પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.20

નારદ ઉવાચ-
તતસ્તુ નરકં ગચ્છેત્સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર નરકં તત્ર પશ્યતિ

અસ્યતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુ ત્વં પાંડુનંદન ।
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ રાજેંદ્ર યાન્યસ્થીનિ વિનિક્ષિપેત્

વિલયં યાંતિ સર્વાણિ રૂપવાન્જાયતે નરઃ ।
ગોતીર્થં તુ તતો ગચ્છેદ્દૃષ્ટ્વા પાપાત્પ્રમુચ્યતે

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર કપિલાતીર્થમુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ગોસહસ્રફલં લભેત્

જ્યેષ્ઠમાસે તુ સંપ્રાપ્તે ચતુર્દશ્યાં વિશેષતઃ ।
તત્રોપોષ્ય નરો ભક્ત્યા કપિલાં યઃ પ્રયચ્છતિ

ઘૃતેન દીપં પ્રજ્વાલ્ય ઘૃતેન સ્નાપયેચ્છિવમ્ ।
સઘૃતં શ્રીફલં દત્વા કૃત્વા ચાંતે પ્રદક્ષિણમ્

ઘંટાભરણસંયુક્તાં કપિલાં યઃ પ્રયચ્છતિ ।
શિવતુલ્યો નરો ભૂત્વા ન ચેહ જાયતે પુનઃ

અંગારકદિને પ્રાપ્તે ચતુર્થ્યાં તુ વિશેષતઃ ।
સ્નાપયિત્વા શિવં ભક્ત્યા બ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ ભોજનમ્

અંગારકનવમ્યાં તુ અમાવસ્યાં તથૈવ ચ ।
સ્નાપયેત્તત્ર યત્નેન રૂપવાન્સુભગો ભવેત્

ઘૃતેન સ્નાપયેલ્લિંગં પૂજયેદ્ભક્તિતો દ્વિજાન્ ।
પુષ્પકેણ વિમાનેન સહસ્રૈઃ પરિવારિતઃ

શૈવં પદમવાપ્નોતિ નાત્ર ચાભિગતં ભવેત્ ।
અક્ષયં મોદતે કાલં યથા રુદ્રસ્તથૈવ ચ

યદા તુ કર્મસંયોગાન્મર્ત્યલોકમુપાગતઃ ।
રાજા ભવતિ ધર્મિષ્ઠો રૂપવાન્જાયતે બલી

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર ઋષિતીર્થમનુત્તમમ્ ।
તૃણબિંદુઋષિર્નામ શાપદગ્ધો વ્યવસ્થિતઃ

તસ્યતીર્થપ્રભાવેણ પાપમુક્તોઽભવદ્દ્વિજઃ ।
તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર ગણેશ્વરમનુત્તમમ્

શ્રાવણેમાસિ સંપ્રાપ્તે કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશીમ્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર રુદ્રલોકે મહીયતે

પિતૄણાં તર્પણં કૃત્વા મુચ્યતે ચ ઋણત્રયાત્ ।
ગણેશ્વરસમીપે તુ ગંગાવદનમુત્તમમ્

અકામો વા સકામો વા તત્ર સ્નાત્વા તુ માનવઃ ।
આજન્મજનિતૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

સર્વદા પર્વદિવસે સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
પિતૄણાં તર્પણં કૃત્વા મુચ્યતે ચ ઋણત્રયાત્

પ્રયાગે યત્ફલં દૃષ્ટં શંકરેણ મહાત્મના ।
તદેવ નિખિલં પુણ્યં ગંગારાહ્વર્કસંગમે

તસ્યૈવં પશ્ચિમે સ્થાને સમીપેનાતિદૂરતઃ ।
દશાશ્વમેધિકં નામ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં માસિ ભાદ્રપદે તથા ।
અમાવસ્યાં નરઃ સ્નાત્વા વ્રજેદ્વૈ યત્ર શંકરઃ

સર્વદા પર્વદિવસે સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
પિતૄણાં તર્પણં કૃત્વા અશ્વમેધફલં લભેત્

દશાશ્વમેધાત્પશ્ચિમતો ભૃગુર્બ્રાહ્મણસત્તમઃ ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ ઈશ્વરં પર્યુપાસત

વલ્મીકાવસ્થિતશ્ચાસૌ દક્ષિણં ચ નિકેતનમ્ ।
આશ્ચર્યં ચ મહજ્જાતમુમાયાઃ શંકરસ્ય ચ

ગૌરી તુ પૃચ્છતે દેવં કોયમત્ર તુ સંસ્થિતઃ ।
દેવો વા દાનવો વાથ કથયસ્વ મહેશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ-।
ભૃગુર્નામ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ઋષીણાં પ્રવરો મુનિઃ ।
ધ્યાયતે માં સમાધિસ્થો વરં પ્રાર્થયતે પ્રિયે

તત્ર પ્રહસિતા દેવી ઈશ્વરં પ્રત્યભાષત ।
ધૂમાવર્તશિખા જાતા તતોઽદ્યાપિ ન તુષ્યસિ ।
દુરારાધ્યોઽસિ તેન ત્વં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

દેવ ઉવાચ-।
ન જ્ઞાયસે મહાદેવિ અયં ક્રોધેન ચેષ્ટિતઃ ।
દર્શયામિ યથાતથ્યં પ્રિયં તે ચ કરોમ્યહમ્

સ્મારિતો દેવદેવેન ધર્મરૂપો વૃષસ્તદા ।
સ્મરણાદેવ દેવસ્ય વૃષઃ શીઘ્રમુપસ્થિતઃ

પ્રાહાસૌ માનુષીં વાચમાદેશો દીયતાં પ્રભો ।
વલ્મીકૈશ્છાદિતો વિપ્ર એનં ભૂમૌ નિપાતય

યોગસ્થસ્તુ તતો ધ્યાયંસ્તતસ્તેન નિપાતિતઃ ।
તત્ક્ષણાત્ક્રોધસંતપ્તો હસ્તમુત્ક્ષિપ્તવાન્વૃષમ્

એવં સંભાષમાણસ્તુ કુત્ર ગચ્છસિ ભો વૃષ ।
અદ્ય ત્વામથ પાપ્માનં પ્રત્યક્ષં હન્મ્યહં વૃષ

ધર્ષિતસ્તુ તદા વિપ્રો હ્યંતરિક્ષં ગતં વૃષમ્ ।
આકાશે પ્રેક્ષતે ભૂય એતદદ્ભુતમુત્તમમ્

તતઃ પ્રહસિતે રુદ્રે ઋષિરગ્રે વ્યવસ્થિતઃ ।
તૃતીયં લોચનં દૃષ્ટ્વા વૈલક્ષ્યાત્પતિતો ભુવિ

પ્રણમ્ય દંડવદ્ભૂમૌ સ્તુવતે પરમેશ્વરમ્ ।
પ્રણિપત્ય ભૂતનાથં ભવોદ્ભવં ત્વામહં દિવ્યરૂપમ્ ।
ભવભીતો ભુવનપતે ભૂતં વિજ્ઞાપયે કિંચિત્

ત્વદ્ગુણનિકરાન્વક્તું કઃ શક્તો ભવતિ માનુષો નાથ ।
વાસુકિરયં હિ કદાચિદ્વદનસહસ્રં ભવેદ્યસ્ય

ભક્ત્યા તવાપિ શંકરભુવનપતે ત્વત્સ્તુતૌ તુ મુખરસ્ય ।
વંદ્ય ક્ષમસ્વ ભવન્પ્રસીદ મે તવ ચરણપતિતસ્ય

સત્વં રજસ્તમસ્ત્વં સ્થિત્યુત્પત્તૌ વિનાશને દેવ ।
ત્વાં મુક્ત્વા ભુવનપતે ભુવનેશ્વર નૈવ દૈવતં કિંચિત્

યમનિયમયજ્ઞદાનૈર્વેદાભ્યાસાવધારણોદ્યોગાત્ ।
ત્વદ્ભક્તેઃ સર્વમિદં નાર્હતિ કલાસહસ્રાંશેન

ઉત્કૃષ્ટરસરસાયનખડ્ગાંજનપાદુકાદિ સિદ્ધિર્વા ।
ચિહ્નાનિ ભવત્પ્રણતાનાં દૃશ્યંત ઇહ જન્મનિ પ્રકટમ્

શાઠ્યેન નમતિ યદ્યપિ દદાસિ ત્વં ધર્મમિચ્છતાં દેવ ।
ભક્તિર્ભવચ્છેદકરી મોક્ષાય વિનિર્મિતા નાથ

પરદારપરસ્વરતં પરિભવપરિદુઃખશોકસંતપ્તમ્ ।
પરવદનવીક્ષણપરં પરમેશ્વર માં પરિત્રાહિ

અલીકાભિમાનદગ્ધં ક્ષણભંગુરવિભવવિલસિતં દેવ ।
ક્રૂરં કુપથાભિમુખં પતિતં માં ત્રાહિ દેવેશ

દીનેંદ્રિયગણસાર્થૈર્બંધુજનૈરેવ પૂરિતા આશા ।
તુચ્છા તથાપિ શંકર કિં મૂઢં માં વિડંબયસિ

તૃષ્ણાં હરસ્વ શીઘ્રં લક્ષ્મીં માં દેહિ હૃદયવાસિનીં નિત્યામ્ ।
છિંધિ મદમોહપાશાનુત્તારય માં મહાદેવ

કરુણાભ્યુદયં નામ સ્તોત્રમિદં સિદ્ધિદં દિવ્યમ્ ।
યઃ પઠતિ ભક્તિયુક્તસ્તસ્ય તુ તુષ્યેદ્ભૃગોર્યથાહિ શિવઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-।
અહં તુષ્ટોસ્મિ તે વિપ્ર વરં પ્રાર્થય સ્વેપ્સિતમ્ ।
ઉમયા સહિતો દેવો વરં તસ્ય હિ દાપયેત્

ભૃગુરુવાચ-।
યદિ તુષ્ટોસિ દેવેશ યદિ દેયો વરો મમ ।
રુદ્રવેદી ભવેદેવમેતત્સંપાદયસ્વ મે

ઈશ્વર ઉવાચ-।
એવં ભવતુ વિપ્રેંદ્ર ક્રોધસ્થાનં ભવિષ્યતિ ।
ન પિતા પુત્રયોશ્ચૈવ એકવાક્યં ભવિષ્યતિ

તદાપ્રભૃતિ બ્રહ્માદ્યાઃ સર્વે દેવાઃ સકિન્નરાઃ ।
ઉપાસંતો ભૃગોસ્તીર્થં તુષ્ટો યત્ર મહેશ્વરઃ

દર્શનાત્તસ્ય તીર્થસ્ય સદ્યઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ।
અવશાઃ સ્વવશાશ્ચાપિ મ્રિયંતે તત્ર જંતવઃ

ગુહ્યાતિગુહ્યસ્ય ગતિસ્તેષાં નિઃસંશયા ભવેત્ ।
એતત્ક્ષેત્રં સુવિપુલં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાંતિ યે મૃતાસ્તેઽપુનર્ભવાઃ ।
ઔપાનહં તદા છત્રં દેયમન્નં ચ કાંચનમ્

ભોજનં ચ યથાશક્ત્યા અક્ષયં તસ્ય તદ્ભવેત્ ।
સૂર્યોપરાગે યો દદ્યાદ્દાનં ચૈવ યથેચ્છયા

તીર્થસ્નાનં તુ યદ્દાનમક્ષયં તસ્ય તદ્ભવેત્ ।
ચંદ્રસૂર્યોપરાગેષુ વૃષોત્સર્ગમનુત્તમમ્

ન જાનંતિ નરા મૂઢા વિષ્ણુમાયાવિમોહિતાઃ ।
નર્મદાયાં સ્થિતં દિવ્યં વૃષતીર્થં નરાધિપ

ભૃગુતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં યઃ શૃણોતિ નરઃ સકૃત્ ।
વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર ગૌતમેશ્વરમુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્નુપવાસપરાયણઃ

કાંચનેન વિમાનેન બ્રહ્મલોકે મહીયતે ।
ધૌતપાપં તતો ગચ્છેદ્ધૌતં યત્ર વૃષેણ તુ

નર્મદાયાં સ્થિતં રાજન્સર્વપાતકનાશનમ્ ।
તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

તસ્મિન્તીર્થે મહારાજ પ્રાણત્યાગં કરોતિ યઃ ।
ચતુર્ભુજસ્ત્રિનેત્રસ્તુ રુદ્રતુલ્યબલો ભવેત્

વસેત્કલ્પાયુતં સાગ્રં રુદ્રતુલ્યપરાક્રમઃ ।
કાલેન મહતા પ્રાપ્તઃ પૃથિવ્યામેકરાડ્ભવેત્

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર એરંડીતીર્થમુત્તમમ્ ।
પ્રયાગે યત્ફલં દૃષ્ટં માર્કંડેયેન ભાષિતમ્

તત્ફલં લભતે રાજન્સ્નાતમાત્રસ્તુ માનવઃ ।
માસિ ભાદ્રપદે ચૈવ શુક્લપક્ષસ્ય ચાષ્ટમીમ્

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં તત્ર સ્નાનં સમાચરેત્ ।
યમદૂતૈર્ન બાધ્યેત ઇંદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર સિદ્ધો યત્ર જનાર્દનઃ ।
હિરણ્યદ્વીપવિખ્યાતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ધનવાન્રૂપવાન્ભવેત્ ।
તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર તીર્થં કનખલં મહત્

ગરુડેન તપસ્તપ્તં તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ ।
વિખ્યાતં સર્વલોકેષુ યોગિની તત્ર તિષ્ઠતિ

ક્રીડતે યોગિભિઃ સાર્ધં શિવેન સહ નૃત્યતિ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્રુદ્રલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર ઈશતીર્થમનુત્તમમ્ ।
ઈશસ્તત્ર વિનિર્મુક્તો ગત ઊર્ધ્વં ન સંશયઃ

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર સિદ્ધો યત્ર જનાર્દનઃ ।
વારાહં રૂપમાસ્થાય અચિંત્યઃ પરમેશ્વરઃ

વરાહતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દ્વાદશ્યાં તુ વિશેષતઃ ।
વિષ્ણુલોકમવાપ્નોતિ નરકં તુ ન ગચ્છતિ

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર સોમતીર્થમનુત્તમમ્ ।
પૌર્ણિમાસ્યાં વિશેષેણ તત્ર સ્નાનં સમાચરેત્

પ્રણિપત્ય ચ ઈશાનં બલિસ્તસ્ય પ્રસીદતિ ।
હરિશ્ચન્દ્રપુરં દિવ્યમંતરિક્ષે તુ દૃશ્યતે

ચક્રધ્વજે સમાવૃત્તે સુપ્તે નાગારિકેતને ।
નર્મદાતોયવેગેન રુરુકચ્છોપસેવિતમ્

તસ્મિન્સ્થાને નિવાસં ચ વિષ્ણુઃ શંકરમબ્રવીત્ ।
દ્વીપેશ્વરે નરઃ સ્નાત્વા લભેદ્બહુસુવર્ણકમ્

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર રુદ્રકન્યાં તુ સંગમે ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર દેવ્યાઃ સ્થાનમવાપ્નુયાત્

દેવતીર્થં તતો ગચ્છેત્સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા તુ રાજેંદ્ર દૈવતૈઃ સહ મોદતે

તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર શિખિતીર્થમનુત્તમમ્ ।
તત્ર વૈ દીયતે દાનં સર્વં કોટિગુણં ભવેત્

અપરપક્ષે અમાવાસ્યાં સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
બ્રાહ્મણં ભોજયેદેકં કોટિર્ભવતિ ભોજિતા

ભૃગુતીર્થે તુ રાજેંદ્ર તીર્થકોટિર્વ્યવસ્થિતા ।
અકામો વા સકામો વા તત્ર સ્નાયીત માનવઃ

અશ્વમેધમવાપ્નોતિ દૈવતૈઃ સહ મોદતે ।
તત્ર સિદ્ધમવાપ્નોતિ ભૃગુસ્તુ મુનિપુંગવઃ ।
અવતારઃ કૃતસ્તેન શંકરેણ મહાત્મના

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ