પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.37

સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ

ઋષય ઊચુઃ-
એવં વેનસ્ય ચૈવાસીત્સૃષ્ટિરેવ મહાત્મનઃ ।
ધર્માચારં પરિત્યજ્ય કથં પાપમતિર્ભવેત્

સૂત ઉવાચ-
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્ના મુનયસ્તત્ત્વવેદિનઃ ।
શુભાશુભં વદંત્યેવં તન્ન સ્યાદિહ ચાન્યથા

તપ્યમાનેન તેનાપિ સુશંખેન મહાત્મના ।
દત્તઃ શાપઃ કથં વિપ્રા ન યથાવચ્ચ જાયતે

વેનસ્ય પાતકાચારં સર્વમેવ વદામ્યહમ્ ।
તસ્મિઞ્છાસતિ ધર્મજ્ઞે પ્રજાપાલે મહાત્મનિ

પુરુષઃ કશ્ચિદાયાતશ્છદ્મ લિંગધરસ્તદા ।
નગ્નરૂપો મહાકાયઃ શિરોમુંડો મહાપ્રભઃ

માર્જનીં શિખિપત્રાણાં કક્ષાયાં સ હિ ધારયન્ ।
ગૃહીતં પાનપાત્રં તુ નાલિકેરમયં કરે

પઠમાનો હ્યસચ્છાસ્ત્રં વેદધર્મવિદૂષકમ્ ।
યત્ર વેનો મહારાજસ્તત્રાયાતસ્ત્વરાન્વિતઃ

સભાયાં તસ્ય વેનસ્ય પ્રવિવેશ સ પાપવાન્ ।
તં દૃષ્ટ્વા સમનુપ્રાપ્તં વેનઃ પ્રશ્નં તદાકરોત્

ભવાન્કો હિ સમાયાત ઈદૃગ્રૂપધરો મમ ।
સભાયાં વર્તમાનસ્ય પુરઃ કસ્માત્સમાગતઃ

કો વેષઃ કિં નુ તે નામ કો ધર્મઃ કર્મ તે વદ ।
કો વેદસ્તે ક આચારઃ કિં તપઃ કા પ્રભાવના

કિં જ્ઞાનં કઃ પ્રભાવસ્તે કિં સત્યં ધર્મલક્ષણમ્ ।
તત્ત્વં સર્વં સમાચક્ષ્વ મમાગ્રે સત્યમેવ ચ

શ્રુત્વા વેનસ્ય તદ્વાક્યં પાપો વાક્યમુદાહરત્ ।
પાતક ઉવાચ-
કરોષ્યેવં વૃથા રાજ્યં મહામૂઢો ન સંશયઃ

અહં ધર્મસ્ય સર્વસ્વમહં પૂજ્યતમોસુરૈઃ ।
અહં જ્ઞાનમહં સત્યમહં ધાતા સનાતનઃ

અહં ધર્મં અહં મોક્ષઃ સર્વદેવમયો હ્યહમ્ ।
બ્રહ્મદેહાત્સમુદ્ભૂતઃ સત્યસંધોઽસ્મિ નાન્યથા

જિનરૂપં વિજાનીહિ સત્યધર્મકલેવરમ્ ।
મામેવ હિ પ્રધાવંતિ યોગિનો જ્ઞાનતત્પરાઃ

વેન ઉવાચ-
તવૈવ કીદૃશં કર્મ કિં તે દર્શનમેવ ચ ।
કિમાચારો વદસ્વૈહિ ઇત્યુક્તં તેન ભૂભુજા

પાતક ઉવાચ-
અર્હંતો દેવતા યત્ર નિર્ગ્રંથો દૃશ્યતે ગુરુઃ ।
દયા ચૈવ પરો ધર્મસ્તત્ર મોક્ષઃ પ્રદૃશ્યતે

દર્શનેસ્મિન્ન સંદેહ આચારાન્પ્રવદામ્યહમ્ ।
યજનં યાજનં નાસ્તિ વેદાધ્યયનમેવ ચ

નાસ્તિ સંધ્યા તપો દાનં સ્વધાસ્વાહાવિવર્જિતમ્ ।
હવ્યકવ્યાદિકં નાસ્તિ નૈવ યજ્ઞાદિકા ક્રિયા

પિતૄણાં તર્પણં નાસ્તિ નાતિથિર્વૈશ્વદેવિકમ્ ।
ક્ષપણસ્ય વરા પૂજા અર્હતો ધ્યાનમુત્તમમ્

અયં ધર્મસમાચારો જૈનમાર્ગે પ્રદૃશ્યતે ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં નિજધર્મસ્યલક્ષણમ્

વેન ઉવાચ-
વેદપ્રોક્તો યથા ધર્મો યત્ર યજ્ઞાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
પિતૄણાં તર્પણં શ્રાદ્ધં વૈશ્વદેવં ન દૃશ્યતે

ન દાનં તપ એવાસ્તિ ક્વાસ્તે ધર્મસ્ય લક્ષણમ્ ।
વદ સત્યં મમાગ્રે તુ દયાધર્મં ચ કીદૃશમ્

પાતક ઉવાચ-
પંચતત્ત્વપ્રવૃદ્ધોયં પ્રાણિનાં કાય એવ ચ ।
આત્મા વાયુસ્વરૂપોયં તેષાં નાસ્તિ પ્રસંગતા

યથા જલેષુ ભૂતાનામપિસંગમવેહિ તત્ ।
જાયતે બુદ્બુદાકારં તદ્વદ્ભૂતસમાગમઃ

પૃથ્વીભાવો રજઃસ્થસ્તુ ચાપસ્તત્રૈવ સંસ્થિતાઃ ।
જ્યોતિસ્તત્ર પ્રદૃશ્યેત સુવાયુર્વર્તતે ત્રિષુ

આકાશમાવૃણોત્પશ્ચાદ્બુદ્બુદત્વં પ્રજાયતે ।
અપ્સુમધ્યે પ્રભાત્યેવ સુતેજો વર્તુલં વરમ્

ક્ષણમાત્રં પ્રદૃશ્યેત ક્ષણાન્નૈવ ચ દૃશ્યતે ।
તદ્વદ્ભૂતસમાયોગઃ સર્વત્ર પરિદૃશ્યતે

અંતકાલે પ્રયાત્યાત્મા પંચ પંચસુ યાંતિ તે ।
મોહમુગ્ધાસ્તતો મર્ત્યા વર્તંતે ચ પરસ્પરમ્

શ્રાદ્ધં કુર્વંતિ મોહેન ક્ષયાહે પિતૃતર્પણમ્ ।
ક્વાસ્તે મૃતઃ સમશ્નાતિ કીદૃશોઽસૌ નૃપોત્તમ

કિં જ્ઞાનં કીદૃશં કાયં કેન દૃષ્ટં વદસ્વ નઃ ।
મિષ્ટાન્નં ભોજયિત્વા ચ તૃપ્તા યાંતિ ચ બ્રાહ્મણાઃ

કસ્ય શ્રાદ્ધં પ્રદીયેત સા તુ શ્રદ્ધા નિરર્થિકા ।
અન્યદેવં પ્રવક્ષ્યામિ વેદાનાં કર્મ દારુણમ્

યદાતિથિર્ગૃહે યાતિ મહોક્ષં પચતે દ્વિજઃ ।
અજં વા રાજરાજેંદ્ર અતિથિં પરિભોજયેત્

અશ્વમેધમખે અશ્વં ગોમેધે વૃષમેવ ચ ।
નરમેધે નરં રાજન્વાજપેયે તથા હ્યજાન્

રાજસૂયે મહારાજ પ્રાણિનાં ઘાતનં બહુ ।
પુંડરીકે ગજં હન્યાદ્ગજમેધેઽથ કુંજરમ્

સૌત્રામણ્યાં પશું મેધ્યં મેષમેવ પ્રદૃશ્યતે ।
નાનારૂપેષુ સર્વેષુ શ્રૂયતાં નૃપનંદન

નાનાજાતિવિશેષાણાં પશૂનાં ઘાતનં સ્મૃતમ્ ।
યચ્ચાપિ દીયતે દાનં કિં તદ્દાનસ્ય લક્ષણમ્

જ્ઞેયં તદન્નમુચ્છિષ્ટં ક્રિયતે ભૂરિભોજનમ્ ।
અત્યંતદોષહીનાંસ્તાન્હિંસંતિ યન્મહામખે

તત્ર કિં દૃશ્યતે ધર્મઃ કિં ફલં તત્ર ભૂપતે ।
પશૂનાં મારણં યત્ર નિર્દિષ્ટં વેદપંડિતૈઃ

તસ્માદ્વિનષ્ટધર્મં ચ ન પુણ્યં મોક્ષદાયકમ્ ।
દયાં વિના હિ યો ધર્મઃ સ ધર્મો વિફલાયતે

જીવાનાં પાલનં યત્ર તત્ર ધર્મો ન સંશયઃ ।
સ્વાહાકારઃ સ્વધાકારસ્તપઃ સત્યં નૃપોત્તમ

દયાહીનં ચાપલં સ્યાન્નાસ્તિ ધર્મસ્તુ તત્ર હિ ।
એતે વેદા ન વેદાઃ સ્યુર્દયા યત્ર ન વિદ્યતે

દયાદાનપરો નિત્યં જીવમેવ પ્રરક્ષયેત્ ।
ચાંડાલોઽપ્યથ શૂદ્રો વા સ વૈ બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે

બ્રાહ્મણો નિર્દયો યો વૈ પશુઘાતપરાયણઃ ।
સ વૈ સુનિર્દયઃ પાપી કઠિનઃ ક્રૂરચેતનઃ

વંચકૈઃ કથિતો વેદો યો વેદો જ્ઞાનવર્જિતઃ ।
યત્ર જ્ઞાનં ભવેન્નિત્યં તત્ર વેદઃ પ્રતિષ્ઠતિ

દયાહીનેષુ વેદેષુ વિપ્રેષુ ચ મહામતે ।
નાસ્તિ સત્યં ક્રિયા તત્ર વેદવિપ્રેષુ વૈ તદા

વેદા ન વેદા રાજેંદ્ર બ્રાહ્મણાઃ સત્યવર્જિતાઃ ।
દાનસ્યાપિ ફલં નાસ્તિ તસ્માદ્દાનં ન દીયતે

યથા શ્રાદ્ધસ્ય વૈ ચિહ્નં તથા દાનસ્ય લક્ષણમ્ ।
જિનસ્યાપિ ચ યદ્ધર્મં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્

તવાગ્રેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ બહુપુણ્યપ્રદાયકમ્ ।
આદૌ દયા પ્રકર્તવ્યા શાંતભૂતેન ચેતસા

આરાધયેદ્ધૃદા દેવં જિનં યેન ચરાચરમ્ ।
મનસા શુદ્ધભાવેન જિનમેકં પ્રપૂજયેત્

નમસ્કારઃ પ્રકર્તવ્યસ્તસ્ય દેવસ્ય નાન્યથા ।
માતાપિત્રોસ્તુ વૈ પાદૌ કદા નૈવ પ્રવંદયેત્

અન્યેષામપિ કા વાર્તા શ્રૂયતાં રાજસત્તમ ।
વેન ઉવાચ-
એતે વિપ્રાશ્ચ આચાર્યા ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા

વદંતિ પુણ્યતીર્થાનિ બહુપુણ્યપ્રદાનિ ચ ।
તત્કિં વદસ્વ સત્યં મે યદિ ધર્મમિહેચ્છસિ

પાતક ઉવાચ-
આકાશાદ્વૈ મહારાજ મેઘા વર્ષંતિ વૈ જલમ્ ।
ભૂમૌ હિ પર્વતેષ્વેવં સર્વત્ર પતિતે જલમ્

સ આપ્લાવ્ય તતસ્તિષ્ઠેદ્દયાં સર્વત્ર ભાવયેત્ ।
નદ્યઃ પાપપ્રવાહાસ્તુ તાસુ તીર્થં શ્રુતં કથમ્

જલાશયા મહારાજ તડાગાઃ સાગરાસ્તથા ।
પૃથિવ્યાધારકાશ્ચૈવ ગિરયો અશ્મરાશયઃ

નાસ્ત્યેતેષુ ચ વૈ તીર્થં જલૈર્જલદમુત્તમમ્ ।
સ્નાને યદા મહત્પુણ્યં કસ્માન્મત્સ્યેષુ વૈ નહિ

દૃષ્ટા સ્નાનેન વૈ સિદ્ધિર્મીનાઃ શુદ્ધ્યંતિ નાન્યથા ।
યત્ર જિનસ્તત્ર તીર્થં તત્ર ધર્મઃ સનાતનઃ

તપોદાનાદિકં સર્વં પુણ્યં તત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્

એકો જિનઃ સર્વમયો નૃપેંદ્ર નાસ્ત્યેવ ધર્મં પરમં હિ તીર્થમ્ ।
અયં તુ લાભઃ પરમસ્તુ તસ્માદ્ધ્ય્યાસ્વ નિત્યં સુસુખો ભવિષ્યસિ

વિનિંદ્ય ધર્મં સકલં સવેદં દાનં સપુણ્યં પરયજ્ઞરૂપમ્ ।
પાપસ્વભાવૈર્બહુબોધિતો નૃપસ્ત્વંગસ્ય પુત્રો ભુવિ તેન પાપિના

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ