પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.51

બ્રાહ્મણ્યુવાચ-
ગતે તસ્મિન્દુરાચારે ગોભિલે પાપચેતસિ ।
પદ્માવતી રુરોદાથ દુઃખેન મહતાન્વિતા

તસ્યાસ્તુ રુદિતં શ્રુત્વા સખ્યઃ સર્વા દ્વિજોત્તમ ।
પપ્રચ્છુસ્તાં રાજકન્યાં તાઃ સર્વાશ્ચ વરાનનાઃ

કસ્માદ્રોદિષિ ભદ્રં તે કથયસ્વ હિ ચેષ્ટિતમ્ ।
ક્વ ગતોઽસૌ મહારાજો માથુરાધિપતિસ્તવ

યેન ત્વં હિ સમાહૂતા પ્રિયેત્યુક્ત્વા વદસ્વ નઃ ।
તા ઉવાચ સુદુઃખેન રોદમાના પુનઃ પુનઃ

તયા આવેદિતં સર્વં યજ્જાતં દોષસંભવમ્ ।
તાભિર્નીતા પિતુર્ગેહં વેપમાના સુદુઃખિતા

માતુઃ સમક્ષં તસ્યાસ્તુ આચચક્ષુસ્તદા સ્ત્રિયઃ ।
સમાકર્ણ્ય તતો દેવી ગતા સા ભર્તૃમંદિરમ્

ભર્તારં શ્રાવયામાસ સુતાવૃત્તાંતમેવ હિ ।
સમાકર્ણ્ય તતો રાજા મહાદુઃખી અજાયત

યાનાચ્છાદનકં દત્વા પરિવારસમન્વિતામ્ ।
મથુરાં પ્રેષયામાસ ગતા સા પ્રિયમંદિરમ્

સુતાદોષં સમાચ્છાદ્ય પિતામાતા દ્વિજોત્તમ ।
ઉગ્રસેનસ્તુ ધર્માત્મા પદ્માવતીં સમાગતામ્

સ દૃષ્ટ્વા મુમુદે ચાશુ ઉવાચેદં વચઃ પુનઃ ।
ત્વયા વિના ન શક્તોસ્મિ જીવિતું હિ વરાનને

બહુપ્રભાસિ મે પ્રીતા ગુણશીલૈસ્તુ સર્વદા ।
ભક્ત્યા સત્યેન તે કાંતે પતિદૈવત્યકૈર્ગુણૈઃ

સમાભાષ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પદ્માવતીં નરેશ્વરઃ ।
તયા સાર્ધં સ વૈ રેમે ઉગ્રસેનો નૃપોત્તમઃ

વવૃધે દારુણો ગર્ભઃ સર્વલોકભયપ્રદઃ ।
પદ્માવતી વિજાનાતિ તસ્ય ગર્ભસ્ય કારણમ્

સ્વોદરે વર્દ્ધમાનસ્ય ચિંતયંતી દિવાનિશમ્ ।
અનેન કિમુ જાતેન લોકનાશકરેણ વૈ

અનેનાપિ ન મે કાર્યં દુષ્ટપુત્રેણ સાંપ્રતમ્ ।
ઔષધીં પૃચ્છતે સા તુ ગર્ભપાતસ્ય સર્વતઃ

નારી મહૌષધીં સા હિ વિંદંતી ચ દિને દિને ।
ગર્ભસ્ય પાતનાયૈવ ઉપાયા બહુશઃ કૃતાઃ

વવૃધે દારુણો ગર્ભઃ સર્વલોકભયંકરઃ ।
તામુવાચ તતો ગર્ભઃ પદ્માવતીં ચ માતરમ્

કસ્માત્ત્વં વ્યથસે માતરૌષધીભિર્દિનેદિને ।
પુણ્યેન વર્દ્ધતે ચાયુઃ પાપેનાલ્પં તુ જીવિતમ્

આત્મકર્મવિપાકેન જીવંતિ ચ મ્રિયંતિ ચ ।
આમગર્ભાઃ પ્રયાંત્યન્યે અપક્વાસ્તુ મહીતલે

જાતમાત્રા મ્રિયંતેઽન્યે કતિ તે યૌવનાન્વિતાઃ ।
બાલા વૃદ્ધાશ્ચ તરુણા આયુષોવશતાં ગતાઃ

સર્વે કર્મવિપાકેન જીવંતિ ચ મ્રિયંતિ ચ ।
ઓષધ્યો મંત્રદેવાશ્ચ નિમિત્તાઃ સ્યુર્ન સંશયઃ

મામેવ હિ ન જાનાસિ ભવતી યાદૃશો હ્યહમ્ ।
દૃષ્ટઃ શ્રુતસ્ત્વયા પૂર્વં કાલનેમિર્મહાબલઃ

દાનવાનાં મહાવીર્યસ્ત્રૈલોક્યસ્ય ભયપ્રદઃ ।
દેવાસુરે મહાયુદ્ધે હતોહં વિષ્ણુના પુરા

સાધયિતું ચ તદ્વૈરમાગતોઽસ્મિ તવોદરમ્ ।
સાહસં ચ શ્રમં માતર્મા કુરુષ્વ દિન દિને

એવમુક્ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ માતરં વિરરામ સઃ ।
માતોદ્યમં પરિત્યજ્ય મહાદુઃખાદભૂત્તદા

દશાબ્દાશ્ચ ગતા યાવત્તાવદ્વૃદ્ધિમવાપ્તવાન્ ।
પશ્ચાજ્જજ્ઞે મહાતેજાઃ કંસોભૂત્સ મહાબલઃ

યેન સંત્રાસિતા લોકાસ્ત્રૈલોક્યસ્ય નિવાસિનઃ ।
યો હતો વાસુદેવેન ગતો મોક્ષં ન સંશયઃ

એવં શ્રુતં મયા કાંત ભવિષ્યં તુ ભવિષ્યતિ ।
પુરાણેષ્વેવ સર્વેષુ નિશ્ચિતં કથિતં તવ

પિતૃગેહેસ્થિતા કન્યા નાશમેવં પ્રયાતિ સા ।
ગૃહાવાસાય મે કાંત કન્યા મોહં ન કારયેત્

ઇમાં દુષ્ટાં મહાપાપાં પરિત્યજ્ય સ્થિરો ભવ ।
પ્રાપ્તવ્યં તુ મહાપાપં દુઃખં દારુણમેવ ચ

લોકે શ્રેયઃકરં કાંત તદ્ભુંક્ષ્વ ત્વં મયા સહ ।
શૂકર્યુવાચ-
એતદ્વાક્યં સુમંત્રં તુ શ્રુત્વા સ હિ દ્વિજોત્તમઃ

ત્યાગે મતિં ચકારાસૌ સમાહૂતા હ્યહં તદા ।
સકલં વસ્ત્રશૃંગારં મમ દત્તં શુભે શૃણુ

તવૈવ દુર્નયૈર્વિપ્રઃ શિવશર્મા દ્વિજોત્તમઃ ।
ગતો વૈ મતિમાન્દુષ્ટે કુલદુષ્ટપ્રચારિણિ

યત્ર તે તિષ્ઠતે ભર્તા તત્ર ગચ્છ ન સંશયઃ ।
તવ યદ્રોચતે સ્થાનં યથાદિષ્ટં તથા કુરુ

એવમુક્ત્વા મહાભાગે પિતૃમાતૃકુટુંબકૈઃ ।
પરિત્યક્તા ગતા શીઘ્રં નિર્લજ્જાહં વરાનને

ન લભામ્યહમેવાપિ વાસસ્થાનં સુખં શુભે ।
ભર્ત્સયંતિ ચ માં લોકાઃ પુંશ્ચલીયં સમાગતા

અટમાના ગતા દેશાત્કુલમાનેન વર્જિતા ।
દેશે ગુર્જરકે પુણ્યે સૌરાષ્ટ્રે શિવમંદિરે

વનસ્થલેતિ વિખ્યાતં નગરં વૃદ્ધિસંકુલમ્ ।
અતીવ પીડિતા દેવિ ક્ષુધયાહં તદા શૃણુ

કર્પરં હિ કરે ગૃહ્ય ભિક્ષાર્થમુપચક્રમે ।
ગૃહિણાં દ્વારદેશેષુ પ્રવિશામિ સુદુઃખિતા

મમ રૂપં વિપશ્યંતિ લોકાઃ કુત્સંતિ ભામિનિ ।
ન દદંતે ચ મે ભિક્ષાં પાપા ચેયં સમાગતા

એવં દુઃખસમાહારા દારિદ્ર્યપરિપીડિતા ।
અટંત્યા ચ મયા દૃષ્ટં ગૃહમેકમનુત્તમમ્

તુંગપ્રાકારસંવેષ્ટં વેદશાલાસમન્વિતમ્ ।
વેદધ્વનિસમાકીર્ણં બહુવિપ્રસમાકુલમ્

ધનધાન્યસમાકીર્ણં દાસીદાસૈરલંકૃતમ્ ।
પ્રવિવેશ ગૃહં રમ્યં લક્ષ્મીમુદિતમેવ તત્

તદ્ગૃહં સર્વતોભદ્રં તસ્યૈવ શિવશર્મણઃ ।
ભિક્ષાં દેહીત્યુવાચાથ સુદેવા દુઃખપીડિતા

શિવશર્માથ શુશ્રાવ ભિક્ષાશબ્દં દ્વિજોત્તમઃ ।
મંગલાં નામ વૈ ભાર્યાં લક્ષ્મીરૂપાં વરાનનામ્

તાં હસન્પ્રાહ ધર્માત્મા શિવશર્મા મહામતિઃ ।
ઇયં હિ દુર્બલા પ્રાપ્તા ભિક્ષાર્થં દ્વારમાગતા

સમાહૂય પ્રિયે ચૈનાં દેહિ ત્વં ભોજનં શુભે ।
કૃપયા પરયાવિષ્ટા જ્ઞાત્વા માં તુ સમાગતામ્

પ્રોવાચ મંગલા કાંતં દાસ્યામિ પ્રિય ભોજનમ્ ।
એવમુક્ત્વા ચ ભર્તારં મંગલા મંગલાન્વિતા

પુનર્માં ભોજયામાસ મિષ્ટાન્નેન સુદુર્બલામ્ ।
મામુવાચ સ ધર્માત્મા શિવશર્મા મહામુનિઃ

કા ત્વમત્ર સમાયાતા કસ્ય વા ભ્રમસે જગત્ ।
કેન કાર્યેણ સર્વત્ર કથયસ્વ મમાગ્રતઃ

એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં ભર્તુશ્ચૈવ મહાત્મનઃ ।
સ્વરેણ લક્ષિતઃ કાંતો મયા વૈ પાપયા તદા

વ્રીડયાધોમુખીજાતા દૃષ્ટો ભર્તા યદા મયા ।
મંગલા ચારુસર્વાંગી ભર્તારમિદમબ્રવીત્

કા ચેયં હિ સમાચક્ષ્વ ત્વાં દૃષ્ટ્વા હિ વિલજ્જતિ ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન કા ચ એષા ભવિષ્યતિ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે
એકપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ