પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.110

શ્રીરામ ઉવાચ-
અયમગ્નિશિખો નામ વહ્નિઃ શિવગણશ્ચ વૈ ।
સ કથં તાદૃશો ભૂતસ્તન્મે વદ નમસ્તવ

શંભુરુવાચ-
અયમાસીત્પુરા કશ્ચિત્ક્ષત્ત્રિયઃ ક્રોધનઃ સદા ।
નષ્ટભાર્યો નષ્ટસેનો નષ્ટરાષ્ટ્રોતિદુઃખિતઃ

લબ્ધ્વા લુલાય દ્વિતયં કૃષિં ચક્રે સહાત્મજૈઃ ।
ઋણેન મહતા યુક્તઃ પુનશ્ચાતીવ દુઃખિતઃ

પુનશ્ચ દુઃખિતો રાજા સર્પેણ સુતનાશનાત્ ।
તથાભૂતો મહીપાલસ્તત્યાજ કૃષિમપ્યુત

પરિત્યજ્ય સુતૌ ચાપિ ત્યક્તાહારો રુરોદ હ ।
સુતાવથ સમાગમ્ય પ્રાહતુઃ પિતરં ત્વિદમ્

કિમર્થં રુદ્યતે તાત નષ્ટો નાયાતિ રોદનાત્ ।
શરીરશોષણાયાથ શોકસ્તેઽદ્ય ભવિષ્યતિ

શોકેન ચક્ષુષી નષ્ટે કંઠો નષ્ટસ્તથા તવ ।
અનુષ્ઠાનં તથા નષ્ટં કિમર્થં પરિતપ્યસે

એકો નષ્ટો ન ચાયાતિ રક્ષ પંચસ્થિતાનસૂન્ ।
બહૂનાં રક્ષણં પુણ્યમાશ્રિતાનાં વિશેષતઃ

અન્યાશ્રિતમમું શત્રું કથં શોચિતુમર્હસિ ।
પિતોવાચ-
પુત્રઃ શત્રુઃ કથં પુત્રૌ યુવાં શત્રૂ તથા ચ મે

અત્યંતસુખિનં પુત્રં કથં શત્રુમભાષતમ્ ।
સુતાવૂચતુઃ
જાયમાનો હરેદ્ભાર્યાં વર્દ્ધમાનો હરેદ્ધનમ્

મ્રિયમાણસ્તથા પ્રાણાઞ્છત્રુત્વં કિમતઃ પરમ્ ।
યત્સુખં ચ ત્વયા પ્રોક્તં સ્પર્શનાલિંગનાદિભિઃ

દુઃખોદર્કમિદં રાજન્સર્વમેતદ્વદામિ તે ।
પ્રસૂતિકાલે પુત્રસ્ય ભાર્યાનાશવિચારણા

જીવિતાયામથોપત્ન્યામાત્મનઃ સુખનાશનમ્ ।
યોન્યશુદ્ધૌ તુ જાતાયાં સંયોગો નોપપદ્યતે

આલિંગનપરે ગાઢં સ્તન્યેનાંગં પરિપ્લુતે ।
તથાપિ યદિ સંયોગઃ શિશુરોદનતાઃ સ્ત્રિયાઃ

દૃઢં શિશુગતં ચિત્તં તતો વૈરસ્યમેવ ચ ।
અથ ચેત્પતિતો ડિંભો મધ્યે મૈથુનમુદ્ગતિઃ

રતિમધ્યે તુ વિચ્છેદે દુઃખં કિંચિદસન્નિભમ્ ।
સર્વકાલે પરિમિતે કદાચિદ્રતિસંભવઃ

તત્કાલે ભોજનં નાસ્તિ સ્વાપો નાસ્તિ ચ ભાર્યયા ।
શિશૂનાં રક્ષણે દુઃખં વ્યાધિતર્ષગ્રહાદિભિઃ

તન્મતં યત્સુખં ચિત્રં યથાંકારોહણં પિતુઃ ।
આલિંગનકૃતં તાત ચુંબનાદિકૃતં તથા

અત્યન્તમધુરોક્ત્યાદિ યત્સુખાનિ નરેશ્વર ।
રતિમધ્યે વિરામસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

અન્યાન્યપિ ચ દુઃખાનિ સંતિ પુત્રે સહસ્રશઃ ।
અનેન ત્વં કિં ક્રિયસે ઇહામુત્ર વિરોધિના

ત્યજ શોકમિદં તસ્માદાવાં પુત્રૌ સ્થિતાવિહ ।
શ્રીરાજોવાચ-।
ત્યજામિ શોકં દુર્વારં સર્વકાર્યવિરોધિનમ્

આત્મનશ્ચ હિતં કાર્યમિહામુત્ર સુતૌ મમ ।
પુરોધસં તુ ગચ્છામિ મમ પૂર્વં મહાગુરુમ્

વસિષ્ઠં મુનિવર્યં ચ સ દાસ્યતિ ગતિં મમ ।
એવમુક્ત્વા ગતો વિપ્રં વારાણસ્યાં સ્થિતં ગુરુમ્

દંડવત્પ્રણનામાથ મુનિના પરિપૂજિતઃ ।
આલિંગિતશિરો ઘ્રાતો દત્તાસનપરિગ્રહઃ

ઉક્તશ્ચાગમનં કિં તે કિં કાર્ય્યં કરવાણિ વૈ ।
રાજોવાચ-
ગતિં પ્રયચ્છ મે વિપ્ર સંસારતરણાય હિ

ખિન્નોહં કર્મણા શશ્વદ્ભવંતં શરણં ગતઃ ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ-
ગતિં પશ્ય મહાલિંગં વિશ્વેશ્વરમિતિ સ્થિતમ્

એનં પૂજય રાજેંદ્ર દેવદેવં પિનાકિનમ્ ।
યમારાધ્ય પુરા શક્તિરરુંધત્યાઃ સુતો મુનિઃ

રક્ષસા ભક્ષિતશ્ચાપિ યમલોકં ગતો ન સઃ ।
કિંચિત્કાલં ગતઃ સ્વર્ગં બ્રહ્મલોકમગાદતઃ

બ્રહ્મલોકાદ્વિષ્ણુલોકે ક્રીડન્નાસ્તે સુતો મમ ।
અમું પશ્ય મહારાજ લુબ્ધકં વનચારિણમ્

પૂજયંતં હિ વિશ્વેશં પત્રમાત્રૈ સ્વસંભૃતૈઃ ।
શમીવૃક્ષસ્ય સંભૂતૈસ્તથા પૂગપ્રસૂનકૈઃ

કદંબકુસુમૈરર્કકુસુમૈર્યૂથિકાભવૈઃ ।
એતૈરન્યૈર્મહેશાનં પૂજયંતં વિલોકય

ઇતોર્દ્ધયામમાત્રેણ મરિષ્યતિ તદદ્ભુતમ્ ।
અંતકાલે સમાયાતે લુબ્ધકોપિ શિવાય વૈ

ઉપહારપ્રદાનાય દૃષ્ટવાન્પાર્શ્વતો ઘટમ્ ।
તં ચૂતફલસંપૂર્ણં શુનોચ્છિષ્ટં વિગર્હિતમ્

સંકલ્પિતોપહારસ્ય હ્યભાવાલ્લુબ્ધકસ્તથા ।
ઇદં જગૌ શુભં વાક્યં લોકાનાં ભક્તિસૂચકમ્

પુષ્પાભાવે હરિર્નેત્રં ફલાભાવેંગુલં રવિઃ ।
લિંગવિસ્રંસનેકં ચ જમદગ્નિ ઋષિસ્તથા

લિંગપીઠવિભેદે ચ ગાત્રં નિર્ભિદ્ય દત્તવાન્ ।
અન્યૈર્માહૈશ્વરૈરન્યત્સાહસં પરમં કૃતમ્

મમાપિ તત્તથા કાર્ય્યમન્યથા દોષભાગહમ્ ।
એતસ્મિન્નંતરે કશ્ચિદુન્મત્તઃ શિવમભ્યગાત્

અથ લુબ્ધકૃતાં પૂજામાહૃત્યાભક્ષયત્ક્ષણાત્ ।
વમનં ચ તથા ચક્રે શિવપીઠેથ લુબ્ધકઃ

શિવાપકારિણં ચૈનં હન્મિ નો વેત્યચિંતયત્ ।
અથ સ્વાત્મવધાયૈવ યત્નમાસ્થાય શંકરઃ

ઉન્મત્તેન યથોદ્ભુક્તા શિવપૂજા મયા કૃતા ।
લિંગપ્રાવરણે હ્યેષા તદહં મમ દેહિનઃ

પ્રાવૃતિસ્ત્વગિયં ત્વદ્ય નિર્મ્મોક્તવ્યા મયા દ્રુતમ્ ।
પૂજાવિમોચનાયૈતત્ફલહાનેર્ગલં ત્યજેત્

ઇત્થં સંકલ્પ્ય સ તથા તીક્ષ્ણસ્વધિતિનાદ્ભુતમ્ ।
ચક્રે ત્વચં દક્ષપાદં ત્વચં ચ્છિત્વા કટેરધઃ

વામપાદં તથા ચક્રે કટિપર્યંતમાશુચ ।
હૃષ્ટશ્ચાવેપિતશ્ચૈવ તત ઊર્ધ્વમથાચ્છિનત્

કરાંસોદરહૃત્કંઠત્વચં નિર્ભિદ્ય લુબ્ધકઃ ।
મસ્તકસ્ય ત્વચં ચાપિ નિર્બિભેદ પ્રહૃષ્ટવાન્

તયોરંતરતસ્તસ્માદ્ગાત્રં નિર્ભિદ્ય વર્તુલમ્ ।
છિત્ત્વાંગુલિ સમાદાય દેવાયાર્પિતવાંસ્ત્વચમ્

આરાદેવ તથા દિવ્યરૂપઃ સ્વક્ષશ્ચતુર્ભુજઃ ।
નાનાભૂષણસંયુક્તઃ સ્થિતો વિયતિ શાઙ્કરઃ

અથ શૈવાઃ સમાયાતા દૂતાઃ શતસહસ્રશઃ ।
વિચિત્રમુકુટાકારાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ

ત્રિશૂલપાણયઃ સર્વે શુદ્ધસ્ફટિકસંનિભાઃ ।
ચતુર્ભુજાઃ સુરૂપાશ્ચ વિમાનવરસંસ્થિતાઃ

સર્વે સૂર્યસમાઃ શાંતા રંભાવત્પ્રિયયા યુતાઃ ।
સૂનુપત્નીબલોત્સાહ વિલાસસ્ત્રીશતાન્વિતાઃ

તેજસા સૂર્યસદૃશાઃ પુષ્પવૃષ્ટિમવાકિરન્ ।
તૈરાહૂતો લુબ્ધકશ્ચ નાગચ્છદવદચ્ચ તાન્

ભાર્યાબંધુજનોપેતો ગચ્છેહમથવા ન વા ।
શૈવાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા વાક્યમેતદથોચિરે

યેન પુણ્યં કૃતં પાપં તેન ભોગ્યં હિ તત્ફલમ્ ।
લુબ્ધક ઉવાચ-
અશૌચાનાં ચ સર્વેષાં ધર્માણામેકકર્તૃકમ્

માહેશ્વરાણાં ધર્માણાં ફલં ચ દ્વિબહુષ્વપિ ।
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો વીરભદ્રઃ શતાર્ભકઃ

નાનાકોટિગણોપેતો એહિ લુબ્ધકબંધુયુક્ ।
સર્વં ત્વયોક્તં ચ તથા સભાર્યો જ્ઞાતિબંધુયુક્

આરુહ્યેદં વિમાનં ચ શિવં ગચ્છ શિવં તુ વઃ ।
અથ તદ્વચનાત્પ્રાપ્તઃ શિવલોકં વિમાનગઃ

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
દૃષ્ટવાનસિ સર્વં ત્વમીશપૂજાં સમાચર ।
વિમુક્તપાપબંધસ્ત્વં શિવલોકં ગમિષ્યસિ

યદિ રાજ્યં ત્વયા પ્રાર્થ્યં માર્જયેશાં ગણં નૃપ ।
ગોમયોદકલેપં ચ નિત્યમેવ સમાચર

એતાવતા ભૂમિરાજ્યં ધ્રુવં તવ ભવિષ્યતિ ।
યાવદાયુશ્ચ તે રાજ્યમંતે શિવપદં ભવેત્

નૈતસ્મિંસ્તુ ભવેદ્રાજ્યસંસિદ્ધિરનુમૃત્યુતઃ ।
અતો દેહાંતરં પ્રાપ્ય શિવસેવાપ્રભાવતઃ

ભવિષ્યતિ ચ તે રાજ્યં શિવભક્તિઃ સ્થિરા તથા ।
શંભુરુવાચ-
અથ કૃત્વા તથા પૂજાં મૃતઃ સ્વર્ગં ગતસ્તતઃ

રાજજન્મપુનઃ પ્રાપ્ય રાજ્યં ચક્રે શિવેરતઃ ।
કદાચિદથ દેવસ્ય ગૃહમભ્યગમન્નૃપઃ

નાનાદીપસમોપેતં મણિભિર્નાગરાડિવ ।
ભટાનામથ સંમર્દ એકો દીપો પતન્નૃપે

તદાસૌ કુપિતો રાજા દીપમાદાય સત્વરમ્ ।
દેવાલયપુરે રમ્યે ન્યક્ષિપત્કોપસંયુતઃ

દગ્ધં દેવગૃહં તેન એનશ્ચ સમપદ્યત ।
અથ તેન પુનસ્તત્ર દગ્ધં વેશ્મગૃહાદિકમ્

નિર્માપયામાસ નૃપો મહેશાનમથાયજત્ ।
અથ મૃત્યુદિને પ્રાપ્તે રાજારાધિતશંકરઃ

ભસ્મસ્નાયી ભસ્મશાયી જપન્રુદ્રં મમાર હ ।
શિવલોકં ગતઃ સોયં વીરભદ્રેણ ભાષિતઃ

ભવ ત્વં ગણશાર્દૂલો મમવૈ પરિચારકઃ ।
શાઙ્કરાન્મમ નિર્દેશાદાનયસ્વ મમાંતિકમ્

શિરોહીનો ભવાંશ્ચાપિ જ્વાલાવક્ત્રો ભવિષ્યતિ ।
સતૂવાચ મહાત્માનં વીરભદ્રં ગણેશ્વરમ્

ચક્ષુઃ શ્રોત્રં તથા જિહ્વા નાસિકાસ્યં શિરોગણઃ ।
એતૈર્વિના વ્યવહૃતિઃ કથં મે સંભવિષ્યતિ

અભાવે શિરસઃ કિં વા મયા પાપં કૃતં વિભો ।
વીરભદ્ર ઉવાચ-
ત્વયૈવ સ્વીકૃતા પૂર્વં દેવી પરમસુંદરી

મહેશભવનં નિત્યં ચાર્તુવર્ણકરંગકૈઃ ।
સ્વસ્તિકં સર્વતોભદ્રં નંદ્યાવર્તાદિકં શુભમ્

પદ્મમુત્પલમાંદોલ પાદો વ્યજન ચામરે ।
ત્રિશૂલં શંખચક્રે ચ ગદાધનુરથૈવ ચ

ત્રિશૂલં ડમરુંખડ્ગં વૃષં ભૃંગિરિટિં શિવમ્ ।
તથાષ્ટપત્રં કમલમન્યદ્યંત્રાદિકં તથા

કલ્પયંતી પ્રતિદિનં સેવતે વૃષભધ્વજમ્ ।
કદાચિદથ સા વેશ્યા દેવસદ્મન્યુપસ્થિતા

રાજ્ઞઃ કારાંકિકઃ કશ્ચિદ્દેવવેશ્મ સમાવિશત્ ।
અથ તાં દૃષ્ટવાંસ્તત્ર સ ઇદં વાક્યમુક્તવાન્

કારાઙ્કિક ઉવાચ-
એકાંતસંસ્થિતા વેશ્યા યુવાહં સ્થવિરશ્ચ ન ।
સ્થવિરં વ્યાધિતં ષંઢમશક્તં ધનવર્જિતમ્

અદીર્ઘમેહનં દીનં પુરુષં યોષિદુત્સૃજેત્ ।
અશ્મશ્રુલં મલચ્છન્નં જડં દુર્ગંધિદૂષિતમ્

સ્વલ્પમવ્યસનં નારી દૂરતઃ પરિવર્જ્જયેત્ ।
તસ્માન્મે દીયતાં વેશ્યે મૈથુનં જીવયાશુ મામ્

વેશ્યોવાચ-
નિયતઃ સર્વજાતીનામિહામુત્ર સુખપ્રદઃ ।
પાતિવ્રત્યં પરો ધર્મ્મઃ સ્ત્રીણામિતિ હિ શુશ્રુમ

યદધીના યદા વેશ્યા તદા નાન્યેન સંગતા ।
પતિવ્રતેતિ વિખ્યાતા તસ્માત્તં પરિપાલયેત્

કારાંકિક ઉવાચ-
યદિ ચૈવં મૃતિઃ શીઘ્રં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
અથ રાજાંતિકં ગત્વા રાજાનમિદમુક્તવાન્

વેશ્યા વેશ્યૈવ નો ભાર્યા નેતિ વક્તું ચ નોચિતમ્ ।
ઇત્થં રાજાનમુક્ત્વાથ મંડં ચૈવારનાલજમ્

કિંચિદાદાય તસ્યાસ્તુ મંદિરં ગતવાનયમ્ ।
નિદ્રાવસરમાલોક્ય પ્રસૃજ્યચ કરં તતઃ

વસ્ત્રસ્ય વિવરે તત્ર મંડં ચિક્ષેપ દુષ્ટધીઃ ।
એવં કૃત્વા તતો ગત્વા રાજાનમિદમુક્તવાન્

રાજન્નિર્ગત્ય ગત્વાથ વેશ્યાગ્ર્યાં તવ યોષિતઃ ।
ઉત્થાપયિત્વા વેશ્યાં તાં સર્વાંગં દ્રષ્ટુમર્હસિ

ઉન્મુક્તબંધમથવા વસનં પશ્ય યત્નતઃ ।
વેશ્યાવેશ્માથગતવાન્રાજા કારાંકિકં વચઃ

ઇદમાહ સનિદ્રેયં પશ્યેમાં યામિ પશ્યસિ ।
સ તૂવાચ નૃપં તત્ર ન મે યુક્તમિદં નૃપ

તન્માતરં વા પિતરં દર્શનાય નિયોજય ।
તદ્દૃષ્ટૌ સર્વમેવેદં વ્યક્તમાશુ ભવિષ્યતિ

આનીતા હ્યથ રાજ્ઞા તુ માતા વીક્ષિતુમુદ્યતા ।
વચનાત્તુ નૃપસ્યૈવ વસ્ત્રં શોધયતીવ સા

તત્રસ્થિતં મંડમથ વિજ્ઞાયાંબા હ્યમર્દયત્ ।
મર્દનાદ્વસનં ક્લિન્નં કિં તદિત્યાહ પાર્થિવઃ

ન કિંચિદ્દેવ નો કિંચિદિતિ વેશ્યાપ્રસૂરપિ ।
બહુવાક્યેન રાજાથ વસનં વીક્ષ્ય શંકયા

શુક્રક્લિન્નમિદં વાસઃ પ્રાહૈતત્પશ્યતામિતિ ।
અથ દૃષ્ટ્વા સમીપસ્થાસ્તથેત્યૂચુર્વચો નૃપમ્

રાજાથ સ્વગૃહં ગત્વા દંડાધ્યક્ષમભાષત ।
ઇદાનીમેવ વેશ્યાયાઃ શિરશ્છિંધ્યવિચારયન્

દર્શનીયં શિરસ્તસ્યા ઘટિકાભ્યંતરે મમ ।
દંડકશ્ચ નૃપોક્ત્યાસ્યાસ્તથા કૃત્વા હ્યદર્શયત્

વીરભદ્ર ઉવાચ-
એવં કૃતં ત્વયા પૂર્વં પ્રાપ્તં ચ ફલમદ્ય તે ।
જ્વાલયૈવ હિ વક્તા ત્વં શ્રોતા દ્રષ્ટા ચ જિઘ્રસિ

રસં જાનાસિ મતિમાનતિક્રોધી ભવિષ્યસિ ।
શંભુરુવાચ-
એવં જ્વાલામુખો જાતો રાજા માહેશ્વરોઽક્ષમી

તસ્માત્તુ ક્ષમિણા ભાવ્યં પરત્રેહ સુખેપ્સુના ।
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્

વિમુક્તપાપબંધશ્ચ શિવલોકે ભવિષ્યતિ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શિવરાઘવસંવાદે શિવપૂજામાહાત્મ્યકથનં।
નામ દશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ