પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.100

શ્રીરાજોવાચ-
ક્ષીરોદજલતુલ્યાભિઃ શીતલામલદૃષ્ટિભિઃ ।
તથ્યાભિશ્ચ વિચિત્રાભિસ્ત્વયા ગીર્ભિઃ પ્રબોધિતઃ

અસાગરોત્થં પીયૂષમદ્રવ્યં વ્યસનૌષધમ્ ।
ત્વયાહં પાયિતઃ સૌમ્ય ભવરોગનિવારણમ્

હર્ષપ્રદો નૃણાં પાપહાનિકૃજ્જીવનૌષધમ્ ।
જરામૃત્યુહરો વિપ્ર સદ્ભિઃ કિલ સમાગમઃ

યાનિ યાનિ દુરાપાનિ વાંછિતાનિ મહીતલે ।
પ્રાપ્યંતે તાનિ તાન્યેવ સાધૂનામેવ સંગમાત્

યઃ સ્નાતઃ પાપહરયા સાધુસંગમ ગંગયા ।
કિં તસ્ય દાનૈઃ કિં તીર્થૈઃ કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ

નિમજ્જ્યોન્મજ્જતાન્નૄણાં ભવાબ્ધૌ પરમાયનમ્ ।
સંતો ધર્મવિદઃ શાંતા નૌર્દૃઢે વાપ્સુમજ્જતામ્

યો મે ભાવઃપુરા હ્યાસીત્કામૈકસુખલાલસઃ ।
દર્શનાદ્વચનાત્તેઽદ્ય વિપરીતોઽભવદ્વિભો

એકજન્મસુખસ્યાર્થે સહસ્રાણિ વિલોપયેત્ ।
પ્રાજ્ઞો જન્મસહસ્રાણિ સંચિનોત્યેકજન્મના

હાહા કામરસાસ્વાદ સુખલાલસચેતસા ।
મયા મૂઢેન ન કૃતં કિંચિદાત્મહિતં દ્વિજ

અહો મે મનસો મોહો યેનાત્મા યોષિતાં કૃતે ।
પાતિતો વ્યસને ઘોરે દુઃખોદર્કે દુરત્યયે

ભગવન્પરિતુષ્ટોઽસ્મિ બોધિતો વચનેન તે ।
ઉપદેશપ્રદાનેન મામુદ્ધર્તુમિહાર્હસિ

પુરા ચરિતપુણ્યોઽહં ભવતા બોધિતોઽસ્મિ યત્ ।
ત્વત્પાદરજસા વાપિ વિશેષાદપિ પાવિતઃ

વિધિં માધવમાસસ્ય બ્રૂહિ મે વદતાં વર ।
સર્વપાપક્ષયકરો યસ્ત્વયા પરિકીર્તિતઃ

કિં દાનં તત્ર કિં સ્નાનં કો દેવો નિયમાસ્તુ કે ।
એતદાચક્ષ્વ વિપ્રર્ષે દુરિતોત્તારણાય મે

યમ ઉવાચ-
ઇત્યેવમુક્તો ભગવાન્કશ્યપઃ સ દયાનિધિઃ ।
પ્રોવાચ વચનં વિપ્ર ધર્મ્યં વિશ્વહિતં શુભમ્

કશ્યપ ઉવાચ-
પૂર્વાપરસમાધાન ક્ષમબુદ્ધ્યા ચ તે નૃપ ।
પૃષ્ટં પ્રાજ્ઞે ન વક્તવ્યં નાધમે પાપમાનસે

પાપપ્રવૃત્તસ્ય તથા દત્વા ભૂપ શુભાં મતિમ્ ।
વિદ્યાદાનફલં સમ્યક્પ્રાપ્યતે નાત્ર સંશયઃ

નાપૃષ્ટઃ કસ્યચિદ્બ્રૂયાન્ન ચાન્યાયેન પૃચ્છતઃ ।
જાનન્નપિ હિ મેધાવી જડવલ્લોકમાચરેત્

વિદુષામપિ શિષ્યાણાં પુત્રાણાં ચ ક્રિયાવતામ્ ।
અપૃષ્ટમપિ વક્તવ્યં શ્રેયઃ શ્રદ્ધાવતાં હિતમ્

સાંપ્રતં શુદ્ધહૃદયો જાતસ્ત્વં વચનાન્મમ ।
પુરાચરિતપુણ્યેન કેનાપિ ચ મહીપતે

પાપાવસ્થં શરીરં તદ્ગતં તવ મમાશ્રયાત્ ।
શ્રવણાદ્ધર્મશાસ્ત્રસ્ય ધર્માવસ્થં તુ તેઽભવત્

પાપાવસ્થમધર્માખ્યં ધર્મજ્ઞાનવિવર્જિતમ્ ।
અપરં સદ્વ્રતં યદ્ધિ વિજ્ઞેયં તદ્ધિ ધાર્મિકમ્

ધર્માધર્મોપભોગાય તત્તૃતીયમતીંદ્રિયમ્ ।
તત્ત્રિભેદં શરીરં હિ ધર્મ્મવિદ્ભિરિહોચ્યતે

યાવતા ધર્મભોગશ્ચ મુક્તિશ્ચૈતત્ત્રિભેદકમ્ ।
પાપાવસ્થં શરીરં તત્પાપસંજ્ઞં તદુચ્યતે

ઇદાનીં ગુરુભક્તિં ચ કુર્વતશ્ચ વચો મમ ।
શૃણ્વતો ધર્મરૂપં તુ શરીરં તે વ્યવસ્થિતમ્

તેનૈવ શુદ્ધિરમલા જાતા ધર્મક્રિયોચિતા ।
દૈવેન દેહિનાં નામ ચેતાંસિ ચરિતાનિ ચ

શરીરાણિ ચ પુષ્યંતિ કાલેકાલે વિપર્યયમ્ ।
સાંપ્રતં ભવતશ્ચેતો નૂનં ધર્મે પ્રવર્તતે

તેન ત્વાં કારયિષ્યામિ માધવસ્નાનમુત્તમમ્ ।
યમ ઉવાચ-।
તતસ્તુ કારિતસ્તેન કશ્યપેન પુરોધસા

સ નૃપો માધવે માસિ સ્નાનં દાનં ચ પૂજનમ્ ।
યથાદૃષ્ટં પુરા શાસ્ત્રે વૈશાખસ્નાનજં વિધિમ્

સ મુનિઃ પ્રત્યુવાચાસૌ ભૂપાય ચ યથોદિતમ્ ।
શ્રાવિતઃ સ્તોત્રસારં ચ પાઠિતો હરિમેધસઃ

શ્રુતે યસ્મિન્નધીતે ચ સ સમ્યક્ફલમાપ્નુયાત્

સ કારિતસ્તેન વિશુદ્ધભાવો રાજાપિ ચક્રે વિધિવત્તદાનીમ્ ।
શ્રીમાધવેમાસિ વિધાનમીડ્યં તતો યથાકર્ણિતમાદરેણ

પ્રાતઃસ્નાનં ચ પાદ્યં ચ હ્યર્ઘં ચ હરિપૂજનમ્ ।
નૈવેદ્યં ભક્તિભાવેન ચકાર સ નૃપોત્તમઃ

દાનં યથા નિયમપાલનમાદરેણ વૈશાખમાદિવિદધાતિ વિધાનમેવમ્ ।
યો ભક્તિતોઽન્વહમસૌ પ્રતિવર્ષમેવં કૃત્વા પ્રયાતિ હરિધામ મહીસુરાગ્ર્યઃ

અથેતરેષુ માસેષુ કામિનીકુચકેલિવાન્ ।
ભોગૈકલાલસો ભૂયો ભવત્યેવં યથારુચિ

ન ધર્મનિયમં રાજકાર્યેષુ ન વિચારણમ્ ।
કરોતિ કામવશગો હિત્વા માસં સ માધવમ્

મહતામપિ વિપ્રાગ્ર્ય દુર્નિવાર્યો મનોભવઃ ।
શરીરસહજો નૂનમનાદિર્વાસનાક્રમઃ

કેશકજ્જલશાલિન્યો દુઃસ્પર્શા લોચનપ્રિયાઃ ।
યસ્માદગ્નિશિખા નાર્યો દહંતિ તૃણવન્નરમ્

ઘોરઃ શત્રુઃ શરીરસ્થઃ પુંસાં કામો યથોચિતમ્ ।
મોહધૂમમયઃ પાપો ન કેષામંધકારિતમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણેપાતાલખંડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે શતતમોઽધ્યાયઃ