પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 4.24

શૌનક ઉવાચ।
વિદુષાંવર તત્ત્વજ્ઞ કથયસ્વ મહામતે ।
ઇદાનીં મમ દાનાનાં માહાત્મ્યં ક્રમતો મુને

સૂત ઉવાચ।
ક્ષિતિદાનં મુનિશ્રેષ્ઠ દાનાનામુત્તમં મતમ્ ।
યેન કૃતં વૈ તદ્દાનં સર્વદાનફલં મતમ્

ક્ષિતિં સસસ્યાં યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય દ્વિજોત્તમ ।
વિષ્ણુલોકે સુખં ભુંક્તે યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

પૃથિવ્યાં જન્મ ચાસાદ્ય સાર્વભૌમસ્તતો નૃપઃ ।
મહીં સર્વાં ચિરં ભુક્ત્વા વ્રજેદ્વૈ શ્રીહરેર્ગૃહમ્

ગોચર્મમાત્રાં ભૂમિં યઃ પ્રયચ્છતિ દ્વિજાતયે ।
સ ગચ્છતિ હરેર્ગેહં સર્વપાપવિવર્જિતઃ

શતં ગાવો વૃષશ્ચૈકો યત્ર તિષ્ઠંત્યયંત્રિતાઃ ।
ગોચર્મમાત્રાં તાં ભૂમિં પ્રવદંતિ મહર્ષયઃ

ભૂમિનેતા ભૂમિદાતા દ્વૌ ચાપિ સ્વર્ગગામિનૌ ।
ગ્રાહ્યા ભૂમિર્દ્વિજૈઃ પ્રાજ્ઞૈસ્ત્યક્ત્વા દાનશતાન્યપિ

અજ્ઞાની ભૂસુરો યસ્તુ ત્યજેદ્ભૂમિં વિમોહિતઃ ।
પ્રતિજન્મન્યસૌ વિપ્રો ભવેચ્ચાત્યંત દુઃખભાક્

અન્યતો યઃ સમાસાદ્ય દદ્યાદ્ભૂમિં દ્વિજાતયે ।
તસ્મૈ વિપ્ર જગન્નાથો દદાતિ પરમં પદમ્

સ્વદત્તાં પરદત્તાં ચ મેદિનીં યો હરેદ્દ્વિજ ।
યુક્તઃ કોટિકુલૈર્યાતિ નરકં ચાતિદારુણમ્

હરેદ્યો વૈ મહીં વિપ્ર દેવબ્રાહ્મણયોરપિ ।
ન દૃષ્ટા નિષ્કૃતિસ્તસ્ય કોટિકલ્પશતૈર્મુને

ભૂમિં યો પરદત્તાં ચ રક્ષતિ ક્ષ્માપતિર્દ્વિજ ।
પુણ્યં કોટિગુણં સ્યાદ્વૈ તસ્ય દાનં જનાદપિ

સપ્તદ્વીપાં મહીં દત્ત્વા યત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે દ્વિજ ।
તત્પુણ્યં પ્રાપ્નુયાન્મર્ત્યો ધેનું યચ્છન્દ્વિજાતયે

દદાતિ વૃષભં યસ્તુ દરિદ્રાય કુટુંબિને ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો શિવલોકં સ ગચ્છતિ

તિલપ્રમાણં સ્વર્ણં યો બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ ।
હરેર્નિકેતનં યાતિ યુક્તઃ કોટિકુલૈરપિ

યો દદ્યાદ્રજતં વિપ્ર સાધવે ભૂસુરાય વૈ ।
પ્રાપ્નોતિ ચંદ્રલોકં ચ પિબેત્તત્રામૃતં સદા

પ્રવાલં મૌક્તિકં ચૈવ હીરકં ચ મણિં તથા ।
યો દદાતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સ્વર્ગલોકં સ ગચ્છતિ

તુલાપુરુષદાનેન યત્પુણ્યં લભતે જનઃ ।
શાલગ્રામશિલાં દત્ત્વા તસ્માત્કોટિગુણં લભેત્

સપ્તદ્વીપાં ક્ષિતિં દત્વા સશૈલવનકાનનામ્ ।
યત્પુણ્યં લભતે તદ્વૈ શાલગ્રામશિલાપ્રદઃ

શાલગ્રામશિલાં યો વૈ દદ્યાદ્ભૂમિસુરાય ચ ।
તેન વિપ્ર પ્રદત્તાનિ ભુવનાનિ ચતુર્દશ

તુલાપુરુષદાનં યઃ કરોતિ દ્વિજપુંગવ ।
જનન્યાશ્ચોદરે તસ્ય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

સાલંકારાં દ્વિજશ્રેષ્ઠ કન્યાં યચ્છતિ યો નરઃ ।
સ ગચ્છેદ્બ્રહ્મસદનં પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

કન્યાવિક્રયિણો નાસ્તિ નરકાન્નિષ્કૃતિઃ પુનઃ ।
કન્યાદાનકૃતો નાસ્તિ સ્વર્ગાદાગમનં પુનઃ

ઉપાનહૌ વાતપત્રં યો દદાતિ દ્વિજાતયે ।
પ્રેત્ય ચેંદ્રપુરં ગત્વા વસેત્કલ્પચતુષ્ટયમ્

વસ્ત્રં યચ્છતિ યો દિવ્યં સાધવે વૈ દ્વિજાયતે ।
સ્વર્ગે દિવ્યાંબરધરશ્ચિરં તિષ્ઠેદ્દ્વિજોત્તમ

ધેનું પુરાતનીં યચ્છેદ્વસ્ત્રં ચ જરિતં દ્વિજ ।
નૂત્નાં રજોવતીં કન્યાં સ ગચ્છેન્નિરયં તથા

કન્યાવિક્રયિણો બ્રહ્મન્ન પશ્યેલ્લપનં બુધઃ ।
દૃષ્ટ્વા ચાજ્ઞાનતો વાપિ કુર્ય્યાન્માર્તંડ દર્શનમ્

ફલદાતા નરો ગચ્છેત્ત્રિદિવં ચ દ્વિજોત્તમ ।
ભુંક્તે કલ્પસહસ્રાણિ ફલં તત્રામૃતોપમમ્

શાકં યચ્છતિ યો મર્ત્યો શિવસ્યભવનં દ્વિજ ।
યાતિ કલ્પદ્વયં ભુંક્તે દુર્લ્લભં પાયસં સુરૈઃ

ઘૃતદો દધિદશ્ચૈવ તક્રદો દુગ્ધદસ્તથા ।
વિષ્ણોર્નિકેતનં ગત્વા સુધાપાનં કરોતિ સઃ

ગંધદઃ પુષ્પદશ્ચૈવ મર્ત્યો યાતિ સુરાલયમ્ ।
તિષ્ઠેદ્યુગસહસ્રાણિ ગંધપુષ્પવિભૂષિતઃ

શય્યાદાનં દાનસારં બ્રાહ્મણાય દદાતિ યઃ ।
સ યાતિ બ્રહ્મસદનં પર્ય્યંકે શેરતે ચિરમ્

પીઠદાતા દીપદાતા સર્વદુષ્કૃતવર્જિતઃ ।
સ્વર્ગે સિંહાસને તિષ્ઠેજ્જ્વલદ્દીપાવલીવૃતઃ

તાંબૂલં યો નરો દદ્યાદ્ભૂમિં ભુંક્તેઽખિલાં સુખમ્ ।
સ્વર્ગે દેવાંગનાક્રોડે સુપ્તસ્તાંબૂલમત્તિ વૈ

વિદ્યાદાનં દાનવરં કરોતિ યો નરોત્તમઃ ।
પ્રેત્ય સ સન્નિધિં વિષ્ણોસ્તિષ્ઠેદ્યુગશતત્રયમ્

પ્રાપ્ય જ્ઞાનં તતસ્તત્ર દુર્લ્લભં વૈ દ્વિજર્ષભ ।
દુર્લ્લભં મોક્ષમાપ્નોતિ શ્રીહરેઃ કૃપયા દ્વિજ

અનાથં દુઃખિતં વિપ્રં પાઠયેદ્વૈ નરોત્તમઃ ।
શ્રીહરેર્ભવનં યાતિ પુનર્જન્મવિવર્જિતઃ

યો નરઃ પુસ્તકં દદ્યાદ્ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ।
પ્રતિવર્ણં લભેત્પુણ્યં કપિલાકોટિદાનજમ્

મધુદો ગુડદશ્ચૈવ મર્ત્યો યાતીક્ષુસાગરમ્ ।
લવણપ્રદો નરો યાતિ વારુણં લોકમેવ ચ

સર્વેષામેવ દાનાનામન્નં વારિ દ્વિજોત્તમ ।
તત્ત્વજ્ઞૈર્મુનિભિઃ સર્વૈઃ પ્રવરં વૈ પ્રકીર્ત્તિતમ્

અન્નં વારિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ યેન દત્તં મહીતલે ।
તેન દત્તાનિ દાનાનિ સર્વાણિ ચ દ્વિજર્ષભ

અન્નદો યો નરો વિપ્ર પ્રાણદશ્ચ પ્રકીર્ત્તિતઃ ।
તસ્માત્સમસ્તદાનાનામન્નદો લભતે ફલમ્

યથાચાન્નં તથા વારિ દ્વે તુલ્યે ચ પ્રકીર્ત્તિતે ।
વારિણા ચ વિના ચાન્નં સિદ્ધં ન સ્યાદ્દ્વિજોત્તમ

ક્ષુધા તૃષા દ્વિજ વ્યાઘ્ર દ્વે ચ તુલ્યે પ્રકીર્ત્તિતે ।
અતશ્ચાન્નં ચ તોયં ચ શ્રેષ્ઠં પ્રોક્તં બુધૈરપિ

અન્નદાનં ક્ષિતૌ બ્રહ્મન્યે કુર્વંતિ નરોત્તમાઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તા ગચ્છંતિ હરિમંદિરમ્

યાવંત્યન્નાનિ ભો વિપ્ર યચ્છતિ ક્ષિતિમંડલે ।
બ્રહ્મહત્યાશ્ચ તાવંત્યો નશ્યંત્યેવ તપોધન

યચ્છતાં ચાન્નદાનાનિ શરીરાણિ ચ પાતકમ્ ।
ગાત્રાણિ ગૃહ્ણતાં ત્યક્ત્વા સહસા યાંતિ શૌનક

અતઃ પાપિષ્ઠ ચાન્નાનિ ન ગૃહ્ણંતિ મનીષિણઃ ।
ગૃહ્ણંતિ મોહાદ્યે મૂઢા ભવંતિ પાપભાગિનઃ

કુર્યાદ્ભૂમિષ્ઠમુદકં ચૈકં ભો દ્વિજસત્તમ ।
સર્વપાપૈર્વિનિર્મુક્તો વ્રજેત્સ હરિમંદિરમ્

પ્રયત્નેન દ્વિજશ્રેષ્ઠ કર્ત્તવ્યો ધનસંચયઃ ।
સંચિતં ચ ધનં બ્રહ્મન્દાનકર્મણિ વિક્ષિપેત્

રણંતિ યે ચ કાર્પણ્યાદ્ધનં તે ચાતિદુઃખિનઃ ।
અંતે સર્વધનં ત્યક્વા નિઃસ્વા ગચ્છંતિ ભો મુને

માનવા યે સદા દાનં દત્ત્વા દત્ત્વા દરિદ્રતિ ।
દરિદ્રાસ્તેન વિજ્ઞેયા નરલોકે મહેશ્વરાઃ

પરલોકે દ્વિજવ્યાઘ્ર સાધુસંયમવર્જિતે ।
નિર્દયે બંધુહીને ચ ન દત્તં નોપતિષ્ઠતે

સ્થિતે ધને નરો યો વૈ નાશ્નાતિ ન દદાતિ સઃ ।
દરિદ્ર ઇવ વિજ્ઞેયઃ પ્રેત્ય નિશ્વાસમુત્સૃજેત્

તપસોઽપિ વરં દાનં પ્રોક્તં ચ તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
અતો યત્નાદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ દાનકર્મ સમાચરેત્

દાતા દાનં ન દદ્યાદ્વૈ સમુત્સૃજ્ય દ્વિજાતયે ।
સ યાતિ નિરયં ઘોરં સર્વજંતુભયાવહમ્

દાનં દાતા પ્રતિગ્રાહી ન સ્મરેચ્ચ ન યાચતે ।
નિરયે ચોભયોર્વાસો યાવચ્ચંદ્ર દિવાકરૌ

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનિ યાનિ વૈ દ્વિજસત્તમ ।
તાનિ દાનેન હન્યંતે તસ્માદ્દાનં સમાચરેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે બ્રહ્મખંડે સૂતશૌનકસંવાદે ચતુર્વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ