પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 4.21

શૌનક ઉવાચ।
કથયસ્વ મુને સૂત સર્વમાસોત્તમસ્ય ચ ।
કાર્તિકસ્ય વિધિં સમ્યઙ્નિયમાન્વક્તુમર્હસિ

સૂત ઉવાચ।
આશ્વિનસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ પૌર્ણમાસ્યાં સમાહિતઃ ।
કાર્તિકસ્ય વ્રતં કુર્યાદ્યાવદુદ્બોધિની ભવેત્

દિવા વિપ્ર નરઃ કુર્યાન્મલમૂત્રમુદઙ્મુખઃ ।
ભવેન્મૌની ચ સર્વજ્ઞ રાત્રૌ ચેદ્દક્ષિણામુખઃ

પથ્યંભસિ ચ ગોષ્ઠેષુ શ્મશાને વલ્મિકે દ્વિજ ।
કુર્યાદુત્સર્જનં નૈવ વ્રતી મૂત્રપુરીષયોઃ

અત્યુત્તમેષુ સ્થાનેષુ મલમૂત્રં ન કારયેત્ ।
શુદ્ધાં મૃદં ગૃહીત્વાથ વામં પ્રક્ષાલયેત્કરમ્

અદ્ભિર્મૃદાપિ શુદ્ધ્યર્થં પૂર્વં વિંશતિસંખ્યયા ।
એકા લિંગે ગુદે પંચ તથા વામકરે દશ

ઉભયોર્દશ દાતવ્યા પાદયોશ્ચ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ।
મુખશુદ્ધિં તતઃ કુર્ય્યાત્સંકલ્પં સ્નપનસ્ય ચ

હૃદિ દામોદરં ધ્યાત્વા ઇમં મંત્રં તતો વદેત્ ।
કાર્તિકેહં કરિષ્યામિ પ્રાતઃસ્નાનં જનાર્દ્દન

દામોદરસ્ય પ્રીત્યર્થં રાધયા પાપનાશનં ।
નમઃ પંકજનાભાય શ્રીકૃષ્ણજલશાયિને

નમસ્તે રાધયા સાર્દ્ધં ગૃહાણાર્ઘં પ્રસીદ મે ।
સ્નાનં કુર્ય્યાત્તતો વિપ્ર તિલકં તુ યથાવિધિ

ઊર્ધ્વપુંડ્રવિહીનસ્તુ કિંચિત્કર્મકરોતિ યઃ ।
નિષ્ફલં કર્મ તત્સર્વં સત્યમેતન્મયોચ્યતે

યચ્છરીરં મનુષ્યાણામૂર્ધ્વપુંડ્રં વિના કૃતમ્ ।
તદ્દર્શનં ન કર્તવ્યં દૃષ્ટ્વા સૂર્યં નિરીક્ષયેત્

ઊર્ધ્વપુંડ્રં મૃદા શુભ્રં લલાટે યસ્ય દૃશ્યતે ।
ચાંડાલોઽપિ વિશુદ્ધાત્મા પૂજ્ય એવ ન સંશયઃ ।
અચ્છિદ્રમૂર્ધ્વપુંડ્રં તુ યે કુર્વંતિ નરાધમાઃ

તેષાં લલાટે સતતં શુનઃપાદો ન સંશયઃ ।
પ્રાતઃકાલોદિતં કર્મ્મ સમાપ્ય હરિવલ્લભામ્

પૂજયેદ્ભક્તિતો વિપ્ર તુલસીં પાપનાશિનીમ્ ।
પૌરાણીં તુ કથાં શ્રુત્વા શ્રીહરેઃ સ્થિરમાનસઃ

તતો વિપ્રં વ્રતી ભક્ત્યા પૂજયેત્તં યથાવિધિ ।
પરાસનં પરાન્નં ચ પરશય્યાં પરાંગનામ્

સર્વદા વર્જયેદ્વિપ્ર કાર્ત્તિકે ચ વિશેષતઃ ।
સૌવીરકં તથા માષાનામિષં ચ તથા મધુ

રાજમાષાદિકં નિત્યં વર્જયેત્કાર્તિકે વ્રતી ।
જંબીરમામિષં ચૂર્ણમન્નં પર્ય્યુષિતં દ્વિજ

ધાન્યે મસૂરિકા પ્રોક્તા ગવાં દુગ્ધમનામિષમ્ ।
લવણં ભૂમિજં વિપ્ર પ્રાણ્યઙ્ગમામિષં ખલુ

દ્વિજક્રીતા રસાઃ સર્વે જલં ચાલ્પસરઃ સ્થિતમ્ ।
બ્રહ્મચર્યં તુર્યકાલે પત્રાવલ્યાં ચ ભોજનમ્

કુર્યાદ્વૈ દ્વિજશાર્દૂલ તૈલાભ્યંગં ચ વર્જયેત્ ।
છત્રાકં નાલિકં હિંગું પલાંડું પૂતિકાદલમ્

લશુનં મૂલકં શિગ્રું તથૈવ તુંબિકાફલમ્ ।
કપિત્થં ચૈવ વૃંતાકં કૂષ્માંડં કાંસ્યભોજનમ્

દ્વિપાચિતં સૂતિકાન્નં મત્સ્યં શય્યાં રજસ્વલામ્ ।
દ્વિસ્ત્રિશ્ચાન્નં સ્ત્રિયઃ સંગં વર્જયેત્કાર્તિકવ્રતી

ધાત્રીફલં ગૃહી વિપ્ર રવૌ તત્સર્વદા ત્યજેત્ ।
કૂષ્માંડે ધનહાનિઃ સ્યાત્બૃહત્યાં ન સ્મરેદ્ધરિમ્

પટોલે તુ ન વૃદ્ધિઃ સ્યાદ્બલહાનિશ્ચ મૂલકે ।
કલંકી જાયતે બિલ્વે તિર્યગ્યોનિશ્ચ નિંબુકે

તાલે શરીરનાશઃ સ્યાન્નારિકેલે ચ મૂર્ખતા ।
તુંબી ગોમાંસતુલ્યા સ્યાદ્ગોવધં સ્યાત્કલિંદકે

શિંબી પાપકરા પ્રોક્તા પૂતિકા બ્રહ્મઘાતિકા ।
વાર્તાક્યાં સુતનાશઃ સ્યાચ્ચિરરોગી ચ માષકે

માંસે ચ બહુપાપં સ્યાદ્વર્જયેત્પ્રતિપદાદિષુ ।
યત્કિંચિદ્વર્જયેદ્યોઽન્નં શ્રીહરે પ્રીતયે દ્વિજ

તત્પુનર્ભૂસુરે દત્વા વ્રતાંતે તસ્ય ભોજનમ્ ।
કાર્તિકવ્રતિનં વિપ્ર યથોક્તકારિણં નરમ્

યમદૂતાઃ પલાયંતે સિંહં દૃષ્ટ્વા યથા ગજાઃ ।
શ્રેષ્ઠં વિષ્ણુવ્રતં વિપ્ર તત્તુલ્યા ન શતં મખાઃ

કૃત્વા ક્રતું વ્રજેત્સ્વર્ગં વૈકુંઠં કાર્તિકવ્રતી ।
યત્કિંચિદ્દુષ્કૃતં વિપ્ર મનોવાક્કાયકર્મજમ્

દૃષ્ટ્વા તુ વિલયં યાતિ કાર્તિકવ્રતિનં ક્ષણાત્ ।
કાર્ત્તિકવ્રતિનઃ પુણ્યં બ્રહ્મા ચૈવ ચતુર્મુખઃ

ન સમર્થો ભવેદ્વક્તું યથોક્તવ્રતકારિણઃ ।
યત્કૃત્વા કલુષં સર્વં વ્રજેદ્વિપ્ર દશો દિશઃ

ક્વ ગચ્છામિ ક્વ તિષ્ઠામિ કાર્ત્તિકવ્રતિનો ભયાત્ ।
પૌર્ણમાસ્યાં યથાશક્તિ ચાન્નવસ્ત્રાદિકં દ્વિજ

દદ્યાદ્વૈ શ્રીહરેઃ પ્રીત્યૈ બ્રાહ્મણાનપિ ભોજયેત્ ।
રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાન્નૃત્યગીતાદિભિર્વ્રતી ।
ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા તસ્ય પાપં પ્રણશ્યતિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સૂતશૌનકસંવાદે બ્રહ્મખંડે એકવિંશોઽધ્યાયઃ