પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.15

નારદ ઉવાચ-
યન્માં પૃચ્છસિ કૌંતેય તન્નિબોધ ચ તચ્છૃણુ ।
એતસ્મિન્નંતરે રુદ્રો નર્મદાતટમાસ્થિતઃ

નામ્ના હરેશ્વરં સ્થાનં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તસ્મિન્સ્થાને મહાદેવશ્ચિંતયંસ્ત્રૈપુરં વધમ્

ગાં(ગા?)ડીવં મંદરં કૃત્વા ગુણં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ ।
સ્થાનં કૃત્વા તુ વૈશાખં વિષ્ણું કૃત્વા શરોત્તમમ્

અગ્રે ચાગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપ્ય મુખે વાયુઃ સમર્પિતઃ ।
હયાશ્ચ ચતુરો વેદાઃ સર્વદેવમયં રથમ્

ચક્રગૌ ચાશ્વિનૌ દેવાવક્ષં ચક્રધરઃ સ્વયમ્ ।
સ્વયમિંદ્રશ્ચ ચાપાંતે બાણે વૈશ્રવણઃ સ્થિતઃ

યમસ્તુ દક્ષિણે હસ્તે વામે કાલસ્તુ દારુણઃ ।
ચક્રાણામારકે ન્યસ્તા ગંધર્વા લોકવિશ્રુતાઃ

પ્રજાપતી રથશ્રેષ્ઠે બ્રહ્મા ચૈવ તુ સારથિઃ ।
એવં કૃત્વા તુ દેવેશઃ સર્વદેવમયં રથમ્

સોતિષ્ઠત્સ્થાણુભૂતો હિ સહસ્રં પરિવત્સરાન્ ।
યદા ત્રીણિ સમેતાનિ અંતરિક્ષચરાણિ ચ

ત્રિપુરાણિ ત્રિશલ્યેન તદા તાનિ બિભેદ સઃ ।
શરઃ પ્રચોદિતસ્તત્ર રુદ્રેણ ત્રિપુરં પ્રતિ

ભ્રષ્ટતેજા સ્ત્રિયો જાતા બલં તેષાં વ્યશીર્યત ।
ઉત્પાતાશ્ચ પુરે તસ્મિન્પ્રાદુર્ભૂતા સહસ્રશઃ

ત્રિપુરસ્ય વિનાશાય કાલરૂપોભવત્તદા ।
અટ્ટહાસં પ્રમુંચંતિ રૂપાઃ કાષ્ઠમયાસ્તથા

નિમેષોન્મેષણં ચૈવ કુર્વંતિ ચિત્રકર્મણા ।
સ્વપ્ને પશ્યંતિ ચાત્માનં રક્તાંબરવિભૂષિતમ્

સ્વપ્ને પશ્યંતિ તે ચૈવં વિપરીતાનિ યાનિ તુ ।
એતાન્પશ્યતિ ઉત્પાતાંસ્તત્ર સ્થાને તુ યે જનાઃ

તેષાં બલં ચ બુદ્ધિશ્ચ હરક્રોધેન નાશિતમ્ ।
સંવર્તકો નામ વાયુર્યુગાંતપ્રતિમો મહાન્

સમીરિતોનલશ્રેષ્ઠ ઉત્તમાંગેષુ બાધતે ।
જ્વલંતિ પાદપાસ્તત્ર પતંતિ શિખરાણિ ચ

સર્વં તદ્વ્યાકુલીભૂતં હાહાકારમચેતનમ્ ।
ભગ્નોદ્યાનાનિ સર્વાણિ ક્ષિપ્રં તુ પ્રજ્વલંતિ ચ

તેનૈવ દીપિતં સર્વં જ્વલતે વિશિખૈઃ શિખૈઃ ।
દ્રુમા આરામગંડાનિ ગૃહાણિ વિવિધાનિ ચ

દશદિક્ષુ પ્રવૃત્તોયં સમિદ્ધો હવ્યવાહનઃ ।
તતઃ શિલાઃ પ્રમુંચંતિ દિશો દશ વિભાગશઃ

શિખાસહસ્રૈરત્યુગ્રૈઃ પ્રજ્વલંતિ હુતાશનૈઃ ।
સર્વં કિંશુકસંપ્રખ્યં જ્વલિતંદૃશ્યતે પુરમ્

ગૃહાદ્ગૃહાંતરે નૈવ ગંતું ધૂમૈશ્ચ શક્યતે ।
હરકોપાનલાદગ્ધં ક્રંદમાનં સુદુઃખિતમ્

પ્રદીપ્તં સર્વતો દિક્ષુ દહ્યતે ત્રિપુરં પુરમ્ ।
પ્રાસાદશિખરાગ્રાણિ વિશીર્યંતિ સહસ્રશઃ

નાનારત્નવિચિત્રાણિ વિમાનાન્યપ્યનેકધા ।
ગૃહાણિ ચૈવ રમ્યાણિ દહ્યંતે દીપ્તિવહ્નિના

બાધંતે દ્રુમખંડેષુ જનસ્થાને તથૈવ ચ ।
દેવાગારેષુ સર્વેષુ પ્રજ્વલંતે જ્વલંત્યપિ

સીદંતિ ચાનલસ્પૃષ્ટાઃ ક્રંદંતિ વિવિધૈ સ્વરૈઃ ।
ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર દૃશ્યંતેંઽગારરાશયઃ

સ્તુવંતિ દેવદેવેશં પરિત્રાયસ્વ માં પ્રભો ।
અન્યોન્યં ચ પરિષ્વજ્ય હુતાશનપ્રપીડિતાઃ

દહ્યંતે દાનવાસ્તત્ર શતશોથ સહસ્રશઃ ।
હંસકારંડવાકીર્ણા નલિની સહ પંકજા

દહ્યંતેનલદગ્ધાનિ પુરોદ્યાનાનિ દીર્ઘિકાઃ ।
અમ્લાનૈઃ પંકજૈશ્છન્ના વિસ્તીર્ણા યોજનૈઃ શતૈઃ

ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર પ્રાસાદારત્નભૂષિતાઃ ।
પતંત્યનલનિર્દગ્ધા નિસ્તોયા જલદા ઇવ

સહ સ્ત્રીબાલવૃદ્ધેષુ ગોષુ પક્ષિષુ વાજિષુ ।
નિર્દયો દહતે વહ્નિર્હરકોપેન પ્રેરિતઃ

સપત્નીકાશ્ચૈવ સુપ્તાઃ સંસુપ્તા બહવો જનાઃ ।
પુત્રમાલિંગ્યતે ગાઢં દહ્યંતે ત્રિપુરારિણા

અથ તસ્મિન્પુરે દીપ્તે સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસોપમાઃ ।
અગ્નિજ્વાલાહતાસ્તત્ર પતંતિ ધરણીતલે

કાચિદ્બાલા વિશાલાક્ષી મુક્તાવલિ વિભૂષિતા ।
ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પ્રતિબુદ્ધા શિખાર્દ્દિતા

સુતં સંચિંત્યમાના સા પતિતા ધરણીતલે ।
કાચિત્સુવર્ણવર્ણાભા નીલરત્નૈર્વિભૂષિતા

ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પતિતા ધરણીતલે ।
અન્યા ગૃહીતહસ્તા તુ સખી દહતિ બાલકૈઃ

અનેન દિવ્યરૂપાન્યાદૃષ્ટા મદવિમોહિતા ।
શિરસા પ્રાંજલિં કૃત્વા વિજ્ઞાપયતિ પાવકમ્

યદિ ત્વમિચ્છસે વૈરં પુરુષેષ્વપકારિષુ ।
સ્ત્રિયઃ કિમપરાધ્યંતે ગૃહપંજરકોકિલાઃ

પાપનિર્દય નિર્લ્લજ્જ કસ્તે કોપઃ સ્ત્રિયોપરિ ।
ન દાક્ષિણ્યં ન તે લજ્જા ન સત્યં શૌચવર્જિતઃ

અનેકરૂપવર્ણાઢ્યા ઉપલભ્યા વદસ્વ હ ।
કિં ત્વયા ન શ્રુતં લોકે અવધ્યાઃ સર્વયોષિતઃ

કિં તુ તુભ્યં ગુણા હ્યેતે દહનસ્ત્ર્યર્દનં પ્રતિ ।
ન કારુણ્યં દયા વાપિ દાક્ષિણ્યં વા સ્ત્રિયોપરિ

દયાં કુર્વંતિ મ્લેચ્છાપિ દહનં પ્રેક્ષ્ય યોષિતઃ ।
મ્લેચ્છાનામપિ કષ્ટોસિ દુર્નિવાર્યો હ્યચેતનઃ

એતે ચૈવ ગુણાસ્તુભ્યં દહનોત્સાદનં પ્રતિ ।
આસામપિ દુરાચાર સ્ત્રીણાં કિં વિનિપાતસે

દુષ્ટ નિર્ઘૃણ નિર્લજ્જ હુતાશ મંદભાગ્યક ।
નિરાશસ્ત્વં દુરાચાર બાલાન્દહસિ નિર્દય

એવં પ્રલપમાનાસ્તા જલ્પમાના બહુસ્વરમ્ ।
અન્યાઃ ક્રોશંતિ સંક્રુદ્ધા બાલશોકેન મોહિતાઃ

દહતે નિર્દયો વહ્નિઃ સંક્રુદ્ધઃ સર્વશત્રુવત્ ।
પુષ્કરિણ્યાં જલે જ્વાલા કૂપેષ્વપિ તથૈવ ચ

અસ્માન્સંદહ્ય મ્લેચ્છ ત્વં કાં ગતિં પ્રાપયિષ્યસિ ।
એવં પ્રલપતાં તાસાં વહ્નિર્વચનમબ્રવીત્

વૈશ્વાનર ઉવાચ-।
સ્વવશો નૈવ યુષ્માકં વિનાશં તુ કરોમ્યહમ્ ।
અહમાદેશકર્તા વૈ નાહં કર્ત્તાસ્મ્યનુગ્રહમ્

અત્ર ક્રોધસમાવિષ્ટો વિચરામિ યદૃચ્છયા ।
તતો બાણો મહાતેજાસ્ત્રિપુરં વીક્ષ્ય દીપિતમ્

આસનસ્થોઽબ્રવીદેવમહં દેવૈર્વિનાશિતઃ ।
અલ્પસારૈર્દુરાચારૈરીશ્વરસ્ય નિવેદિતઃ

અપરીક્ષ્ય હ્યહં દગ્ધઃ શંકરેણ મહાત્મના ।
નાન્યઃ શત્રુસ્તુ માં હંતું વર્જ્જયિત્વા મહેશ્વરમ્

ઉત્થિતઃ શિરસા કૃત્વા લિગં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ ।
નિર્ગતઃ સ પુરદ્વારાત્પરિત્યજ્ય સુહૃત્સ્વયમ્

રત્નાનિ સુવિચિત્રાણિ સ્ત્રિયો નાનાવિધાસ્તથા ।
ગૃહીત્વા શિરસા લિંગં ન્યસ્તં નગરમંડલે

સ્તુવતે દેવદેવેશં ત્રૈલોક્યાધિપતિં શિવમ્ ।
હર ત્વયાહં નિર્દગ્ધો યદિ વધ્યોસિ શંકર

ત્વત્પ્રસાદાન્મહાદેવ મા મે લિંગં વિનશ્યતુ ।
અર્ચિતં હિ મહાદેવ ભક્ત્યા પરમયા સદા

ત્વયા યદ્યપિ વધ્યોહં મા મે લિંગં વિનશ્યતુ ।
પ્રાપ્યમેતન્મહાદેવ ત્વત્પાદગ્રહણં મમ

જન્મજન્મ મહાદેવ ત્વત્પાદનિરતો હ્યહમ્ ।
તોટકચ્છંદસા દેવં સ્તુત્વા તુ પરમેશ્વરમ્

ૐશિવશંકરસર્વકરાય નમો ભવભીમમહેશશિવાય નમઃ ।
કુસુમાયુધ દેહવિનાશકર ત્રિપુરાંતકરાંધક ચૂર્ણકર

પ્રમદાપ્રિયકામવિભક્ત નમો હિ નમઃ સુરસિદ્ધગણૈર્નમિતઃ ।
હયવાનરસિંહગજેંદ્રમુખૈરતિ હ્રસ્વસુદીર્ઘમુખૈશ્ચ ગણૈઃ

ઉપલબ્ધુમશક્યતરૈરસુરૈર્વ્યથિતો ન શરીરશતૈર્બહુભિઃ ।
પ્રણતો ભગવન્બહુભક્તિમતા ચલચંદ્ર કલાધર દેવ નમઃ

સહપુત્રકલત્રકલાપધનૈઃ સતતં જય દેહિ અનુસ્મરણમ્ ।
વ્યથિતોસ્મિ શરીરશતૈર્બહુભિર્ગમિતાદ્ય મહાનરકસ્ય ગતિઃ

ન નિવર્તતિ યન્મમપાપગતિઃ શુચિકર્મ્મવિશુદ્ધમપિ ત્યજતિ ।
અનુકંપતિ દિગ્ભ્રમતિ ભ્રમતિ ભ્રમ એષ કુબુદ્ધિ નિવારયતિ

યઃ પઠેત્તોટકં દિવ્યં પ્રયતઃ શુચિમાનસઃ ।
બાણસ્યૈવ યથારુદ્રસ્તસ્યૈવ વરદો ભવેત્

ઇમં સ્તવં મહાદિવ્યં શ્રુત્વા દેવો મહેશ્વરઃ ।
પ્રસન્નસ્તુ તદા તસ્ય સ્વયં દેવો મહેશ્વરઃ

ઈશ્વર ઉવાચ-।
ન ભેતવ્યં ત્વયા વત્સ સૌવર્ણે તિષ્ઠ દાનવ ।
પુત્રપૌત્રસપત્નીનાં ભાર્યાભૃત્યજનૈઃ સહ

અદ્યપ્રભૃતિ બાણ ત્વમવધ્યસ્ત્રિદશૈરપિ ।
ભૂયસ્તસ્ય વરો દત્તો દેવદેવેન પાંડવ

અક્ષયશ્ચાવ્યયો લોકે વિચચાર હ નિર્ભયઃ ।
તતો નિવારયામાસ રુદ્ર સપ્તશિખં તથા

તૃતીયં રક્ષિતં તસ્ય શંકરેણ મહાત્મના ।
ભ્રમતે ગગને નિત્યં રુદ્રતેજઃ પ્રભાવતઃ

એવં તુ ત્રિપુરં દગ્ધં શંકરેણ મહાત્મના ।
જ્વાલામાલાપ્રદીપ્તં તુ પતિતં ધરણીતલે

એકં નિપાતિતં તસ્ય શ્રીશૈલે ત્રિપુરાંતકે ।
દ્વિતીયં પાતિતં તત્ર પર્વતેઽમરકંટકે

દગ્ધે તુ ત્રિપુરે રાજન્રુદ્રકોટિઃ પ્રતિષ્ઠિતા ।
જ્વલંતં પાતિતં તત્ર તેન જ્વાલેશ્વરઃ સ્મૃતઃ

ઊર્ધ્વેન પ્રસ્થિતા તસ્ય દિવ્યા જ્વાલા દિવં ગતા ।
હાહાકારસ્તદા જાતો સદેવાસુરકિંનરાન્

તં શરં સ્તંભયેદ્રુદ્રો માહેશ્વરપુરોત્તમે ।
એવં વ્રજેત યસ્તસ્મિન્પર્વતેઽમરકંટકે

ચતુર્દ્દશભુવનાનિ સુભુક્ત્વા પાંડુનંદન ।
વર્ષકોટિસહસ્રં તુ ત્રિંશત્કોટ્યસ્તથા પરાઃ

તતો મહીતલં પ્રાપ્ય રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ ।
પૃથિવ્યામેકચ્છત્રેણ ભુંક્તે નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

એષ પુણ્યો મહારાજ સર્વતોઽમરકંટકઃ ।
ચંદ્ર સૂર્યોપરાગેષુ ગચ્છેદ્યોઽમરકંટકમ્

અશ્વમેધાદ્દશગુણં પ્રવદંતિ મનીષિણઃ ।
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ દૃષ્ટ્વા તત્ર મહેશ્વરમ્

સંનિહત્યા ગમિષ્યંતિ રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ।
તદેવ નિખિલં પુણ્યં પર્વતેઽમરકંટકે

પુંડરીકસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
તત્ર જ્વાલેશ્વરો નામ પર્વતેઽમરકંટકે

તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાંતિ યે મૃતાસ્તેઽપુનર્ભવાઃ ।
જ્વાલેશ્વરે મહારાજ યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્

ચંદ્ર સૂર્યોપરાગે તુ ભક્ત્યાપિ શૃણુ તત્ફલમ્ ।
અમરા નામ દેવાસ્તે પર્વતેઽમરકંટકે

રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।
અમરેશ્વરસ્ય દેવસ્ય પર્વતસ્ય તટે જલે

કોટિશ ઋષિમુખ્યાસ્તે તપસ્તપ્યંતિ સુવ્રતાઃ ।
સમંતાદ્યોજનં રાજન્ક્ષેત્રં ચામરકંટકમ્

અકામો વા સકામો વા નર્મદાયાં શુભે જલે ।
સ્નાત્વા મુચ્યેત પાપેભ્યો રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે પંચદશોઽધ્યાયઃ