પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 4.3

તૃતીયોઽધ્યાયઃ
શૌનકૌવાચ-
કાર્ત્તિકસ્ય ચ માહાત્મ્યં બ્રૂહિ સૂત મમાગ્રતઃ
તદ્વ્રતસ્ય ફલં કિં વા દોષં કિં તદકુર્વતઃ

સૂત ઉવાચ-
પુરૈકદા મુનિશ્રેષ્ઠ વ્યાસં સત્યવતીસુતમ્
જૈમિનિઃ પૃષ્ટવાનેતદારેભે કથિતં મુનિઃ

વ્યાસ ઉવાચ-
તિલતૈલં મૈથુનં યઃ શુભદે કાર્ત્તિકે ત્યજેત્
બહુજન્મકૃતૈઃપાપૈર્મુક્તો યાતિ હરેર્ગૃહમ્

મત્સ્યં ચ મૈથુનં યો વૈ કાર્ત્તિકે ન પરિત્યજેત્
પ્રતિજન્મનિ સંમૂઢઃ શૂકરશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્

કાર્ત્તિકે તુલસીપત્રૈઃ પૂજયેદ્વૈ જનાર્દનમ્
પત્રેપત્રેઽશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

કાર્ત્તિકે મુનિપુષ્પૈર્યઃ પૂજયેન્મધુસૂદનમ્
દેવાનાં દુર્લભં મોક્ષં પ્રાપ્નોતિ કૃપયા હરેઃ

કાર્ત્તિકે મુનિશાકં વૈ યોઽશ્નાતિ ચ નરોત્તમઃ
સંવત્સરકૃતં પાપં શાકેનૈકેન નશ્યતિ

ફલં તસ્ય નરોઽશ્નાતિ ચોર્જે યો વૈ હરિપ્રિયે
પ્રદત્ત્વા તુ હરેર્બ્રહ્મન્વૃજિનં કોટિજન્મજમ્

સુરસં સર્પિષાયુક્તં દદ્યાદ્યો હરયેપિ ચ
સર્વપાપૈર્વિનિર્મુક્તઃ સ ગચ્છેદ્ધરિમંદિરમ્

કાર્તિકે યો નરો દદ્યાદેકપદ્મં હરાવપિ
અંતે વિષ્ણુપદં ગચ્છેત્સર્વપાપવિવર્જિતઃ

પ્રાતઃસ્નાનં નરો યો વૈ કાર્તિકે શ્રીહરિપ્રિયે
કરોતિસર્વતીર્થેષુયત્સ્નાત્વાતત્ફલંલભેત્

કાર્તિકે યો નરો દદ્યાત્પ્રદીપં નભસિ દ્વિજઃ
વિપ્રહત્યાદિભિઃ પાપૈર્મુક્તો ગચ્છેદ્ધરેર્ગૃહમ્

મુહૂર્તમપિ યો દદ્યાત્કાર્ત્તિકે પ્રીતયે હરેઃ
દીપં નભસિ વિપ્રેન્દ્ર તસ્મિંસ્તુષ્ટઃ સદા હરિઃ

યો દદ્યાચ્ચ ગૃહે દીપં કૃષ્ણસ્ય સઘૃતં દ્વિજઃ
કાર્તિકે ચાશ્વમેધસ્ય ફલં સ્યાદ્વૈ દિનેદિને

પ્રદીપસ્ય ચ માહાત્મ્યં વિશેષમુચ્યતે મયા
નિશામય દ્વિજશ્રેષ્ઠ સેતિહાસં સમાહિતઃ

પૂર્વં ત્રેતાયુગે વિપ્રો વૈકુંઠો નામતઃ શુચિઃ
યસ્ય સંગપ્રભાવેણ મુક્તો ભવતિ પાતકી

એકદા કાર્તિકે સોઽપિ પ્રદીપં પુરતો હરેઃ
દત્વા ગૃહં ગતો વિપ્રો ઘૃતપૂર્ણં દ્વિજર્ષભઃ

સર્પિસ્તત્સ્વાદિતું ચાખુરાગતોઽપિ પ્રદીપતઃ
યાવત્ખાદિતુમારેભે બોધિતોઽસૌ પ્રદીપકઃ

મૂષકોઽગ્નિભયાત્તત્ર વેગેનાપિ પલાયિતઃ
આખોશ્ચ સકલં પાપં વિનષ્ટં કૃપયા હરેઃ

સર્પેણ દંશિતશ્ચાખુઃ પ્રાણત્યાગં ચકાર હ
તતો યમાજ્ઞયા દૂતાઃ પાશમુદ્ગરપાણયઃ

આગતાસ્તં સમાનેતું બબંધુશ્ચર્મરજ્જુભિઃ
યાવન્નેતું મનશ્ચક્રુઃ શંખચક્રગદાધરાઃ

આગતા ગરુડારૂઢા વિષ્ણુદૂતાશ્ચતુર્ભુજાઃ
વિમાનં ગગને ચૈવ રાજહંસયુતં શુભમ્

નિર્મિતં કનકૈઃ શુદ્ધૈઃ કામગં કૃપયા હરેઃ
પાશં છિત્વા તતો દૂતાઃ પ્રોચુસ્તે યમકિંકરાન્

વિષ્ણુભક્તોઽપ્યસૌ મૂઢા વ્યર્થં તુ બંધનં કૃતમ્
ગચ્છધ્વં શમનપ્રેષ્યા યદિ વાંછાસ્તિ જીવિતુમ્

શ્રુત્વા પ્રકંપિતાસ્તે વૈ પૃચ્છંતિ વિનયાન્વિતાઃ
કેન પુણ્યપ્રભાવેણ યુષ્માભિર્નીયતે પુરમ્

અસૌ વિષ્ણોર્મહાપાપી યૂયં તદ્વક્તુમર્હથ
વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ-
પુરતો વાસુદેવસ્ય પ્રદીપબોધનં કૃતમ્

તેનૈવ કર્મણા દૂતા નયામો વિષ્ણુમંદિરમ્
અનિચ્છયાપિ યઃ કુર્યાદ્વિષ્ણોર્દીપસ્ય બોધનમ્

કોટિજન્માર્જિતં પાપં ત્યક્ત્વા યાતિ હરેર્ગૃહમ્
ભક્ત્યા પ્રદીપં યો દદ્યાત્કાર્તિકે તુ હરેર્દિનૈઃ

તસ્ય પુણ્યં સમાખ્યાતું ન શક્તો હરિણા વિના
ઘૃતપૂર્ણપ્રદીપં યો ભક્ત્યા દદ્યાદ્ધરેર્ગૃહે

અશ્વમેધસહસ્રેણ તસ્ય કિં વા પ્રયોજનમ્
અશ્વમેધપ્રકર્તા યઃ સ્વર્ગં યાતિ હરેર્દિને

કાર્તિકે દીપદાતા ચ સ ગચ્છેદ્ધરિમંદિરમ્
વ્યાસ ઉવાચ-
ઇતિ શ્રુત્વા તતો દૂતા ગતાસ્તે વૈ યથાગતાઃ

વિષ્ણુદૂતા રથે કૃત્વા ગતાસ્તં વિષ્ણુમંદિરમ્
વિષ્ણુસાન્નિધ્ય એવાસ્ય મન્વંતરશતં ગતમ્

તતો મર્ત્યે રાજકન્યા બભૂવ કૃપયા હરેઃ
પુત્રપૌત્રસમાયુક્તા ચિરં ભોગં ચકાર સા

ઇતઃ પુનર્ગતા સા તુ ગોલોકં હરિસેવયા
સૂત ઉવાચ-
ભક્ત્યા શૃણોતિ યો મર્ત્યો દીપમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ વિષ્ણુમંદિરમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે બ્રહ્મખંડે દીપદાનમાહાત્મ્યં
નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ