પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.11

વસિષ્ઠ ઉવાચ-
અનેન તવ ધર્મજ્ઞ પ્રશ્રયેણ દમેન ચ ।
સત્યેન ચ મહાભાગ તુષ્ટોસ્મિ તવ સર્વશઃ

યસ્યેદૃશસ્તે ધર્મોયં પિતરસ્તારિતાસ્ત્વયા ।
તેન પશ્યસિ માં પુત્ર યાજ્યશ્ચાસિ મમાનઘ

પ્રીતિર્મે વર્દ્ધતે તેઽદ્ય બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ।
યદ્વક્ષ્યસિ નરશ્રેષ્ઠ તસ્ય દાતાસ્મિ તેનઘ

દિલીપ ઉવાચ-।
વેદવેદાંગતત્ત્વજ્ઞ સર્વલોકાભિપૂજિત ।
કૃતમિત્યેવ મન્યે હિ યદહં દૃષ્ટવાન્પ્રભુમ્

યદિ ત્વહમનુગ્રાહ્યસ્તવ ધર્મ્મભૃતાં વર ।
પ્રક્ષ્યામિ હૃત્સ્થં સંદેહં તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ

અસ્તિ મે ભગવન્કશ્ચિત્તીર્થે યો ધર્મસંશયઃ ।
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ પૃથક્સંકીર્તનં ત્વયા

પ્રદક્ષિણાં યઃ પૃથિવીં કરોતિ દ્વિજસત્તમ ।
કિં ફલં તસ્ય વિપ્રર્ષે તન્મે બ્રૂહિ તપોધન

વસિષ્ઠ ઉવાચ-।
કથયિષ્યામિ તદહમૃષીણાં મત્પરાયણમ્ ।
તદેકાગ્રમનાસ્તાત શૃણુ તીર્થેષુ યત્ફલમ્

યસ્ય હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ મનશ્ચૈવ સુસંયતમ્ ।
વિદ્યા તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ સ તીર્થફલમશ્નુતે

પ્રતિગ્રહાદુપાવૃત્તઃ સંતુષ્ટો નિયતઃ શુચિઃ ।
અહંકારનિવૃત્તશ્ચ સ તીર્થફલમશ્નુતે

અકલ્કિકો નિરાહારોઽલબ્ધાહારો જિતેંદ્રિયઃ ।
વિમુક્તઃ સર્વદોષૈર્યઃ સ તીર્થફલમશ્નુતે

અક્રોધનશ્ચ રાજેંદ્ર સત્યશીલો દૃઢવ્રતઃ ।
આત્મોપમશ્ચ ભૂતેષુ સ તીર્થફલમશ્નુતે

ઋષિભિઃ ક્રતવઃ પ્રોક્તા દેવેષ્વપિ યથાક્રમમ્ ।
ફલં ચૈવ યથાતત્ત્વં પ્રેત્ય ચેહ ચ સર્વશઃ

ન તે શક્યા દરિદ્રેણ યજ્ઞાઃ પ્રાપ્તું મહીપતે ।
બહૂપકરણા યજ્ઞા નાનાસંભારવિસ્તરાઃ

પ્રાપ્યંતે પાર્થિવૈરેતે સમૃદ્ધૈર્વા નરૈઃ ક્વચિત્ ।
ન નિર્ધનૈર્નરગણૈરેકાત્મભિરસાધનૈઃ

યો દરિદ્રૈરપિ વિધિઃ શક્યઃ પ્રાપ્તું જનેશ્વર ।
તુલ્યો યજ્ઞફલૈઃ પુણ્યૈસ્તં નિબોધ મહીપતે

ઋષીણાં પરમં ગુહ્યમિદં ધર્મ્મભૃતાં વર ।
તીર્થાભિગમનં પુણ્યં યજ્ઞૈરપિ વિશિષ્યતે

અનુપોષ્ય ત્રિરાત્રાણિ તીર્થાભિગમનેન ચ ।
અદત્વા કાંચનં ગાશ્ચ દરિદ્રો નામ જાયતે

અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા વિપુલદક્ષિણૈઃ ।
ન તત્ફલમવાપ્નોતિ તીર્થાભિગમનેન યત્

નૃલોકે દેવલોકસ્ય તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
પુષ્કરં તીર્થમાસાદ્ય દેવદેવસમો ભવેત્

દશકોટિસહસ્રાણિ તીર્થાનાં વૈ મહીપતે ।
સાન્નિધ્યં પુષ્કરે યેષાં ત્રિસંધ્યં સૂર્યવંશજ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા સાધ્યાશ્ચ સમરુદ્ગણાઃ ।
ગંધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ તત્ર સન્નિહિતાઃ પ્રભો

યત્ર દેવાસ્તપસ્તપ્ત્વા દૈત્યા બ્રહ્મર્ષયસ્તથા ।
દિવ્યયોગા મહારાજ પુણ્યેન મહતા દ્વિજાઃ

મનસાપ્યભિકામસ્ય પુષ્કરાણિ મનીષિણઃ ।
પૂયંતે સર્વપાપાનિ નાકપૃષ્ઠે ચ પૂજ્યતે

અસ્મિંસ્તીર્થે મહાભાગ નિત્યમેવ પિતામહઃ ।
ઉવાસ પરમપ્રીતો દેવદાનવસંમતઃ

પુષ્કરેષુ મહાભાગ દેવાઃ સર્ષિપુરોગમાઃ ।
સિદ્ધિં પરમિકાં પ્રાપ્તાઃ પુણ્યેન મહતાન્વિતાઃ

તત્રાભિષેકં યઃ કુર્યાત્પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ।
અશ્વમેધાદ્દશગુણં પ્રવદંતિ મનીષિણઃ

અપ્યેકં ભોજયેદ્વિપ્રં પુષ્કરારણ્યમાશ્રિતઃ ।
તેનૈતિ પૂજિતાઁલ્લોકાન્બ્રહ્મણઃ સદને સ્થિતાન્

સાયંપ્રાતઃ સ્મરેદ્યસ્તુ પુષ્કરાણિ કૃતાંજલિ ।
ઉપસ્પૃષ્ટં ભવેત્તેન સર્વતીર્થેષુ પાર્થિવ

જન્મપ્રભૃતિ યત્પાપં સ્ત્રિયો વા પુરુષસ્ય વા ।
પુષ્કરે ગતમાત્રસ્ય સર્વમેવ પ્રણશ્યતિ

યથા સુરાણાં સર્વેષામાદિસ્તુ મધુસૂદનઃ ।
તથૈવ પુષ્કરો રાજન્તીર્થાનામાદિરુચ્યતે

ઉષ્ટ્વા દ્વાદશવર્ષાણિ પુષ્કરે નિયતઃ શુચિઃ ।
ક્રતૂન્સર્વાનવાપ્નોતિ બ્રહ્મલોકં ચ ગચ્છતિ

યસ્તુ વર્ષશતં પૂર્ણમગ્નિહોત્રમુપાશ્નુતે ।
કાર્તિકીં વા વસેદેકાં પુષ્કરે સમમેવ તત્

દુષ્કરં પુષ્કરે ગંતું દુષ્કરં પુષ્કરે તપઃ ।
દુષ્કરં પુષ્કરે દાનં વસ્તું ચૈવ સુદુષ્કરમ્

ત્રીણિ શૃંગાણિ શુભ્રાણિ ત્રીણિ પ્રસ્રવણાનિ ચ ।
પુષ્કરાણ્યાદિ તીર્થાનિ ન વિદ્મસ્તત્ર કારણમ્

ઉષ્ટ્વા દ્વાદશવર્ષાણિ નિયતો નિયતાશનઃ ।
સ મુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો સર્વક્રતુફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે પુષ્કરતીર્થમાહાત્મ્ય-।
વર્ણનંનામ એકાદશોઽધ્યાયઃ