પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.78

યયાતિરુવાચ-
એકેન ગૃહ્યતાં પુત્રા જરા મે દુઃખદાયિની ।
ધીરેણ ભવતાં મધ્યે તારુણ્યં મમ દીયતામ્

સ્વકીયં હિ મહાભાગાઃ સ્વરૂપમિદમુત્તમમ્ ।
સંતપ્તં માનસં મેદ્ય સ્ત્રિયાં સક્તં સુચંચલમ્

ભાજનસ્થા યથા આપ આવર્ત્તયતિ પાવકઃ ।
તથા મે માનસં પુત્રાઃ કામાનલસુચાલિતમ્

એકો ગૃહ્ણાતુ મે પુત્રા જરાં દુઃખપ્રદાયિનીમ્ ।
સ્વકં દદાતુ તારુણ્યં યથાકામં ચરામ્યહમ્

યો મે જરાપસરણં કરિષ્યતિ સુતોત્તમઃ ।
સ ચ મે ભોક્ષ્યતે રાજ્યં ધનુર્વંશં ધરિષ્યતિ

તસ્ય સૌખ્યં સુસંપત્તિર્ધનં ધાન્યં ભવિષ્યતિ ।
વિપુલા સંતતિસ્તસ્ય યશઃ કીર્તિર્ભવિષ્યતિ

પુત્રા ઊચુઃ-
ભવાન્ધર્મપરો રાજન્પ્રજાઃ સત્યેન પાલકઃ ।
કસ્માત્તે હીદૃશો ભાવો જાતઃ પ્રકૃતિચાપલઃ

રાજોવાચ-
આગતા નર્તકાઃ પૂર્વં પુરં મે હિ પ્રનર્તકાઃ ।
તેભ્યો મે કામસંમોહે જાતો મોહશ્ચ ઈદૃશઃ

જરયા વ્યાપિતઃ કાયો મન્મથાવિષ્ટમાનસઃ ।
સંબભૂવ સુતશ્રેષ્ઠાઃ કામેનાકુલવ્યાકુલઃ

કાચિદ્દૃષ્ટા મયા નારી દિવ્યરૂપા વરાનના ।
મયા સંભાષિતા પુત્રાઃ કિંચિન્નોવાચ મે સતી

વિશાલાનામ તસ્યાશ્ચ સખી ચારુવિચક્ષણા ।
સા મામાહ શુભં વાક્યં મમ સૌખ્યપ્રદાયકમ્

જરાહીનો યદા સ્યાસ્ત્વં તદા તે સુપ્રિયા ભવેત્ ।
એવમંગીકૃતં વાક્યં તયોક્તં ગૃહમાગતઃ

મયા જરાપનોદાર્થં તદેવં સમુદાહૃતમ્ ।
એવં જ્ઞાત્વા પ્રકર્તવ્યં મત્સુખં હિ સુપુત્રકાઃ

તુરુરુવાચ-
શરીરં પ્રાપ્યતે પુત્રૈઃ પિતુર્માતુઃ પ્રસાદતઃ ।
ધર્મશ્ચ ક્રિયતે રાજઞ્શરીરેણ વિપશ્ચિતા

પિત્રોઃ શુશ્રૂષણં કાર્યં પુત્રૈશ્ચાપિ વિશેષતઃ ।
ન ચ યૌવનદાનસ્ય કાલોઽયં મે નરાધિપ

પ્રથમે વયસિ ભોક્તવ્યં વિષયં માનવૈર્નૃપ ।
ઇદાનીં તન્ન કાલોયં વર્તતે તવ સાંપ્રતમ્

જરાં તાત પ્રદત્વા વૈ પુત્રે તાત મહદ્ગતામ્ ।
પશ્ચાત્સુખં પ્રભોક્તવ્યં ન તુ સ્યાત્તવ જીવિતમ્

તસ્માદ્વાક્યં મહારાજ કરિષ્યે નૈવ તે પુનઃ ।
એવમાભાષત નૃપં તુરુર્જ્યેષ્ઠસુતસ્તદા

તુરોર્વાક્યં તુ તચ્છ્રુત્વા ક્રુદ્ધો રાજા બભૂવ સઃ ।
તુરું શશાપ ધર્માત્મા ક્રોધેનારુણલોચનઃ

અપધ્વસ્તસ્ત્વયાઽદેશો મમાયં પાપચેતન ।
તસ્માત્પાપી ભવ સ્વત્વં સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ

શિખયા ત્વં વિહીનશ્ચ વેદશાસ્ત્રવિવર્જિતઃ ।
સર્વાચારવિહીનસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ

બ્રહ્મઘ્નસ્ત્વં દેવદુષ્ટઃ સુરાપઃ સત્યવર્જિતઃ ।
ચંડકર્મપ્રકર્તા ત્વં ભવિષ્યસિ નરાધમઃ

સુરાલીનઃ ક્ષુધી પાપી ગોઘ્નશ્ચ ત્વં ભવિષ્યસિ ।
દુશ્ચર્મા મુક્તકચ્છશ્ચ બ્રહ્મદ્વેષ્ટા નિરાકૃતિઃ

પરદારાભિગામી ત્વં મહાચંડઃ પ્રલંપટઃ ।
સર્વભક્ષશ્ચ દુર્મેધાઃ સદાત્વં ચ ભવિષ્યસિ

સગોત્રાં રમસે નારીં સર્વધર્મપ્રણાશકઃ ।
પુણ્યજ્ઞાનવિહીનાત્મા કુષ્ઠવાંશ્ચ ભવિષ્યસિ

તવ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ ભવિષ્યંતિ ન સંશયઃ ।
ઈદૃશાઃ સર્વપુણ્યઘ્ના મ્લેચ્છાઃ સુકલુષીકૃતાઃ

એવં તુરું સુશપ્ત્વૈવ યદું પુત્રમથાબ્રવીત્ ।
જરાં વૈ ધારયસ્વેહ ભુંક્ષ્વ રાજ્યમકંટકમ્

બદ્ધાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા યદૂ રાજાનમબ્રવીત્ ।
યદુરુવાચ-
જરાભારં ન શક્નોમિ વોઢું તાત કૃપાં કુરુ

શીતમધ્વા કદન્નં ચ વયોતીતાશ્ચ યોષિતઃ ।
મનસઃ પ્રાતિકૂલ્યં ચ જરાયાઃ પંચહેતવઃ

જરાદુઃખં ન શક્નોમિ નવે વયસિ ભૂપતે ।
કઃ સમર્થો હિ વૈ ધર્તું ક્ષમસ્વ ત્વં મમાધુના

યદું ક્રુદ્ધો મહારાજઃ શશાપ દ્વિજનંદન ।
રાજ્યાર્હો ન ચ તે વંશઃ કદાચિદ્વૈ ભવિષ્યતિ

બલતેજઃ ક્ષમાહીનઃ ક્ષાત્રધર્મવિવર્જિતઃ ।
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો મચ્છાસનપરાઙ્મુખઃ

યદુરુવાચ-
નિર્દોષોહં મહારાજ કસ્માચ્છપ્તસ્ત્વયાધુના ।
કૃપાં કુરુષ્વ દીનસ્ય પ્રસાદસુમુખો ભવ

રાજોવાચ-
મહાદેવઃ કુલે તે વૈ સ્વાંશેનાપિ હિ પુત્રક ।
કરિષ્યતિ વિસૃષ્ટિં ચ તદા પૂતં કુલં તવ

યદુરુવાચ-
અહં પુત્રો મહારાજ નિર્દોષઃ શાપિતસ્ત્વયા ।
અનુગ્રહો દીયતાં મે યદિ મે વર્ત્તતે દયા

રાજોવાચ-
યો ભવેજ્જ્યેષ્ઠપુત્રસ્તુ પિતુર્દુઃખાપહારકઃ ।
રાજ્યદાયં સુભુંક્તે ચ ભારવોઢા ભવેત્સ હિ

ત્વયા ધર્મં ન પ્રવૃત્તમભાષ્યોસિ ન સંશયઃ ।
ભવતા નાશિતાજ્ઞા મે મહાદંડેન ઘાતિનઃ

તસ્માદનુગ્રહો નાસ્તિ યથેષ્ટં ચ તથા કુરુ ।
યદુરુવાચ-
યસ્માન્મે નાશિતં રાજ્યં કુલં રૂપં ત્વયા નૃપ

તસ્માદ્દુષ્ટો ભવિષ્યામિ તવ વંશપતિર્નૃપ ।
તવ વંશે ભવિષ્યંતિ નાનાભેદાસ્તુ ક્ષત્ત્રિયાઃ

તેષાં ગ્રામાન્સુદેશાંશ્ચ સ્ત્રિયો રત્નાનિ યાનિ વૈ ।
ભોક્ષ્યંતિ ચ ન સંદેહો અતિચંડા મહાબલાઃ

મમ વંશાત્સમુત્પન્નાસ્તુરુષ્કા મ્લેચ્છરૂપિણઃ ।
ત્વયા યે નાશિતાઃ સર્વે શપ્તાઃ શાપૈઃ સુદારુણૈઃ

એવં બભાષે રાજાનં યદુઃ ક્રુદ્ધો નૃપોત્તમ ।
અથ ક્રુદ્ધો મહારાજઃ પુનશ્ચૈવં શશાપ હ

મત્પ્રજાનાશકાઃ સર્વે વંશજાસ્તે શૃણુષ્વ હિ ।
યાવચ્ચંદ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ પૃથ્વી નક્ષત્રતારકાઃ

તાવન્મ્લેચ્છાઃ પ્રપક્ષ્યંતે કુંભીપાકે ચરૌ રવે ।
કુરું દૃષ્ટ્વા તતો બાલં ક્રીડમાનં સુલક્ષણમ્

સમાહ્વયતિ તં રાજા ન સુતં નૃપનંદનમ્ ।
શિશું જ્ઞાત્વા પરિત્યક્તઃ સકુરુસ્તેન વૈ તદા

શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતં પુણ્યં તં પૂરું જગદીશ્વરઃ ।
સમાહૂય બભાષે ચ જરા મે ગૃહ્યતાં પુનઃ

ભુંક્ષ્વ રાજ્યં મયા દત્તં સુપુણ્યં હતકંટકમ્ ।
પૂરુરુવાચ-
રાજ્યં દેવે ન ભોક્તવ્યં પિત્રા ભુક્તં યથા તવ

ત્વદાદેશં કરિષ્યામિ જરા મે દીયતાં નૃપ ।
તારુણ્યેન મમાદ્યૈવ ભૂત્વા સુંદરરૂપદૃક્

ભુંક્ષ્વ ભોગાન્સુકર્માણિ વિષયાસક્તચેતસા ।
યાવદિચ્છા મહાભાગ વિહરસ્વ તયા સહ

યાવજ્જીવામ્યહં તાત જરાં તાવદ્ધરામ્યહમ્ ।
એવમુક્તસ્તુ તેનાપિ પૂરુણા જગતીપતિઃ

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટસ્તં પુત્રં પ્રત્યુવાચ સઃ ।
યસ્માદ્વત્સ મમાજ્ઞા વૈ ન હતા કૃતવાનિહ

તસ્માદહં વિધાસ્યામિ બહુસૌખ્યપ્રદાયકમ્ ।
યસ્માજ્જરાગૃહીતા મે દત્તં તારુણ્યકં સ્વકમ્

તેન રાજ્યં પ્રભુંક્ષ્વ ત્વં મયા દત્તં મહામતે ।
એવમુક્તઃ સુપૂરુશ્ચ તેન રાજ્ઞા મહીપતે

તારુણ્યંદત્તવાનસ્મૈ જગ્રાહાસ્માજ્જરાં નૃપ ।
તતઃ કૃતે વિનિમયે વયસોસ્તાતપુત્રયોઃ

તસ્માદ્વૃદ્ધતરઃ પૂરુઃ સર્વાંગેષુ વ્યદૃશ્યત ।
નૂતનત્વં ગતો રાજા યથા ષોડશવાર્ષિકઃ

રૂપેણ મહતાવિષ્ટો દ્વિતીય ઇવ મન્મથઃ ।
ધનૂરાજ્યં ચ છત્રં ચ વ્યજનં ચાસનં ગજમ્

કોશં દેશં બલં સર્વં ચામરં સ્યંદનં તથા ।
દદૌ તસ્ય મહારાજઃ પૂરોશ્ચૈવ મહાત્મનઃ

કામાસક્તશ્ચ ધર્માત્મા તાં નારીમનુચિંતયન્ ।
તત્સરઃ સાગરપ્રખ્યંકામાખ્યં નહુષાત્મજઃ

અશ્રુબિંદુમતી યત્ર જગામ લઘુવિક્રમઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા તુ વિશાલાક્ષીં ચારુપીનપયોધરામ્

વિશાલાં ચ મહારાજઃ કંદર્પાકૃષ્ટમાનસઃ ।
રાજોવાચ-
આગતોઽસ્મિ મહાભાગે વિશાલે ચારુલોચને

જરાત્યાગઃકૃતો ભદ્રે તારુણ્યેન સમન્વિતઃ ।
યુવા ભૂત્વા સમાયાતો ભવત્વેષા મમાધુના

યંયં હિ વાંછતે ચૈષા તંતં દદ્મિ ન સંશયઃ ।
વિશાલોવાચ-
યદા ભવાન્સમાયાતો જરાં દુષ્ટાં વિહાય ચ

દોષેણૈકેનલિપ્તોસિ ભવંતં નૈવ મન્યતે ।
રાજોવાચ-
મમ દોષં વદસ્વ ત્વં યદિ જાનાસિ નિશ્ચિતમ્

તં તુ દોષં પરિત્યક્ષ્યેગુણરૂપંનસંશયઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણેભૂમિખંડેવેનોપાખ્યાનેમાતાપિતૃતીર્થવર્ણને યયાતિચરિતેઽષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ