પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.90

સૂતૌવાચ-
એવમાકર્ણ્ય તત્સર્વં સમુજ્જ્વલસ્ય ભાષિતમ્ ।
કુંજલઃ સ હિ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ સુતં પ્રતિ

કુંજલ ઉવાચ-
સંપ્રવક્ષ્યામ્યહં તાત શ્રૂયતાં સ્થિરમાનસઃ ।
સર્વસંદેહવિધ્વંસં ચરિત્રં પાપનાશનમ્

ઇંદ્રલોકે પ્રવવૃતે સંવાદો દેવ કૌતુકઃ ।
સભાયાં તસ્ય દેવસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ

દેવં દ્રષ્ટું સહસ્રાક્ષં નારદસ્ત્વરિતં યયૌ ।
સમાગતં સહસ્રાક્ષઃ સૂર્યતેજઃસમપ્રભમ્

તં દૃષ્ટ્વા હર્ષમાયાતઃ સમુત્થાય મહામતિઃ ।
દદાવર્ઘં ચ પાદ્યં ચ ભક્ત્યા પ્રણતમાનસઃ

બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તદા ।
આસને કોમલે પુણ્યે વિનિવેશ્ય દ્વિજોત્તમમ્

પપ્રચ્છ પ્રણતો ભૂત્વા શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ ।
કસ્માચ્ચાગમનં તેઽદ્ય કારણં વદ સાંપ્રતમ્

ઇત્યુક્તો દેવરાજેન પ્રત્યુવાચ મહામુનિઃ ।
ભવંતં દ્રષ્ટુમાયાતઃ પૃથિવ્યાસ્તુ પુરંદરઃ

સ્નાત્વા પુણ્યપ્રદેશેષુ તીર્થેષુ ચ સુશ્રદ્ધયા ।
દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય દૃષ્ટ્વા તીર્થાન્યનેકશઃ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્ત્વયા પૃચ્છિતં પુરા ।
દેવેંદ્ર ઉવાચ-
દૃષ્ટાનિ પુણ્યતીર્થાનિ સુક્ષેત્રાણિ ત્વયા મુને

કિં તીર્થં પ્રાપ્ય મુચ્યેત બ્રહ્મઘ્નો બ્રહ્મહત્યયા ।
સુરાપોમુચ્યતેપાપાદ્ગોઘ્નોહેમાપહારકઃ

સ્વામિદ્રોહાન્મહાભાગ નારીહંતા કથં સુખી ।
નારદ ઉવાચ-
યાનિ કાનિ ચ તીર્થાનિ ગયાદીનિ સુરેશ્વર

તેષાં નૈવ પ્રજાનામિ વિશેષં પાપનાશનમ્ ।
સુપુણ્યાનિ સુદિવ્યાનિ પાપઘ્નાનિ સમાનિ ચ

સર્વાણ્યેવ સુતીર્થાનિ જાનામ્યહં પુરંદર ।
અવિશેષં વિશેષં વૈ નૈવ જાનામિ સાંપ્રતમ્

પ્રત્યયં ક્રિયતાં દેવ તીર્થાનાં ગતિદાયકમ્ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં નારદસ્ય મહાત્મનઃ

સમાહૂતાનિ ચેંદ્રેણ તીર્થાનિ ભૂગતાનિ ચ ।
મૂર્તિવર્તીનિ દિવ્યાનિ સમાયાતાનિ શાસનાત્

બદ્ધાંજલીનિ દિવ્યાનિ ભૂષિતાનિ સુભૂષણૈઃ ।
દિવ્યાંબરાણિ સ્નિગ્ધાનિ તેજોવંતિ ચ સુવ્રત

સ્ત્રીપુંસોશ્ચ સ્વરૂપાણિ કૃતાનિ ચ વિશેષતઃ ।
હેમચંદનકાશાનિ દિવ્યરૂપધરાણિ ચ

મુક્તાફલસ્યવર્ણેન પ્રભાસંતિ નરેશ્વર ।
તપ્તકાંચનવર્ણાનિ સારુણ્યાનિ ચ તત્ર વૈ

કતિ શુક્લ સુપીતાનિ પ્રભાવંતિ સભાંતરે ।
કાનિ પદ્મનિભાન્યેવ મૂર્તિવર્તીનિ તાનિ તુ

સૂર્યતેજઃ પ્રકાશાનિ તડિત્તેજઃ સમાનિ ચ ।
પાવકાભાનિ ચાન્યાનિ પ્રભાસંતિ સભાંતરે

સર્વાભરણશોભાઢ્યૈઃ પ્રશોભંતે નરેશ્વર ।
હારકંકણકેયૂરમાલાભિસ્તુ સુચંદનૈઃ

દિવ્યચંદનદિગ્ધાનિ સુરભીણિ ગુરૂણિ ચ ।
કમંડલુકરાણ્યેવ આયાતાનિ સભાંતરે

ગંગા ચ નર્મદા પુણ્યા ચંદ્રભાગા સરસ્વતી ।
દેવિકા બિંબિકા કુબ્જા કુંજલા મંજુલા શ્રુતા

રંભા ભાનુમતી પુણ્યા પારા ચૈવ સુઘર્ઘરા ।
શોણા ચ સિંધુસૌવીરા કાવેરી કપિલા તથા

કુમુદા વેદનદી પુણ્યા સુપુણ્યા ચ મહેશ્વરી ।
ચર્મણ્વતી તથા ખ્યાતા લોપા ચાન્યા સુકૌશિકી

સુહંસી હંસપાદા ચ હંસવેગા મનોરથા ।
સુરુથાસ્વારુણા વેણા ભદ્ર વેણા સુપદ્મિની

નાહલીસુમરી ચાન્યા પુણ્યા ચાન્યા પુલિંદિકા ।
હેમા મનોરથા દિવ્યા ચંદ્રિકા વેદસંક્રમા

જ્વાલાહુતાશની સ્વાહા કાલા ચૈવ કપિંજલા ।
સ્વધા ચ સુકલા લિંગા ગંભીરા ભીમવાહિની

દેવદ્રીચી વીરવાહા લક્ષહોમા અઘાપહા ।
પારાશરી હેમગર્ભા સુભદ્રા વસુપુત્રિકા

એતા નદ્યો મહાપુણ્યા મૂર્તિમત્યો નરેશ્વર ।
સર્વાભરણશોભાઢ્યાઃ કુંભહસ્તાઃ સુપૂજિતાઃ

પ્રયાગઃ પુષ્કરશ્ચૈવ અર્ઘદીર્ઘો મનોરથા ।
વારાણસી મહાપુણ્યા બ્રહ્મહત્યા વ્યપોહિની

દ્વારાવતી પ્રભાસશ્ચ અવંતી નૈમિષસ્તથા ।
ચંડકશ્ચ મહારત્નો મહેશ્વરકલેશ્વરૌ

કલિંજરો બ્રહ્મક્ષેત્રં માથુરો માનવાહકઃ ।
માયાકાંતી તથાન્યાનિ દિવ્યાનિ વિવિધાનિ ચ

અષ્ટષષ્ટિઃ સુતીર્થાનિ નદીનાં શતકોટયઃ ।
ગોદાવરીમુખાઃ સર્વા સમાયાતાસ્તદાજ્ઞયા

દ્વીપાનાં તુ સમસ્તાનિ સુતીર્થાનિ મહાંતિ ચ ।
મૂર્તિલિંગધરાણ્યેવ સહસ્રાક્ષં સુરેશ્વરમ્

સમાજગ્મુઃ સમસ્તાનિ તદાદેશકરાણિ ચ ।
પ્રણેમુર્દેવદેવેશં નતશીર્ષાણિ સર્વશઃ

સૂત ઉવાચ-
તૈઃ પ્રોક્તં તુ મહાતીર્થૈર્દેવરાજં યશસ્વિનમ્ ।
કસ્માત્ત્વયા સમાહૂતા દેવદેવ વદસ્વ નઃ

બ્રૂહિ નઃ કારણં સર્વં નમસ્તુભ્યં સુરાધિપ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં દેવરાજોભ્યભાષત

કઃ સમર્થો મહાતીર્થો બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહિતુમ્ ।
ગોવધાખ્યં મહાપાપં સ્ત્રીવધાખ્યમનુત્તમમ્

સ્વામિદ્રોહાચ્ચ સંભૂતં સુરાપાનાચ્ચ દારુણમ્ ।
હેમસ્તેયાત્તથા જાતં ગુરુનિંદા સમુદ્ભવમ્

ભ્રૂણહત્યાં મહાઘોરાં નાશયેત્કઃ સમર્થવાન્ ।
રાજદ્રોહાન્મહાપાપં બહુપીડાપ્રદાયકમ્

મિત્રદ્રોહાત્તથા ચાન્યદન્યદ્વિશ્વાસઘાતકમ્ ।
દેવભેદં તથા ચાન્યં લિંગભેદમતઃ પરમ્

વૃત્તિચ્છેદં ચ વિપ્રાણાં ગોપ્રચારપ્રણાશનમ્ ।
આગારદહનં ચાન્યદ્ગૃહદીપનકં તથા

ષોડશૈતે મહાપાપા અગમ્યાગમનં તથા ।
સ્વામિત્યાગાત્સમુદ્ભૂતં રણસ્થાનાત્પલાયનાત્

એતાનિ નાશયેત્કો વૈ સમર્થસ્તીર્થૌત્તમઃ ।
સમર્થો ભવતાં મધ્યે પ્રાયશ્ચિત્તં વિના ધ્રુવમ્

પશ્યતાં દેવતાનાં ચ નારદસ્ય ચ પશ્યતઃ ।
બ્રુવંતુ સર્વે સંચિંત્ય વિચાર્યૈવં સુનિશ્ચિતમ્

એવમુક્તે શુભે વાક્યે દેવરાજ્ઞામહાત્મના ।
સંમંત્ર્ય તીર્થરાજેન પ્રોચુઃ શક્રં સભાગતમ્

તીર્થાન્યૂચુઃ -
શ્રૂયતામભિધાસ્યામો દેવરાજ નમોસ્તુ તે ।
સંતિ વૈ સર્વતીર્થાનિ સર્વપાપહરાણિ ચ

બ્રહ્મહત્યાદિકાન્યાંશ્ચ ત્વયા પ્રોક્તાન્સુરેશ્વર ।
મહાઘોરાન્સુદીપ્તાંશ્ચ નાશિતું નૈવ શક્નુમઃ

પ્રયાગઃ પુષ્કરશ્ચૈવ અર્ઘતીર્થમનુત્તમમ્ ।
વારાણસી મહાભાગ સમર્થા પાપનાશિની

મહાપાતકનાશાર્થે ચત્વારોમિતવિક્રમાઃ ।
ઉપપાતકનાશાર્થં ચત્વારોમિતવિક્રમાઃ

સૃષ્ટા ધાત્રા ચ દેવેંદ્ર પુષ્કરાદ્યા મહાબલાઃ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં તીર્થાનાં સુરરાટ્ તતઃ

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટસ્તેષાં સ્તોત્રં ચકાર સઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ।
ચ્યવનચરિત્રે નવતિતમોઽધ્યાયઃ