પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.50

સુકલોવાચ-
તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા ગોભિલો વાક્યમબ્રવીત્ ।
ભવતી શપ્તુકામાસિ કસ્માન્મે કારણં વદ

કેન દોષેણ લિપ્તોસ્મિ યસ્માત્ત્વં શપ્તુમુદ્યતા ।
ગોભિલો નામ દૈત્યોસ્મિ પૌલસ્ત્યસ્ય ભટઃ શુભે

દૈત્યાચારેણ વર્તામિ જાને વિદ્યામનુત્તમામ્ ।
વેદશાસ્ત્રાર્થવેત્તાસ્મિ કલાસુ નિપુણઃ પુનઃ

એવં સર્વં વિજાનામિ દૈત્યાચારં શૃણુષ્વ મે ।
પરસ્વં પરદારાંશ્ચ બલાદ્ભુંજામિ નાન્યથા

વયં દૈત્યાઃ સમાકર્ણ્ય દૈત્યાચારેણ સાંપ્રતમ્ ।
વર્ત્તામો જ્ઞાનિભાવેન સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

બ્રાહ્મણાનાં હિ ચ્છિદ્રાણિ વિપશ્યામો દિને દિને ।
તેષાં હિ તપસો નાશં વિઘ્નૈઃ કુર્મો ન સંશયઃ

છિદ્રં પ્રાપ્ય વયં દેવિ નાશયામો ન સંશયઃ ।
બ્રાહ્મણાઞ્છ્રૂયતાં ભદ્રે દેવયજ્ઞં વરાનને

નાશયામો વયં યજ્ઞાન્ધર્મયજ્ઞં ન સંશયઃ ।
સુબ્રાહ્મણાન્પરિત્યજ્ય દેવં નારાયણં પ્રભુમ્

પતિવ્રતાં મહાભાગાં સુમતિં ભર્તૃતત્પરામ્ ।
દૂરેણાપિ પરિત્યજ્ય તિષ્ઠામો નાત્ર સંશયઃ

તેજો દેવિ સુવિપ્રસ્ય હરેશ્ચૈવ મહાત્મનઃ ।
નાર્યાઃ પતિવ્રતાયાશ્ચ સોઢું દૈત્યાશ્ચ ન ક્ષમાઃ

પતિવ્રતાભયેનાપિ વિષ્ણોઃ સુબ્રાહ્મણસ્ય ચ ।
નશ્યંતિ દાનવાઃ સર્વે દૂરં રાક્ષસપુંગવાઃ

અહં દાનવધર્મેણ વિચરામિ મહીતલમ્ ।
કસ્માત્ત્વં શપ્તુકામાસિ મમ દોષો વિચાર્યતામ્

પદ્માવત્યુવાચ-
મમ ધર્મઃ સુકાયશ્ચ ત્વયૈવ પરિનાશિતઃ ।
અહં પતિવ્રતા સાધ્વી પતિકામા તપસ્વિની

સ્વમાર્ગે સંસ્થિતા પાપ માયયા પરિનાશિતા ।
તસ્માત્ત્વામપ્યહં દુષ્ટ આધક્ષ્યામિ ન સંશયઃ

ગોભિલ ઉવાચ-
ધર્મમેવ પ્રવક્ષ્યામિ ભવતી યદિ મન્યતે ।
અગ્નિચિદ્બ્રાહ્મણસ્યાપિ શ્રૂયતાં નૃપનંદિની

જુહ્વન્દેવં દ્વિકાલં યો ન ત્યજેદગ્નિમંદિરમ્ ।
સ ચાગ્નિહોત્રી ભવતિ યજત્યેવ દિનેદિને

અન્યચ્ચૈવં પ્રવક્ષ્યામિ ભૃત્યધર્મં વરાનને ।
મનસા કર્મણા વાચા વિશુદ્ધો યોઽપિ નિત્યશઃ

નિત્યમાદેશકારી યઃ પશ્ચાત્તિષ્ઠતિ ચાગ્રતઃ ।
સ ભૃત્યઃ કથ્યતે દેવિ પુણ્યભાગી ન સંશયઃ

યઃ પુત્રો ગુણવાઞ્જ્ઞાતા પિતરં પાલયેચ્છુભઃ ।
માતરં ચ વિશેષેણ મનસા કાય કર્મભિઃ

તસ્ય ભાગીરથી સ્નાનમહન્યહનિ જાયતે ।
અન્યથા કુરુતે યો હિ સ પાપીયાન્ન સંશયઃ

અન્યચ્ચૈવં પ્રવક્ષ્યામિ પતિવ્રતમનુત્તમમ્ ।
વાચા સુમનસા ચૈવ કર્મણા શૃણુ ભામિનિ

શુશ્રૂષાં કુરુતે યા હિ ભર્તુશ્ચૈવ દિન દિને ।
તુષ્ટે ભર્ત્તરિ યા પ્રીતા ન ત્યજેત્ક્રોધનં પુનઃ

તસ્ય દોષં ન ગૃહ્ણાતિ તાડિતા તુષ્યતે પુનઃ ।
ભર્ત્તુઃ કર્મસુ સર્વેષુ પુરતસ્તિષ્ઠતે સદા

સા ચાપિ કથ્યતે નારી પતિવ્રતપરાયણા ।
પતિતોપિ પિતાપુત્રૈર્બહુદોષસમન્વિતઃ

કસ્માદપિ ચ ન ત્યાજ્યઃ કુષ્ઠિતઃ ક્રુધિતોઽપિ વા ।
એવં પુત્રાઃ શુશ્રૂષંતિ પિતરં માતરં કિલ

તે યાંતિ પરમં લોકં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।
એવં હિ સ્વામિનં યે વૈ ઉપાચરંતિ ભૃત્યકાઃ

પત્યુર્લોકં પ્રયાંત્યેતે પ્રસાદાત્સ્વામિનસ્તદા ।
અગ્નિં નૈવ ત્યજેદ્વિપ્રો બ્રહ્મલોકં પ્રયાતિ સઃ

અગ્નિત્યાગકરો વિપ્રો વૃષલીપતિરુચ્યતે ।
સ્વામિદ્રોહી ભવેદ્ભૃત્યઃ સ્વામિત્યાગાન્ન સંશયઃ

અગ્નિં ચ પિતરં ચૈવ ન ત્યજેત્સ્વામિનં શુભે ।
સદા વિપ્રઃ સુતો ભૃત્યઃ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

પરિત્યજ્ય પ્રગચ્છંતિ તે યાંતિ નરકાર્ણવમ્ ।
પતિતં વ્યાધિતં દેવિ વિકલં કુષ્ઠિનં તથા

સર્વકર્મવિહીનં ચ ગતવિત્તાદિસંચયમ્ ।
ભર્તારં ન ત્યજેન્નારી યદિ શ્રેય ઇહેચ્છતિ

ત્યક્ત્વા કાંતં વ્રજેન્નારી અન્યત્કાર્યમિહેચ્છતિ ।
સા મતા પુંશ્ચલી લોકે સર્વધર્મબહિષ્કૃતા

ગતે ભર્તરિ યા ગ્રામં ભોગં શૃંગારમેવ ચ ।
લૌલ્યાચ્ચ કુરુતે નારી પુંશ્ચલી વદતે જનઃ

એવં ધર્મં વિજાનામિ વેદશાસ્ત્રૈશ્ચ સંમતમ્ ।
દાનવા રાક્ષસાઃ પ્રેતા ધાત્રા સૃષ્ટા યદાદિતઃ

તત્રેહ કારણં સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ ન સંશયઃ ।
બ્રાહ્મણા દાનવાશ્ચૈવ પિશાચાશ્ચૈવ રાક્ષસાઃ

ધર્માર્થં સકલં પ્રોક્તમધીતં તૈસ્તુ સુંદરિ ।
વિંદંતિ સકલં સર્વે આચરંતિ ન દાનવાઃ

વિધિહીનં પ્રકુર્વંતિ દાનવા જ્ઞાનવર્જિતાઃ ।
અન્યાયેન વ્રજંત્યેતે માનવા વિધિવર્જિતાઃ

તેષાં શાસનહેત્વર્થં કૃતા એતેપિ નાન્યથા ।
વિધિહીનં પ્રકુર્વંતિ યે હિ ધર્મં નરાધમાઃ

તાન્વયં શાસયામો વૈ દંડેન મહતા કિલ ।
ભવત્યા દારુણં કર્મ કૃતમેવ સુનિર્ઘૃણમ્

ગાર્હસ્થ્યં ચ પરિત્યજ્ય અત્રાયાતા કિમર્થતઃ ।
વદસ્યેવં મુખેનાપિ અહં હિ પતિદેવતા

કર્મણા નાસ્તિ તદ્દૃષ્ટં પતિદૈવત્યમેવ તે ।
ભર્તારં તં પરિત્યજ્ય કિમર્થં ત્વમિહાગતા

શૃંગારં ભૂષણં વેષં કૃત્વા તિષ્ઠસિ નિર્ઘૃણા ।
કિમર્થં હિ કૃતં પાપે કસ્યહેતોર્વદસ્વ મે

નિઃશંકા વર્ત્તસે ચાપિ પ્રમત્તા ગિરિકાનને ।
મયા ત્વં સાધિતા પાપા દંડેન મહતા શૃણુ

અધર્મચારિણી દુષ્ટા પતિં ત્યક્ત્વા સમાગતા ।
ક્વાસ્તે તત્પતિદેવત્વં દર્શય ત્વં મમાગ્રતઃ

ભવતી પુંશ્ચલી નામ યયા ત્યક્તઃ સ્વકઃ પતિઃ ।
પૃથક્છય્યા યદા નારી તદા સા પુંશ્ચલી મતા

યોજનાનાં શતૈકસ્ય સોન્તરેણ પ્રવર્ત્તતે ।
ક્વાસ્તિ તે પતિદૈવત્યં પુંશ્ચલ્યાચારચારિણી

નિર્લજ્જે નિર્ઘૃણે દુષ્ટે કિં મે વદસિ સંમુખી ।
તપસઃ ક્વાસ્તિ તે ભાવઃ ક્વ તેજોબલમેવ ચ

દર્શયસ્વ મમાદ્યૈવ બલવીર્યપરાક્રમમ્ ।
પદ્માવત્યુવાચ-
સ્નેહેનાપિ સમાનીતા શ્રૂયતામસુરાધમ

ભર્તુર્ગેહાદહં પિત્રા ક્વાસ્તે તત્ર ચ પાતકમ્ ।
નૈવ કામાન્ન લોભાચ્ચ ન મોહાન્ન ચ મત્સરાત્

આગતાહં પતિં ત્યક્ત્વા પતિભાવેન સંસ્થિતા ।
ભર્તૃરૂપચ્છલેનાપિ ત્વયૈવ પરિવંચિતા

ભવંતં માથુરં જ્ઞાત્વા ગતાહં સમ્મુખં તવ ।
માયાવિનં યદા જાને ત્વામેવં દાનવાધમ

એકેન હુંકૃતેનૈવ ભસ્મીભૂતં કરોમ્યહમ્ ।
ગોભિલ ઉવાચ-
ચક્ષુર્હીના ન પશ્યંતિ માનવાઃ શૃણુ સાંપ્રતમ્

ધર્મનેત્રવિહીના ત્વં કથં જાનાસિ મામિહ ।
યદા તે ભાવ ઉત્પન્નઃ પિતુર્ગેહં પ્રતિ શૃણુ

પતિધ્યાનં પરિત્યજ્ય મુક્તા ધ્યાનેન ત્વં તદા ।
જ્ઞાનનેત્રં તદા નષ્ટં સ્ફુટં ચ હૃદયે તવ

કથં માં ત્વં વિજાનાસિ જ્ઞાનચક્ષુર્હતા ભુવિ ।
કસ્યા માતા પિતા ભ્રાતા કસ્યાઃ સ્વજનબાંધવાઃ

સર્વસ્થાને પતિર્હ્યેકો ભાર્યાયાસ્તુ ન સંશયઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા હિ પ્રહસ્યૈવ ગોભિલો દાનવાધમઃ

ન ભયં વિદ્યતે તેઽદ્ય મમાપિ શૃણુ પુંશ્ચલિ ।
કિં ભવેત્તવ શાપેન વૃથૈવ પરિકંપસે

મમગેહં સમાશ્રિત્ય ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોઽનુગાન્ ।
પદ્માવત્યુવાચ-
ગચ્છ પાપસમાચાર કિં ત્વં વદસિ નિર્ઘૃણઃ

સતીભાવેન સંસ્થાસ્મિ પતિવ્રતપરાયણા ।
ધક્ષ્યામિ ત્વાં મહાપાપ યદ્યેવં તુ વદિષ્યસિ

એવમુક્ત્વા તથૈકાંતે નિષસાદ મહીતલે ।
દુઃખેન મહતાવિષ્ટાં તામુવાચ સ ગોભિલઃ

તવોદરે મયા ન્યસ્તં સ્વવીર્યં સુકૃતં શુભે ।
તસ્માદુત્પત્સ્યતે પુત્રસ્ત્રૈલોક્યક્ષોભકારકઃ

એવમુક્ત્વા જગામાથ ગોભિલો દાનવસ્તદા ।
ગતે તસ્મિન્દુરાચારે દાનવે પાપચારિણી

દુઃખેન મહતાવિષ્ટા નૃપકન્યા રુરોદ હ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ