પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.3

સૂત ઉવાચ-
પ્રસ્થિતસ્તેન માર્ગેણ પ્રવિષ્ટો ગગનાંતરે ।
સ દૃષ્ટો દેવદેવેન સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા

ઉદ્યમં તસ્ય વૈ જ્ઞાત્વા ચક્રે વિઘ્નં સુરાધિરાટ્ ।
મેનિકાંતામુવાચેદં ગચ્છ ત્વં મમ શાસનાત્

સમાચરસ્વાસ્ય શીઘ્રં ગત્વા વિઘ્નં સુમધ્યમે ।
અસ્યૈવ વિપ્રવર્યસ્ય પુત્રસ્ય શિવશર્મણઃ

તથા કુરુષ્વ ભદ્રં તે યથા નાયાતિ મે ગૃહમ્ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં મેનિકા પ્રસ્થિતા ત્વરાત્

સૂત ઉવાચ-
રૂપૌદાર્યગુણોપેતા સર્વાલંકારભૂષિતા ।
નંદનસ્ય વનસ્યાંતે દોલાયાં સમુપસ્થિતા

સુસ્વરેણ પ્રગાયંતી ગીતં વીણાસ્વરોપમમ્ ।
તેન દૃષ્ટા વિશાલાક્ષી ચતુરા ચારુલોચના

વ્યવસાયં તતો જ્ઞાત્વા તસ્યા વિઘ્નમનુત્તમમ્ ।
ઇંદ્રેણ પ્રેષિતા ચૈષા ન ચ ભદ્રકરા ભવેત્

એવં જ્ઞાત્વા જગામાથ સત્વરેણ દ્વિજોત્તમઃ ।
તયા દૃષ્ટસ્તથા પૃષ્ટઃ ક્વ યાસ્યસિ મહામતે

વિષ્ણુશર્મા તદોવાચ મેનિકાં કામચારિણીમ્ ।
ઇંદ્રલોકં પ્રયાસ્યામિ પિતુરર્થે ત્વરાન્વિતઃ

મેનિકા વિષ્ણુશર્માણં પ્રત્યુવાચ પ્રિયં પુનઃ ।
કામબાણૈઃ પ્રભિન્નાહં ત્વામદ્ય શરણં ગતા

રક્ષસ્વ દ્વિજશાર્દૂલ યદિ ધર્મમિહેચ્છસિ ।
યાવદ્ધિ ત્વં મયા દૃષ્ટઃ કામાકુલિતચેતસા

કામાનલેન સંદગ્ધા તાવદેવ ન સંશયઃ ।
સંભ્રાંતા કામસંતપ્તા પ્રસાદસુમુખો ભવ

વિષ્ણુશર્મોવાચ-
ચરિત્રં દેવદેવસ્ય વિદિતં મે વરાનને ।
ભવત્યાશ્ચપ્રજાનામિનાહંચૈતાદૃશઃશુભે

ભવત્યાસ્તેજસા રૂપૈરન્યે મુહ્યંતિ શોભને ।
વિશ્વામિત્રાદયો દેવિ પુત્રોહં શિવશર્મણઃ

યોગસિદ્ધિં ગતસ્યાપિ તપઃ સિદ્ધસ્ય ચાબલે ।
કામાદયો મહાદોષા આદાવેવ વિનિર્જિતાઃ

અન્યં ભજ વિશાલાક્ષિ ઇંદ્રલોકં વ્રજામ્યહમ્ ।
એવમુક્ત્વા જગામાથ ત્વરિતો દ્વિજસત્તમઃ

નિષ્ફલા મેનકા જાતા પૃષ્ટા દેવેન વજ્રિણા ।
વિભીષાં દર્શયામાસ નાનારૂપાં પુનઃ પુનઃ

યથાનલેન સંદગ્ધાસ્તૃણાનાં સંચયા દ્વિજાઃ ।
ભસ્મીભૂતા ભવંત્યેવ તથા તાસ્તા વિભીષિકાઃ

વિપ્રસ્ય તેજસા તસ્ય પિતૃભક્તસ્ય સત્તમાઃ ।
પ્રલયં ગતાસ્તુ ઘોરાસ્તા દારુણા ભીષિકા દ્વિજાઃ

સ વિઘ્નાન્દર્શયામાસ સહસ્રાક્ષઃ પુનઃ પુનઃ ।
તેજસાઽનાશયદ્વિપ્રઃ સ્વકીયેન મહાયશાઃ

એવં વિઘ્નાન્બહૂંસ્તસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ ।
નાશયામાસ મેધાવી તપસસ્તેજસાપિ વા

નષ્ટેષુ તેષુ વિઘ્નેષુ દારુણેષુ મહત્સુ ચ ।
જ્ઞાત્વા તસ્ય કૃતાન્વિઘ્નાન્દારુણાન્ભીષણાકૃતીન્

અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા વિષ્ણુશર્મા દ્વિજોત્તમઃ ।
ઇંદ્રં પ્રતિ મહાભાગો રાગરક્તાંતલોચનઃ

ઇંદ્ર લોકાદહં ચેંદ્રં પાતયિષ્યામિ નાન્યથા ।
નિજધર્મે રતસ્યાદ્ય યો વિઘ્નં તુ સમાચરેત્

તસ્ય દંડં પ્રદાસ્યામિ યો વૈ હન્યાત્સ હન્યતે ।
એવમન્યં કરિષ્યામિ દેવાનાં પાલકં પુનઃ

એવં સમુદ્યતો વિપ્ર ઇંદ્રનાશાય સત્તમઃ ।
તાવદેવ સમાયાતો દેવેંદ્રઃ પાકશાસનઃ

ભો ભો વિપ્ર મહાપ્રાજ્ઞ તપસા નિયમેન ચ ।
દમેન સત્યશૌચાભ્યાં ત્વત્સમો નાસ્તિ ચાપરઃ

અનયા પિતૃભક્ત્યા તે જિતોહં દૈવતૈઃ સહ ।
મમાપરાધં ત્વં સર્વં ક્ષંતુમર્હસિ સત્તમ

વરં વરય ભદ્રં તે દુર્લભં ચ દદામ્યહમ્ ।
વિષ્ણુશર્મા તદોવાચ દેવરાજં તથાગતમ્

વિપ્રતેજો મહેંદ્રેદ્રં અસહ્યં દેવદૈવતૈઃ ।
પિતૃભક્તસ્ય દેવેશ દુઃસહં સર્વથા વિભો

તેજોભંગો ન કર્ત્તવ્યો બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ।
પુત્રપૌત્રૈઃ સમસ્તૈસ્તુ બ્રહ્મવિષ્ણુહરાન્પુનઃ

નાશયંતે ન સંદેહો યદિ રુષ્ટા દ્વિજોત્તમાઃ ।
નાગચ્છેદ્યદ્ભવાનદ્ય તદા રાજ્યમનુત્તમમ્

આત્મતપઃ પ્રભાવેણ અન્યસ્મૈ ત્વં મહાત્મને ।
દાતુકામસ્તુ સંજાતો રોષપૂર્ણેન ચક્ષુષા

ભવાનદ્ય સમાયાતો વરં દાતુમિહેચ્છસિ ।
અમૃતં દેહિ દેવેંદ્ર પિતૃભક્તિં તથાચલામ્

એવંવિધં વરં દેહિ યદિ તુષ્ટોસિ શત્રુહન્ ।
એવં દદામિ પુણ્યં તે વરં ચામૃતસંયુતમ્

એવમાભાષ્ય તં વિપ્રમમૃતં દત્તવાન્સ્વયમ્ ।
સકુંભં દત્તવાંસ્તસ્મૈ પ્રીયમાણેન ચાત્મના

અચલા તે ભવેદ્વિપ્ર ભક્તિઃ પિતરિ સર્વદા ।
એવમાભાષ્ય તં વિપ્રં વિસૃજ્ય ચ સહસ્રદૃક્

પ્રસન્નોભૂચ્ચ તદ્દૃષ્ટ્વા વિપ્રતેજઃ સુદુઃસહમ્ ।
વિષ્ણુશર્મા તતો ગત્વા પિતરં વાક્યમબ્રવીત્

તાત ઇંદ્રાત્સમાનીતમમૃતં વ્યાધિનાશનમ્ ।
અનેનાપિ મહાભાગ નીરુજો ભવ સર્વદા

અમૃતેન ત્વમદ્યૈવ પરાં તૃપ્તિમવાપ્નુહિ ।
એતદ્વાક્યં મહચ્છ્રુત્વા શિવશર્મા સુતસ્ય હિ

સુતાન્સર્વાન્સમાહૂય પ્રીયમાણેન ચેતસા ।
પિતૃભક્તાઃ સુતા યૂયં મદ્વાક્યપરિપાલકાઃ

વરં વૃણુધ્વં સુપ્રીતાઃ પુત્રકા દુર્લભં ભુવિ ।
એવમાભાષિતં તસ્ય શુશ્રુવુઃ સર્વસંમતાઃ

તે સર્વે તુ સમાલોચ્ય પિતરં પ્રત્યથાબ્રુવન્ ।
અસ્માકં જીવતામ્માતા ગતા યા યમમંદિરમ્

નીરુજા ભવનાદ્દેવી પ્રસાદાત્તવ સુવ્રતા ।
ભવાન્પિતા ઇયં માતા જન્મજન્માંતરે પિતઃ

વયં સુતા ભવેમેતિ સર્વે પુણ્યકૃતસ્તથા ।
શિવશર્મોવાચ-
અદ્યૈવાપિ મૃતા માતા ભવતાં પુત્રવત્સલા

જીવમાના સુહૃષ્ટા સા એષ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
એવમુક્તે શુભે વાક્યે ઋષિણા શિવશર્મણા

તેષાં માતા સમાયાતા પ્રહૃષ્ટા વાક્યમબ્રવીત્ ।
એતદર્થં સમુત્પન્નં સુવીર્યં તનયં સુતમ્

નરાઃ સત્પુત્રમિચ્છંતિ કુલવંશપ્રભાવકમ્ ।
સ્ત્રિયો લોકે મહાભાગાઃ સુપુણ્યાઃ પુણ્યવત્સલાઃ

સુતમિચ્છંતિ સર્વત્ર પુણ્યાંગં પુણ્યસાધકમ્ ।
કુક્ષિં યસ્યા ગતો ગર્ભઃ સુપુણ્યઃ પરિવર્ત્તતે

પુણ્યાન્પુત્રાન્પ્રસૂયેત સા નારી પુણ્યભાગિની ।
કુલાચારં કુલાધારં પિતૃમાતૃપ્રતારકમ્

વિના પુણ્યૈઃ કથં નારી સંપ્રાપ્નોતિ સુતોત્તમમ્ ।
ન જાને કીદૃશૈઃ પુણ્યૈરેષ ભર્તા સુપુણ્યભાક્

સંજાતો ધર્મવીર્યોપિ ધર્માત્મા ધર્મવત્સલઃ ।
યસ્ય વીર્યાન્મયા પ્રાપ્તા યૂયં પુત્રાસ્તતોધિકાઃ

એવં પુણ્યપ્રભાવોયં ભવંતઃ પુણ્યવત્સલાઃ ।
મમ પુત્રાસ્તુ સંજાતાઃ પિતૃભક્તિપરાયણાઃ

અહો લોકેષુ પુણ્યૈશ્ચ સુપુત્રઃ પરિલભ્યતે ।
એકૈકશોધિકાઃ પંચ મયા પ્રાપ્તા મહાશયાઃ

યજ્વાનઃ પુણ્યશીલાશ્ચ તપસ્તેજઃ પરાક્રમાઃ ।
એવં સંવર્ધિતાસ્તે તુ તયા માત્રા પુનઃ પુનઃ

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટાઃ પ્રણેમુર્માતરં સુતાઃ ।
પુત્રા ઊચુઃ-
સુપુણ્યૈઃ પ્રાપ્યતે માતા સન્માતા સુપિતા કિલ

ભવતી પુણ્યકૃન્માતા નો ભાગ્યૈસ્તુ પ્રવર્તિતા ।
યસ્યા ગર્ભોદરં પ્રાપ્ય સુપુણ્યૈશ્ચ પ્રવર્દ્ધિતાઃ

જન્મજન્મનિ ત્વં માતા પિતા ચૈવ ભવિષ્યથઃ ।
પિતોવાચ-
શૃણુધ્વં મામકાઃ પુત્રાઃ સુવરં પુણ્યદાયકમ્

મયિ તુષ્ટે સુતા ભોગા નનુ ભુંજંતુ ચાક્ષયાન્ ।
પુત્રા ઊચુઃ-
યદિ તાત પ્રસન્નોસિ વરં દાતુમિહેચ્છસિ

અસ્માન્પ્રેષય ગોલોકં વૈષ્ણવં દાહવર્જિતમ્ ।
પિતોવાચ-
ગચ્છધ્વં વૈષ્ણવં લોકં યૂયં વિગતકલ્મષાઃ

મત્પ્રસાદાત્તપોભિશ્ચ પિતૃભક્ત્યાનયા સ્વયા ।
એવમુક્તે તુ તેનાપિ સુવાક્યે ઋષિણા તતઃ

શંખચક્રગદાપાણિર્ગરુડારૂઢ આગતઃ ।
સપુત્રં શિવશર્માણમિત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ

સપુત્રેણ ત્વયાદ્યૈવ જિતો ભક્ત્યાસ્મિ વૈ દ્વિજ ।
પુત્રૈઃ સાર્દ્ધં સમાગચ્છ ચતુર્ભિઃ પુણ્યકારિભિઃ

અનયા ભાર્યયા સાર્દ્ધં પુણ્યયા પતિકામ્યયા ।
શિવશર્મોવાચ-
અમી ગચ્છંતુ પુત્રા મે વૈષ્ણવં લોકમુત્તમમ્

કંચિત્કાલં તુ નેષ્યામિ ભૂમૌ વૈ ભાર્યયા સહ ।
અનેનાપિ સુપુત્રેણ અંત્યેન સોમશર્મણા

એવમુક્તે શુભે વાક્યે ઋષિણા સત્યભાષિણા ।
તાનુવાચાથ દેવેશઃ સુપુત્રાઞ્છિવશર્મણઃ

ગચ્છંતુ મોક્ષદં લોકં દાહપ્રલયવર્જિતમ્ ।
એવમુક્તે તતો વિપ્રાશ્ચત્વારઃ સત્યચેતસઃ

વિષ્ણુરૂપધરાઃ સર્વે બભૂવુસ્તત્ક્ષણાદપિ ।
ઇંદ્રનીલસમાવર્ણૈઃ શંખચક્રગદાધરાઃ

સર્વાભરણસૌભાગ્યા વિષ્ણુરૂપા મહૌજસઃ ।
હારકંકણશોભાઢ્યા રત્નમાલાભિશોભિતાઃ

સૂર્યતેજઃપ્રતીકાશાસ્તેજોજ્વાલાભિરાવૃતાઃ ।
પ્રવિષ્ટા વૈષ્ણવં કાયં પશ્યતઃ શિવશર્મણઃ

દીપં દીપા યથા યાંતિ તદ્વલ્લીના મહામતે ।
ગતાસ્તે વૈષ્ણવં ધામ પિતૃભક્ત્યા દ્વિજોત્તમાઃ

પ્રભાવં તુ પ્રવક્ષ્યામિ સુસત્યં સોમશર્મણઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે શિવશર્મોપાખ્યાને તૃતીયોઽધ્યાયઃ