય નરમાંસેન ભોજનં પર્ય્યકલ્પયત્

એતાદૃશમભૂદ્વૃત્તં સંધ્યોપાસાદિવર્જિતમ્ ।
એકસ્તુ સચિવસ્તસ્ય સુરાપો નામ રાક્ષસઃ

નિયુંક્તે સર્વકાલં તમાહરપ્રહરેતિ ચ ।
એવં રક્ષોમતે સ્થિત્વા નાનાદેશગતાન્નરાન્

નૃસહસ્રપરીવારો હ્યાદદ્યાદકૃપાલયઃ ।
સ્વસ્યાભિમતયોષાસ્તુ જ્ઞાત્વા જ્ઞાત્વા સમાહરત્

કિંચિત્કાલં ચ તા ભુક્ત્વા તાસાં માંસમભક્ષયત્ ।
એવં હત્વા નરાન્નારી રાજ્યં ચક્રે સુદુઃસહમ્

એવં વર્ષસહસ્રં તુ રાજ્યં કૃત્વા નરાધમઃ ।
જરાશિથિલસર્વાંગો વલીપલિતદૂષિતઃ

નિર્જીવમભવત્સ્થાનં સમંતાદ્દશયોજનમ્ ।
અથ મૃત્યુદિનં પ્રાપ્તં રાજ્ઞસ્તસ્ય મહાત્મનઃ

મૃત્યુકાલેથ સંપ્રાપ્તે સ્નાતં ભૂમિગતં નૃપમ્ ।
તસ્ય ચાનુચરાઃ સર્વે પરિવાર્યોપતસ્થિરે

સુરાપઃ સચિવઃ પ્રાહ કિં કાર્યં મમ ચાદિશ ।
અથ રાજા તથા શક્તો નિર્ગતાયુસ્તદાર્દિતઃ

નાભેરધસ્તુ ક્ષીણાસુઃ કથંચિદ્વાક્યમુક્તવાન્ ।
ત્વં સર્વકાલે દૈત્યેંદ્ર પ્રહરપ્રાહરાહર

ઇત્યથોક્ત્વા મમારાસૌ યમદૂતાઃ સમાયયુઃ ।
વિચિત્રં બંધને યત્નં ચક્રુસ્તાડનતત્પરાઃ

ચૂર્ણિતા બંધપાશાશ્ચ હેતિદંડાશ્ચ ચૂર્ણિતાઃ ।
તદ્ગાત્રસ્પર્શમાત્રે ચ તદદ્ભુતમિવાભવત્

અથાયાતઃ સ્વયં મૃત્યુઃ પાશેનૈનમયોજયત્ ।
મૃત્યુપાશમપિચ્છિન્નં વીક્ષ્ય મૃત્યુરચિંતયત્

સર્વમર્ત્યમૃતિર્દૃષ્ટા દૃષ્ટા નૈતાદૃશી ક્વચિત્ ।
ઇતિ ચિંતાપરે મૃત્યૌ જ્વાલાવક્ત્રઃ પ્રતાપવાન્

વીરભદ્રેણ નિર્દિષ્ટઃ સહસાયાચ્ચ શૂલભૃત્ ।
જ્વાલાવક્ત્રમથાલોક્ય મૃત્યુસ્તૂર્ણં પલાયયૌ

પલાયમાનં તં દૃષ્ટ્વા મૃત્યું વહ્નિમુખસ્તદા ।
અરે રે ચોર ચોર ત્વં તિષ્ઠતિષ્ઠ ક્વ યાસ્યસિ

એનસો મુચ્યતે ચોરઃ શૂલારોપણમાત્રતઃ ।
એવમાભાષ્ય મૃત્યું તં શૂલપ્રોતમકલ્પયત્

શૂલં સ્કંધગતં કૃત્વા દૂતાન્સંગ્રથ્ય રજ્જુના ।
પાદશૃંખલવિન્યસ્તાનાદાય નૃપમધ્યગાત્

વિમાનવરમારોપ્ય ગીતવાદ્યસુશોભિતમ્ ।
વીરાંતિકમથો ગત્વા સર્વમસ્મૈ ન્યવેદયત્

વીરભદ્રોપિ તત્સર્વં શંકરાયામિતાત્મને ।
નાનામુનિગણૈર્દેવૈર્બ્રહ્મવિષ્ણુપુરઃ સુરૈઃ

સેવ્યમાનાય દેવાય પાર્વતીસહિતાય ચ ।
પ્રણિપત્ય નિવેદ્યાથ શૂલસ્થંમૃત્યુમેવ ચ

તૂષ્ણીં બભૂવ વિશ્વાત્મા વીરભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
અગ્ન્યાનનં વીક્ષ્ય શિવો વિગર્હયન્કથં ત્વયૈતદ્ગણસાહસં કૃતમ્ ।
બિભેષિ મૃત્યોર્ન કથં યમાધિકાદ્વદસ્વ સર્વં પરમાર્થતો મે

પ્રણમ્ય તં વહ્નિમુખોઽતિરોષો મૃત્યું સમાલોક્ય નનર્ત હર્ષાત્ ।
ઉવાચ ચૌર્યં કૃતમેવ મૃત્યુના તદેષ શૂલેઽપિ મયા પ્રરોહિતઃ

વિમોચયામાસ શિવોપિ મૃત્યું દૂતાનશેષાન્નિરુજશ્ચકાર ।
મૃત્યું સમાલોક્ય શિવો બભાષે મન્નામ એષાં મરણે સમાસ્તે

મચ્ચેતસામન્યધિયાં ચ નામહીનાક્ષરં વાધિકવર્ણયુક્તમ્ ।
મમૈવ લોકં પ્રદદામિ સત્યં હ્યનેન નામ પ્રહરેતિ ભાષિતમ્

પ્રશબ્દમાત્રં ત્વધિકં હરેતિપદપ્રદં વૈ પદમીરયંતિ ।
આરાદમૂંસ્ત્વં જપતો નમસ્વ મદીયવાક્યં ચ યમં વદસ્વ

નતિં યતિં કીર્તિમુપાસ્તિમાશ્રિતા દાસ્યં ચ કૈંકર્ય્યમથ શ્રુતિંવદાઃ ।
પંચાક્ષરોક્તિં શતરુદ્રિયોક્તિં શિવસ્ય કુર્વંતિ ન તે વિચાર્યાઃ

મન્નામરુદ્રાક્ષવિભૂતિધારણો મમાગ્રતો યસ્તુ પુરાણવક્તા ।
સર્વેષુ પાપેષ્વપિ તેષુ સત્સુ પ્રશાસ્મ્યહં નૈવ યમાધિકારઃ

યે ચાપિ પાપાન્વિતમાયિનો નરાઃ પરાન્નવસ્ત્રાદિવધૂભુજશ્ચ ।
વારાણસીમૃત્યુપરાશ્ચ યે વૈ શ્રીશૈલમર્ત્યાશ્ચ ન તે વિચાર્યાઃ

યૂકાશ્ચ દંશા અપિ મત્કુણાશ્ચ મૃગાદયઃ કીટપિપીલિકાશ્ચ ।
સરીસૃપા વૃશ્ચિકશૂકરાશ્ચ કાશીમૃતાઃ શંકરમાપ્નુવંતિ

ઇદં નામગૃણન્ધ્યાયેદ્યો વૈ હૃત્પદ્મમંદિરે ।
ત્રિયંબકં વિરૂપાક્ષં સોમં સોમાર્દ્ધભૂષણમ્

ત્રિનેત્રકં ત્રયીનેત્રં સોમસૂર્યાગ્નિલોચનમ્ ।
તં નમસ્કૃત્ય દૂરસ્થો ભવમૃત્યો મમાજ્ઞયા

અથાકર્ણ્ય શિવપ્રોક્તં મૃત્યુસ્તુષ્ટાવ શંકરમ્ ।
નમસ્તે દેવતાનાથ નમસ્તે દેવમૂર્તયે

સર્વજ્ઞાય નમસ્તુભ્યં પશૂનાં પતયે નમઃ ।
અથ દેવો મહાદેવો મૃત્યું પ્રાહ વરં વૃણુ

સ્તોત્રેણાનેન તુષ્ટોસ્મિ મૃત્યુર્વરમયાચત ।
ત્વદીયં પાલય વિભો માં ચ શંકર પાપિનમ્

તથેત્યુક્ત્વા મૃત્યુમીશો ગચ્છ વત્સેતિ ચાબ્રવીત્ ।
યમલોકં ગતઃ સોપિ યમાયાશેષમુક્તવાન્

શંભુરુવાચ-
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્ ।
વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો યાતિ શંકરસન્નિધિમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શિવરાઘવસંવાદે એકાદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ