પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.46

ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
સુકલોવાચ-
શ્વસંતીં શૂકરીં દૃષ્ટ્વા પતિતાં પુત્રવત્સલામ્ ।
સુદેવાવકૃપયાવિષ્ટા ગત્વા તાં દુઃખિતાં પ્રતિ

અભિષિચ્ય મુખં તસ્યાઃ શીતલેનોદકેન ચ ।
પુનઃ સર્વાંગમેવાપિ દુઃખિતાં રણશાલિનીમ્

પુણ્યેન શીતતોયેન સા ઉવાચાભિષિંચતીમ્ ।
ઉવાચ માનુષીં વાચં સુસ્વરં નૃપતિપ્રિયામ્

સુખં ભવતુ તે દેવિ અભિષિક્તા ત્વયા યદિ ।
સંપર્કાદ્દર્શનાત્તેદ્ય ગતો મે પાપસંચયઃ

તદાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યમદ્ભુતાકારસંયુતમ્ ।
ચિત્રમેતન્મયા દૃષ્ટં કૃતં તેઽનામયં વચઃ

પશુજાતિમતીચેયં સૌષ્ઠવં ભાષતે સ્ફુટમ્ ।
સ્વરવ્યંજનસંપન્નં સંસ્કૃતમુત્તમં મમ

હર્ષેણ વિસ્મયેનાપિ કૃત્વા સાહસમુત્તમમ્ ।
તત્રસ્થા સા મહાભાગા તં પતિં વાક્યમબ્રવીત્

પશ્ય રાજન્નપૂર્વેયં સંસ્કૃતં ભાષતે મહત્ ।
પશુયોનિગતા ચેયં યથા વૈ માનુષો વદેત્

તદાકર્ણ્ય તતો રાજા સર્વજ્ઞાનવતાં વરઃ ।
અદ્ભુતમદ્ભુતાકારં યન્ન દૃષ્ટં શ્રુતં મયા

તામુવાચ તતો રાજા સુદેવાં સુપ્રિયાં તદા ।
પૃચ્છ ચૈનાં શુભાં કાંતે કા ચેયં તુ ભવિષ્યતિ

શ્રુત્વા તુ નૃપતેર્વાક્યં સા પપ્રચ્છ ચ સૂકરીમ્ ।
કા ભવિષ્યસિ ત્વં ભદ્રે ચિત્રં તે દૃશ્યતે બહુ

પશુયોનિગતા ત્વં વૈ ભાષસે માનુષં વચઃ ।
સૌષ્ઠવં જ્ઞાનસંપન્નં વદ મે પૂર્વચેષ્ટિતમ્

ભર્તુશ્ચાપિ મહારાજ ભટસ્યાસ્ય મહાત્મનઃ ।
કોયં ધર્મો મહાવીર્યો ગતઃ સ્વર્ગં પરાક્રમૈઃ

આત્મનશ્ચ સ્વભર્તુશ્ચ સર્વં પૂર્વાનુગં વદ ।
એવમુક્ત્વા મહાભાગા વિરરામ નૃપપ્રિયા

શૂકર્યુવાચ-
યદિ પૃચ્છસિ માં ભદ્રે મમાસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
તત્સર્વં તે પ્રવક્ષ્યામિ ચરિતં પૂર્વચેષ્ટિતમ્

અયમેષ મહાપ્રાજ્ઞો ગંધર્વો ગીતપંડિતઃ ।
રંગવિદ્યાધરો નામ સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ

મેરું ગિરિવરશ્રેષ્ઠં ચારુકંદરનિર્ઝરમ્ ।
તમાશ્રિત્ય મહાતેજાઃ પુલસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ

તપશ્ચચાર તેજસ્વી નિર્વ્યલીકેન ચેતસા ।
વિદ્યાધરસ્તત્ર ગતઃ સ્વેચ્છયા સ મહાપ્રભો

તમાશ્રિત્ય ગિરિશ્રેષ્ઠં ગીતમભ્યસતે તદા ।
સ્વરતાલસમોપેતં સુસ્વરં ચારુહાસિનિ

ગીતં શ્રુત્વા મુનિસ્તસ્ય ધ્યાનાચ્ચલિતમાનસઃ ।
ગાયંતં તમુવાચેદં ગીતવિદ્યાધરં પ્રતિ

ભવદ્ગીતેન દિવ્યેન દેવા મુહ્યંતિ નાન્યથા ।
સુસ્વરેણ સુપુણ્યેન તાલમાનેન પંડિત

લયયુક્તેન ભાવેન મૂર્ચ્છના સહિતેન ચ ।
મે મનશ્ચલિતં ધ્યાનાદ્ગીતેનાનેન સુવ્રત

ઇદં સ્થાનં પરિત્યજ્ય અન્યસ્થાનં વ્રજસ્વ તત્ ।
ગીતવિદ્યાધર ઉવાચ-
આત્મજ્ઞાનસમં ગીતમન્યસ્થાનં વ્રજામિ કિમ્

દુઃખં દદે ન કસ્યાપિ સુખદો નૃષુ સર્વદા ।
ગીતેનાનેન દિવ્યેન સર્વાસ્તુષ્યંતિ દેવતાઃ

શંભુશ્ચાપિ સમાનીતો ગીતધ્વનિરતો દ્વિજ ।
ગીતં સર્વરસં પ્રોક્તં ગીતમાનંદદાયકમ્

શૃંગારાદ્યારસાઃ સર્વે ગીતેનાપિ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
શોભામાયાંતિ ગીતેન વેદાશ્ચત્વાર ઉત્તમાઃ

ગીતેન દેવતાઃ સર્વાસ્તોષમાયાંતિ નાન્યથા ।
તદેવં નિન્દસે ગીતં મામેવં પરિચાલયેઃ

અન્યાયોઽયં મહાભાગ તવૈવ ઇહ દૃશ્યતે ।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ-
સત્યમુક્તં ત્વયાદ્યૈવ ગીતાર્થં બહુપુણ્યદમ્

શૃણુ ત્વં મામકં વાક્યં માનં ત્યજ મહામતે ।
નાહં ગીતં પ્રકુત્સામિ ગીતં વંદામિ નાન્યથા

વિદ્યાશ્ચતુર્દશૈવૈતા એકીભાવેન ભાવદાઃ ।
પ્રાણિનાં સિદ્ધિમાયાંતિ મનસા નિશ્ચલેન ચ

તપશ્ચ તદ્વન્મંત્રાશ્ચ સુસિદ્ધ્યંત્યેકચિંતયા ।
હૃષીકાણાં મહાવર્ગશ્ચપલો મમ સંમતઃ

વિષયેષ્વેવ સર્વેષુ નયત્યાત્માનમુચ્ચકૈઃ ।
ચાલયિત્વા મનસ્તસ્માદ્ધ્યાનાદેવ ન સંશયઃ

યત્ર શબ્દં ન રૂપં ચ યુવતી નૈવ તિષ્ઠતિ ।
મુનયસ્તત્ર ગચ્છંતિ તપઃસિદ્ધ્યર્થમેવ હિ

અયં ગીતઃ પવિત્રસ્તે બહુસૌખ્યપ્રદાયકઃ ।
ન પશ્યેમ વયં વીર તિષ્ઠામો વનસંસ્થિતાઃ

અન્યત્સ્થાનં પ્રયાહિ ત્વં નોવા વયં વ્રજામહે ।
ગીતવિધાધર ઉવાચ-
ઇંદ્રિયાણાં બલં વર્ગં જિતં યેન મહાત્મના

સ જયી કથ્યતે યોગી સ ચ વીરઃ સસાધકઃ ।
શબ્દં શ્રુત્વાથ વા દૃષ્ટ્વા રૂપમેવં મહામતે

ચલતે નૈવ યો ધ્યાનાત્સ ધીરસ્તપસાધકઃ ।
ભવાંસ્તુ તેજસા હીન ઇંદ્રિયૈર્વિજિતો યતઃ

સ્વર્ગેપિ નાસ્તિ સામર્થ્યં મમ ગીતસ્ય ધર્ષણે ।
વર્જયંતિ વનં સર્વે હીનવીર્યા ન સંશયઃ

અયં સાધારણો વિપ્ર વનદેશો ન સંશયઃ ।
દેવાનાં સર્વજીવાનાં યથા મમ તથા તવ

કથં ગચ્છામ્યહં ત્યક્ત્વા વનમેવમનુત્તમમ્ ।
યૂયં ગચ્છંતુ તિષ્ઠંતુ યદ્ભવ્યં તત્તુ નાન્યથા

એવમાભાષ્ય તં વિપ્રં ગીતવિદ્યાધરસ્તદા ।
સમાકર્ણ્ય તતસ્તેન મુનિના તસ્ય ઉત્તરમ્

ચિંતયામાસ મેધાવી કિં કૃત્વા સુકૃતં ભવેત્ ।
ક્ષમાં કૃત્વા જગામાથ અન્યત્સ્થાનં દ્વિજોત્તમઃ

તપશ્ચચાર ધર્માત્મા યોગાસનગતઃ સદા ।
કામં ક્રોધં પરિત્યજ્ય મોહં લોભં તથૈવ ચ

સર્વેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય મનસા સમમેવ ચ ।
એવં સ્થિતસ્તદા યોગી પુલસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ

સુકલોવાચ-
ગતે તસ્મિન્મહાભાગે પુલસ્ત્યે મુનિપુંગવે ।
કાલાદિષ્ટેન તેનાપિ ગીતવિદ્યાધરેણ ચ

ચિંતિતં સુચિરં કાલં ન દૃષ્ટોયં ભયાન્મમ ।
ક્વ ગતસ્તિષ્ઠતે વાપિ કુરુતે કિં કથં ચ સઃ

જ્ઞાત્વા પદ્માત્મજસુતમેકાંતવનશાલિનમ્ ।
ગતો વરાહરૂપેણ તસ્યાશ્રમમનુત્તમમ્

આસનસ્થં મહાત્માનં તેજોજ્વાલાસમાવિલમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ચકાર વૈ ક્ષોભં તસ્ય વિપ્રસ્ય ભામિનિ

ધર્ષયેન્નિયતં વિપ્રં તુંડાગ્રેણ કુચેષ્ટયા ।
પશું જ્ઞાત્વા મહારાજ ક્ષમતે તસ્ય દુષ્કૃતમ્

મૂત્રયેત્પુરતઃ કૃત્વા વિષ્ઠાં ચ કુરુતે તતઃ ।
નૃત્યતે ક્રીડતે તત્ર પતતિ પ્રોચ્ચલેત્પુનઃ

પશું જ્ઞાત્વા પરિત્યક્તો મુનિના તેન ભૂપતે ।
એકદા તુ તથાયાતે તેન રૂપેણ વૈ પુનઃ

અટ્ટાટ્ટહાસેન પુનર્હાસ્યમેવં કૃતં તદા ।
રોદનં ચ કૃતં તત્ર ગીતં ગાયતિ સુસ્વરમ્

તથા તમાગતં વિપ્રો ગીતવિદ્યાધરં નૃપ ।
ચેષ્ટિતં તસ્ય વૈ દૃષ્ટ્વા ઘોણિરેષ ભવેન્નહિ

જ્ઞાત્વા તસ્ય તુ વૃત્તાંતં મામેવં પરિચાલયેત્ ।
પશું જ્ઞાત્વા મયા ત્યક્તો દુષ્ટ એષ સુનિર્ઘૃણઃ

એવં જ્ઞાત્વા મહાત્માનં ગંધર્વાધમમેવ હિ ।
ચુકોપ મુનિશાર્દૂલસ્તં શશાપ મહામતિઃ

યસ્માચ્છૂકરરૂપેણ મામેવં પરિચાલયેઃ ।
તસ્માદ્વ્રજ મહાપાપ પાપયોનિં તુ શૌકરીમ્

શપ્તસ્તેનાપિ વિપ્રેણ ગતો દેવં પુરંદરમ્ ।
તમુવાચ મહાત્માનં કંપમાનો વરાનને

શૃણુ વાક્યં સહસ્રાક્ષ તવ કાર્યં કૃતં મયા ।
તપ એવ હિ કુર્વન્સન્દારુણં મુનિપુંગવઃ

તસ્માત્તપઃપ્રભાવાત્તુ ચાલિતઃ ક્ષોભિતો મયા ।
શપ્તસ્તેનાસ્મિ વિપ્રેણ દેવરૂપં પ્રણાશિતમ્

પશુયોનિં ગતં શક્ર મામેવં પરિરક્ષય ।
જ્ઞાત્વા તસ્ય સ વૃત્તાંતં ગીતવિદ્યાધરસ્ય ચ

તેન સાર્ધંગતશ્ચેંદ્રસ્તં મુનિં પર્યભાષત ।
દીયતામનુગ્રહો નાથ સિદ્ધિજ્ઞોસિ દ્વિજોત્તમ

ક્ષમ્યતાં મુનિવર્યાસ્મિન્ક્રિયતાં શાપમોક્ષણમ્ ।
ઇતિ સંપ્રાર્થિતો વિપ્રો મહેંદ્રેણાહ હૃષ્ટધીઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ-
વચનાત્તવ દેવેશ ક્ષંતવ્યં ચ મયાપિ હિ ।
ભવિષ્યતિ મહારાજ મનુપુત્રો મહાબલઃ

ઇક્ષ્વાકુર્નામ ધર્માત્મા સર્વધર્માનુપાલકઃ ।
તસ્ય હસ્તાદ્યદા મૃત્યુરસ્યૈવ ચ ભવિષ્યતિ

તદૈષ વૈ સ્વકં દેહં પ્રાપ્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
એતત્તે સર્વવૃત્તાંતં શૂકરસ્ય નિવેદિતમ્

આત્મનશ્ચ પ્રવક્ષ્યામિ પત્યા સાર્ધં શૃણુષ્વ હિ ।
મયા ચ પાતકં ઘોરં કૃતં યત્પાપયા પુરા

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે।
ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ