પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.1

શ્રીગણેશાય નમઃ।
શ્રીકુલદેવતાયૈ નમઃ।
શ્રીગુરુચરણારવિંદાભ્યાં નમઃ ।
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીંસરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

ઋષય ઊચુઃ।
શ્રુતં સર્વં મહાભાગ સ્વર્ગખંડં મનોહરમ્ ।
ત્વત્તોઽધુના વદાયુષ્મઞ્છ્રીરામચરિતં હિ નઃ

સૂત ઉવાચ।
અથૈકદા ધરાધારં પૃષ્ટવાન્ભુજગેશ્વરમ્ ।
વાત્સ્યાયનો મુનિવરઃ કથામેતાં સુનિર્મલામ્

શ્રીવાત્સ્યાયન ઉવાચ।
શેષાશેષ કથાસ્ત્વત્તો જગત્સર્ગલયાદિકાઃ ।
ભૂગોલશ્ચ ખગોલશ્ચ જ્યોતિશ્ચક્રવિનિર્ણયઃ

મહત્તત્ત્વાદિસૃષ્ટીનાં પૃથક્તત્ત્વવિનિર્ણયઃ ।
નાનારાજચરિત્રાણિ કથિતાનિ ત્વયાનઘ

સૂર્યવંશભવાનાં ચ રાજ્ઞાં ચારિત્રમદ્ભુતમ્ ।
તત્રાનેકમહાપાપહરા રામકૃતા કથા

તસ્ય વીરસ્ય રામસ્ય હયમેધકથા શ્રુતા ।
સંક્ષેપતો મયા ત્વત્તસ્તામિચ્છામિ સવિસ્તરામ્

યા શ્રુતા સંસ્મૃતા ચોક્તા મહાપાતકહારિણી ।
ચિંતિતાર્થપ્રદાત્રી ચ ભક્તચિત્તપ્રતોષદા

શેષ ઉવાચ।
ધન્યોસિ દ્વિજવર્ય ત્વં યસ્ય તે મતિરીદૃશી ।
રઘુવીરપદદ્વંદ્વ મકરંદ સ્પૃહાવતી

વદંતિ મુનયઃ સર્વે સાધૂનાં સંગમં વરમ્ ।
યસ્માત્પાપક્ષયકરી રઘુનાથકથા ભવેત્

ત્વયા મેઽનુગ્રહઃ સૃષ્ટો યદ્રામઃ સ્મારિતઃ પુનઃ ।
સુરાસુરકિરીટૌઘ મણિનીરાજિતાંઘ્રિકઃ

રાવણારિકથા વાર્દ્ધૌ મશકો માદૃશઃ કિયાન્ ।
યત્ર બ્રહ્માદયો દેવા મોહિતા ન વિદંત્યપિ

તથાપિ ભો મયા તુભ્યં વક્તવ્યં સ્વીયશક્તિતઃ ।
પક્ષિણઃ સ્વગતિં શ્રિત્વા ખે ગચ્છંતિ સુવિસ્તરે

ચરિતં રઘુનાથસ્ય શતકોટિપ્રવિસ્તરમ્ ।
યેષાં વૈ યાદૃશી બુદ્ધિસ્તે વદંત્યેવ તાદૃશમ્

રઘુનાથસતીકીર્તિર્મદ્બુદ્ધિં નિર્મલીમસામ્ ।
કરિષ્યતિ સ્વસંપર્કાત્કનકં ત્વનલો યથા

સૂત ઉવાચ।
ઇત્યુક્ત્વા તં મુનિવરં ધ્યાનસ્તિમિતલોચનઃ ।
જ્ઞાનેનાલોકયાંચક્રે કથાં લોકોત્તરાં શુભામ્

ગદ્ગદસ્વરસંયુક્તો મહાહર્ષાંકિતાંગકઃ ।
કથયામાસ વિશદાં કથાં દાશરથેઃ પુનઃ

શેષ ઉવાચ।
લંકેશ્વરે વિનિહતે દેવદાનવદુઃખદે ।
અપ્સરોગણવક્ત્રાબ્જચંદ્રમઃ કાંતિહર્તરિ

સુરાઃ સર્વે સુખં પ્રાપુરિંદ્ર પ્રભૃતયસ્તદા ।
સુખં પ્રાપ્તાઃ સ્તુતિં ચક્રુર્દાસવત્પ્રણતિં ગતાઃ

લંકાયાં ચ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ધર્મયુક્તં બિભીષણમ્ ।
સીતયાસહિતો રામઃ પુષ્પકં સમુપાશ્રિતઃ

સુગ્રીવહનુમત્સીતાલક્ષ્મણૈઃ સંયુતસ્તદા ।
બિભીષણોઽપિ સચિવૈરન્વગાદ્વિરહોત્સુકઃ

લંકાં સ પશ્યન્બહુધા ભગ્નપ્રાકારતોરણામ્ ।
દૃષ્ટ્વાઽશોકવનં તત્ર સીતાસ્થાનં મુમૂર્ચ્છ હ

શિંશપાંસ્તત્ર વૃક્ષાંશ્ચ પુષ્પિતાન્કોરકૈર્યુતાન્ ।
રાક્ષસીભિઃ સમાકીર્ણાન્મૃતાભિર્હનુમદ્ભયાત્

ઇત્થં સર્વં વિલોક્યાશુ રામઃ પ્રાયાત્પુરીં પ્રતિ ।
બ્રહ્માદિદેવૈઃ સહિતઃ સ્વીયસ્વીયવિમાનકૈઃ

દેવદુંદુભિનિર્ઘોષાઞ્છૃણ્વઞ્છ્રોત્રસુખાવહાન્ ।
તથૈવાપ્સરસાં નૃત્યૈઃ પૂજ્યમાનો રઘૂત્તમઃ

સીતાયૈ દર્શયન્માર્ગે તીર્થાન્યાશ્રમવંતિ ચ ।
મુનીંશ્ચ મુનિપુત્રાંશ્ચ મુનિપત્નીઃ પતિવ્રતાઃ

યત્રયત્ર કૃતાવાસાઃ પૂર્વં રામેણ ધીમતા ।
તાન્સર્વાન્દર્શયામાસ લક્ષ્મણેન સમન્વિતઃ

ઇત્યેવં દર્શયંસ્તસ્યૈ રામોઽદ્રાક્ષીત્સ્વકાં પુરીમ્ ।
તસ્યાઃ પુનઃ સમીપે તુ નંદિગ્રામં દદર્શ હ

યત્ર વૈ ભરતો રાજા પાલયન્ધર્મમાસ્થિતઃ ।
ભ્રાતુર્વિયોગજનિતં દુઃખચિહ્નં વહન્બહુ

ગર્તશાયી બ્રહ્મચારી જટાવલ્કલસંયુતઃ ।
કૃશાંગયષ્ટિર્દુઃખાર્તઃ કુર્વન્રામકથાં મુહુઃ

યવાન્નમપિ નો ભુંક્તે જલં પિબતિ નો મુહુઃ ।
ઉદ્યંતં સવિતારં યો નમસ્કૃત્ય બ્રવીતિ ચ

જગન્નેત્રસુરસ્વામિન્હર મે દુષ્કૃતં મહત્ ।
મદર્થે રામચંદ્રોઽપિ જગત્પૂજ્યો વનં યયૌ

સીતયા સુકુમારાંગ્યા સેવ્યમાનોઽટવીં ગતઃ ।
યા સીતા પુષ્પપર્યંકે વૃંતમાસાદ્ય દુઃખિતા

યા સીતા રવિસંતાપં કદાપિ પ્રાપ નો સતી ।
મદર્થે જાનકી સા ચ પ્રત્યરણ્યં ભ્રમત્યહો

યા સીતા રાજવૃંદૈશ્ચ ન દૃષ્ટા નયનૈઃ કદા ।
સા સીતા દૃશ્યતે નૂનં કિરાતૈઃ કાલરૂપિભિઃ

યા સીતા મધુરં ત્વન્નં ભોજિતા ન બુભુક્ષતિ ।
સા સીતાદ્ય વનસ્થાનિ ફલાનિ પ્રાર્થયત્યહો

ઇત્યેવમન્વહં સૂર્યમુપસ્થાય વદત્યદઃ ।
પ્રાતઃપ્રાતર્મહારાજો ભરતો રામવલ્લભઃ

યશ્ચોચ્યમાનઃ સચિવૈઃ સમદુઃખસુખૈર્બુધૈઃ ।
નીતિજ્ઞૈઃ શાસ્ત્રનિપુણૈરિતિ પ્રોવાચ તાન્નૃપઃ

અમાત્યા દુર્ભગં માં કિં પ્રબ્રૂત પુરુષાધમમ્ ।
મદર્થે મેઽગ્રજો રામો વનં પ્રાપ્યાવસીદતિ

દુર્ભગસ્ય મમ પ્રસ્વાઃ પાપમાર્જનમાદરાત્ ।
કરોમિ રામચંદ્રાંઘ્રિં સ્મારં સ્મારં સુમંત્રિણઃ

ધન્યા સુમિત્રા સુતરાં વીરસૂઃ સ્વપતિપ્રિયા ।
યસ્યાસ્તનૂજો રામસ્ય ચરણૌ સેવતેઽન્વહમ્

યત્ર ગ્રામે સ્થિતો નૂનં ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।
વિલાપં પ્રકરોત્યુચ્ચૈસ્તં ગ્રામં સ દદર્શ હ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે રઘુનાથસ્ય ભરતાવાસનંદિગ્રામદર્શનોનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ