પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.4

સૂત ઉવાચ-
ગતેષુ તેષુ ગોલોકં વૈષ્ણવં તમસઃ પરમ્ ।
શિવશર્મા મહાપ્રાજ્ઞઃ કનિષ્ઠં વાક્યમબ્રવીત્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
સોમશર્મન્મહાપ્રાજ્ઞ ત્વં પિતુર્ભક્તિતત્પરઃ ।
અમૃતસ્ય મહાકુંભં રક્ષ દત્તં મયાધુના

તીર્થયાત્રાં પ્રયાસ્યામિ અનયા ભાર્યયા સહ ।
એવમસ્તુ મહાભાગ કરિષ્યે રક્ષણં શુભમ્

કુંભં દત્વા સ મેધાવી તસ્ય હસ્તે મહાત્મનઃ ।
દશવર્ષપ્રમાણં તુ તપસ્તેપે નિરંતરમ્

કુંભં રક્ષતિ ધર્માત્મા દિવારાત્રમતંદ્રિતઃ ।
પુનઃ સ હિ સમાયાતઃ શિવશર્મા મહાયશાઃ

માયાં કૃત્વા મહાપ્રાજ્ઞો ભાર્યયા સહ તં સુતમ્ ।
કુષ્ઠરોગાતુરો ભૂત્વા તસ્ય ભાર્યા ચ તાદૃશી

માંસપિંડોપમૌ જાતૌ દ્વાવેતૌ માયયા કૃતૌ ।
સંનિધિં તસ્ય ઘોરસ્ય વિપ્રસ્ય સોમશર્મણઃ

સમાગતૌ હિ તૌ દૃષ્ટ્વા સર્વતો હિ સુદુઃખિતૌ ।
કૃપયા પરયાવિષ્ટઃ સોમશર્મા મહાયશાઃ

તયોઃ પાદં નમસ્કૃત્ય ભક્ત્યા નમિતકંધરઃ ।
ભવાદૃશૌ ન પશ્યામિ તપસાભિસમન્વિતમ્

ગુણવ્રાતૈઃ સુપુણ્યૈશ્ચ કિમિદં વર્તિતં ત્વયિ ।
દાસવદ્દેવતાઃ સર્વા વર્તંતે સર્વદા તવ

આદેશં પ્રાપ્ય વિપ્રેંદ્ર આકૃષ્ટાસ્તેજસા તવ ।
તવાંગે કેન પાપેન ગદોયં વેદનાન્વિતઃ

સંજાતો બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તન્મે કથય કારણમ્ ।
ઇયં પુણ્યવતી માતા મહાપુણ્યા પતિવ્રતા

યા હિ ભર્તૃપ્રસાદેન ત્રૈલોક્યં કર્તુમિચ્છતિ ।
સા કથં દુઃખમાપ્નોતિ કિં નાસ્તિ તપસઃ ફલમ્

રાગદ્વેષૌ પરિત્યજ્ય વિવિધેનાપિ કર્મણા ।
યા ચ શુશ્રૂષતે કાંતં દેવવદ્ગુરુવત્સલા

સા કથં દુઃખમાપ્નોતિ કુષ્ઠરોગં સુદુઃખદમ્ ।
શિવશર્મોવાચ-
મા શુચસ્ત્વં મહાભાગ ભુજ્યતે કર્મજં ફલમ્

નરેણ કર્મયુક્તેન પાપપુણ્યમયેન હિ ।
શોધનં ચ કુરુષ્વ ત્વમુભયો રોગયુક્તયોઃ

શુશ્રૂષણં મહાભાગ યદિ પુણ્યમિહેચ્છસિ ।
એવમુક્તે શુભે વાક્યે સોમશર્મા મહાયશાઃ

શુશ્રૂષાં વા કરિષ્યામિ યુવયોઃ પુણ્યયુક્તયોઃ ।
મયા પાપેન દુષ્ટેન કૃપણેન દ્વિજોત્તમ

કિં કર્તવ્યમિહાદ્યૈવ યો ગુરું ન હિ પૂજયેત્ ।
એવમાભાષ્ય દુઃખાદ્વા તયોર્દુઃખેન દુઃખિતઃ

શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષં ચ ઉભયોઃ પર્યશોધયત્ ।
પાદપ્રક્ષાલનં ચક્રે અંગસંવાહનં તથા

સ્નાનસ્થાનાદિકં સોપિ તયોર્ભક્ત્યાન્વિતઃ સ્વયમ્ ।
દ્વાવેતૌ હિ ગુરૂ વિપ્રઃ સોમશર્મા મહાયશાઃ

તીર્થં નયતિ ધર્માત્મા સ્કંધમારોપ્ય સત્તમઃ ।
દ્વાવેતૌ હિ સ્વહસ્તેન સ્નાપયિત્વા તુ મંગલૈઃ

સુમંત્રૈર્વેદવિચ્ચૈવ સ્નાનસ્ય વિધિપૂર્વકમ્ ।
તર્પણં ચ પિતૄણાં તુ દેવતાનાં તુ પૂજનમ્

દ્વાભ્યામપિ સ ધર્માત્મા સ કારયતિ નિત્યશઃ ।
સ્વયં હોમં દદાત્યગ્નૌ પચત્યન્નમનુત્તમમ્

સંજ્ઞાપયતિ સુપ્રીતૌ દ્વાવેતૌ ચ મહાગુરૂ ।
શય્યાસને ચ તૌ વિપ્રઃ પ્રસ્વાપયતિ નિત્યશઃ

વસ્ત્રપુષ્પાદિકં સર્વં તાભ્યાં નિત્યં પ્રયચ્છતિ ।
તાંબૂલં બહુગંધાઢ્યમુભયોરર્પયેત્સ તુ

સોમશર્મા મહાભાગસ્તાભ્યામપિ ચ પૂરયેત્ ।
મૂલં પયઃ સુભક્ષ્યાદ્યં નિત્યમેવ દદાત્યસૌ

તયોસ્તુ વાંછિતં નિત્યં સોમશર્મા મહાયશાઃ ।
અનેન ક્રમયોગેન નિત્યમેવ પ્રસાદયેત્

સોમશર્મા સુધર્માત્મા પિતરૌ પરિપૂજયેત્ ।
સોમશર્માણમાહૂય પિતા કુત્સતિ નિષ્ઠુરઃ

નિંદિતૈર્નિષ્ઠુરૈર્વાક્યૈસ્તાડયેન્મુનિસન્નિધૌ ।
કૃતકાર્યે કૃતે પુણ્યે નિત્યમેવ સુતે પુનઃ

ન કૃતં શોભનં મહ્યં ત્વયૈવ કુલપાંસન ।
એવં નાનાવિધૈર્વાક્યૈર્નિષ્ઠુરૈર્દુઃખદાયકૈઃ

અતાડયદ્દંડઘાતૈઃ શિવશર્મા સદાતુરઃ ।
એવં કૃતેપિ ધર્માત્મા નૈવ કુપ્યતિ કર્હિચિત્

મનસા વચસા ચૈવ કર્મણા ત્રિવિધેન ચ ।
સંતુષ્ટઃ સર્વદા સોપિ પિતરં પરિપૂજયેત્

તદ્વત્સ સોમશર્મા વૈ માતરં ચ દિનેદિને ।
યજ્જ્ઞાત્વા શિવશર્મા ચ ચરિતં સ્વીયમીક્ષતે

અમૃતં મત્કૃતે ચાપિ આનીતં વિષ્ણુશર્મણા ।
પુણ્યયુક્તઃ સ ધર્માત્મા પિતૃભક્તિપરઃ સદા

એવં બહુતિથે કાલે શતસંખ્યે ગતે સતિ ।
શિવશર્મા પિતસ્યૈવ ભક્તિં દૃષ્ટ્વા વિચિંત્ય વૈ

મયા વૈ પૂર્વમિત્યુક્તં સુપુત્રં યજ્ઞસંજ્ઞકમ્ ।
માતૃખંડાનિમાન્પુત્ર યત્ર તત્ર ક્ષિપસ્વ હિ

મદ્વાક્યં પાલિતં તેન કૃતા ન માતરિ કૃપા ।
એતત્સ્વલ્પતરં દુઃખં નિર્જીવે ઘાતમિચ્છતઃ

સાહસં તુ કૃતં તેન પુત્રેણ વેદશર્મણા ।
અસ્યાધિકમહં મન્યે યતોઽયં ચલતે ન ચ

નિમેષમાત્રમેવાપિ સાહસં કારયેત્પુનઃ ।
અપરં સત્યસંપન્નં પ્રભાવં તપસઃ પુનઃ

નિત્યં સમારાધનેપિ અધિકં ચાસ્ય દૃશ્યતે ।
તસ્માદસ્ય પરીક્ષા ચ સમયે તપસઃ કૃતા

ભક્તિભાવાત્તથા સત્યાન્નૈવ પુત્રઃ પ્રણશ્યતિ ।
માયયા ચ નિજાંગેઽપિ કુષ્ઠરોગો નિદર્શિતઃ

શ્લેષ્મમૂત્રમલાનાં ચ ઘૃણાં નૈવ કરોતિ ચ ।
વ્રણાન્વિશોધયેન્નિત્યં સ્વહસ્તેન મહાયશાઃ

પાદસંવાહનં દદ્યાચ્છૌચં ચૈવ મહામતિઃ ।
દુઃસહં વચનં મહ્યં દારુણં સહતે સદા

ભર્ત્સને તાડને ચૈવ સદાભીષ્ટપ્રવાચકઃ ।
એવં દુઃખસમાચારો મમ પુત્રો મહામતિઃ

દુઃખાનાં સાગરં મન્યે બહુક્લેશૈસ્તુ ક્લેશિતઃ ।
અપનેષ્યામ્યહં દુઃખં વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદતઃ

વિચાર્ય મનસા વિપ્રઃ શિવશર્મા મહામતિઃ ।
પુનર્માયાં ચકારાથ કુંભાદપહૃતં પયઃ

પશ્ચાત્તં ચ સમાહૂય સોમશર્માણમબ્રવીત્ ।
તવ હસ્તે મયા દત્તમમૃતં વ્યાધિનાશનમ્

તન્મે શીઘ્રં પ્રયચ્છસ્વ યથા પાનં કરોમ્યહમ્ ।
યેન નીરુગ્ભવામ્યદ્ય પ્રસાદાદ્વિષ્ણુશર્મણઃ

એવમુક્તે તદા વાક્યે ઋષિણા શિવશર્મણા ।
સમુત્થાય ત્વરાયુક્તઃ સોમશર્મા કમંડલુમ્

તં ચ રિક્તં તતો દૃષ્ટ્વા હ્યમૃતેન વિના કૃતમ્ ।
કસ્ય પાપસ્ય વૈ કર્મ કેન મે વિપ્રિયં કૃતમ્

ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા સોમશર્મા સુદુઃખિતઃ ।
પિતુરગ્રે ચ વૃત્તાંતં કથયિષ્યામ્યહં યદા

તતઃ કોપં પ્રયાસ્યેત ગુરુર્મે વ્યાધિપીડિતઃ ।
સુચિરં ચિંતયિત્વા તુ સોમશર્મા મહામતિઃ

યદિ મે સત્યમસ્તીતિ ગુરુશુશ્રૂષણં યદિ ।
તપસ્તપ્તં મયાપૂર્વં નિર્વ્યલીકેન ચેતસા

દમશૌચાદિભિઃ સત્યં ધર્મમેવ પ્રપાલિતમ્ ।
તદા ઘટોઽમૃતયુતો ભવત્વેષ ન સંશયઃ

યાવદેવ મહાભાગશ્ચિંતયિત્વા વિલોકયેત્ ।
તાવચ્ચામૃતપૂર્ણસ્તુ પુનરેવાભવદ્ઘટઃ

તં દૃષ્ટ્વા હર્ષસંયુક્તઃ સોમશર્મા મહાયશાઃ ।
ગત્વા ગુરું નમસ્કૃત્ય કુંભમાદાય સત્વરમ્

ગૃહાણ ત્વં પિતશ્ચેમં પયઃ કુંભં સમાગતમ્ ।
પાનં કુરુ મહાભાગ ગદાન્મુક્તો ભવાચિરમ્

એતદ્વાક્યં મહાપુણ્યં સત્યધર્માર્થકં પુનઃ ।
શિવશર્મા સુતસ્યાપિ શ્રુત્વા ચ મધુરાક્ષરમ્

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટ ઇદં વચનમબ્રવીત્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે શિવશર્મોપાખ્યાને ચતુર્થોઽધ્યાયઃ