પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.21

સૂત ઉવાચ-
એકદા વ્યાસ દેવોઽસૌ બ્રહ્માણં જગતઃ પતિમ્ ।
સુવ્રતાખ્યાનકં સર્વં પપ્રચ્છાતીવ વિસ્મિતઃ

વ્યાસ ઉવાચ-
લોકાત્મઁલ્લોકવિન્યાસ દેવદેવ મહાપ્રભો ।
સુવ્રતસ્યાથ ચરિતં શ્રોતુમિચ્છામિ સાંપ્રતમ્

બ્રહ્મોવાચ-
પારાશર્યમહાભાગ શ્રૂયતાં પુણ્યમુત્તમમ્ ।
સુવ્રતસ્ય સુવિપ્રસ્ય તપશ્ચર્યાસમન્વિતમ્

સુવ્રતો નામ મેધાવી બાલ્યાદપિ સ ચિંતયન્ ।
ગર્ભે નારાયણં દેવં દૃષ્ટવાન્પુરુષોત્તમમ્

સ પૂર્વકર્માભ્યાસેન હરેર્ધ્યાનં ગતસ્તદા ।
શંખચક્રધરં દેવં પદ્મનાભં સુપુણ્યદમ્

ધ્યાયતે ચિંતયેત્સો હિ ગીતે જ્ઞાને પ્રપાઠને ।
એવં દેવં હરિં ધ્યાયન્સદૈવ દ્વિજસત્તમઃ

ક્રીડત્યેવં સદા ડિંભૈઃ સાર્દ્ધં ચ બાલકોત્તમઃ ।
બાલકાનાં સ્વકં નામ હરેશ્ચૈવ મહાત્મનઃ

ચકાર સ હિ મેધાવી પુણ્યાત્મા પુણ્યવત્સલઃ ।
સમાહ્વયતિ વૈ મિત્રં હરેર્નામ્ના મહામતિઃ

ભોભોઃ કેશવ એહ્યેહિ એહિ માધવચક્રધૃક્ ।
ક્રીડસ્વ ચ મયા સાર્ધં ત્વમેવ પુરુષોત્તમ

સમમેવં પ્રગંતવ્યમાવાભ્યાં મધુસૂદન ।
એવમેવ સમાહ્વાનં નામભિશ્ચ હરેર્દ્વિજઃ

ક્રીડને પઠને હાસ્યે શયને ગીતપ્રેક્ષણે ।
યાને ચ હ્યાસને ધ્યાને મંત્રે જ્ઞાને સુકર્મસુ

પશ્યત્યેવં વદત્યેવં જગન્નાથં જનાર્દનમ્ ।
સ ધ્યાયતે તમેકં હિ વિશ્વનાથં મહેશ્વરમ્

તૃણે કાષ્ઠે ચ પાષાણે શુષ્કે સાર્દ્રે હિ કેશવમ્ ।
પશ્યત્યેવં સ ધર્માત્મા ગોવિંદં કમલેક્ષણમ્

આકાશે ભૂમિમધ્યે તુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ ।
જલે સ્થલે ચ પાષાણે જીવેષ્વેવ મહામતિઃ

નૃસિંહં પશ્યતે વિપ્રઃ સુવ્રતઃ સુમનાસુતઃ ।
બાલક્રીડાં સમાસાદ્ય રમત્યેવં દિનેદિને

ગીતૈશ્ચ ગાયતે કૃષ્ણં સુરાગૈર્મધુરાક્ષરૈઃ ।
તાલૈર્લયસમાયુક્તૈઃ સુસ્વરૈર્મૂર્ચ્છનાન્વિતૈઃ

સુવ્રત ઉવાચ-
ધ્યાયંતિ વેદવિદુષઃ સતતં સુરારિં યસ્યાંગમધ્યે સકલં હિ વિશ્વમ્ ।
યોગેશ્વરં સકલપાપવિનાશનં ચ વ્રજામિ શરણં મધુસૂદનસ્ય

લોકેષુ યો હિ સકલેષ્વનુવર્તતે યો લોકાશ્ચ યસ્મિન્નિવસંતિ સર્વે ।
દોષૈર્વિહીનમખિલૈઃ પરમેશ્વરં તં તસ્યૈવ પાદયુગલં સતતં નમામિ

નારાયણં ગુણનિધાનમનંતવીર્યં વેદાંતશુદ્ધમતયઃ પ્રપઠંતિ નિત્યમ્ ।
સંસારસાગરમનંતમગાધદુર્ગમુત્તારણાર્થમખિલં શરણં પ્રપદ્યે

યોગીંદ્ર માનસસરોવરરાજહંસં શુદ્ધં પ્રભાવમખિલં સતતં હિ યસ્ય ।
તસ્યૈવ પાદયુગલં વિમલં વિશાલં દીનસ્ય મેઽસુરરિપો કુરુ તસ્ય રક્ષામ્

ધ્યાયેઽખિલસ્ય ભુવનં સ્વપતિં ચ દેવં દુઃખાંધકારદલનાર્થમિહૈવ ચંદ્રમ્ ।
લોકસ્ય પાલનકૃતે પરિણીતધર્મં સત્યાન્વિતં સકલલોકગુરું સુરેશમ્

ગાયામ્યહં સુરસગીતકતાલમાનૈઃ શ્રીરંગમેકમનિશં ભુવનસ્ય દેવમ્ ।
અજ્ઞાનનાશકમલં ચ દિનેશતુલ્યમાનંદકંદમખિલં મહિમા સમેતમ્

સંપૂર્ણમેવમમૃતસ્યકલાનિધાનં તં ગીતકૌશલમનન્યરસૈઃ પ્રગાયે ।
યુક્તં સ્વયોગકરણૈઃ પરમાર્થદૃષ્ટિં વિશ્વં સ પશ્યતિ ચરાચરમેવ નિત્યમ્

પશ્યંતિ નૈવ યમિહાથ સુપાપલોકાસ્તં કેશવં શરણમેવમુપૈતિ નિત્યમ્

કરાભ્યાં વાદ્યમાનસ્તુ તાલં તાલસમન્વિતમ્ ।
ગીતેનગાયતે કૃષ્ણં બાલકૈઃ સહ મોદતે

એવં ક્રીડારતો નિત્યં બાલભાવેન વૈ તદા ।
સુવ્રતઃ સુમનાપુત્રો વિષ્ણુધ્યાનપરાયણઃ

ક્રીડમાનં પ્રાહ માતા સુવ્રતં ચારુલક્ષણમ્ ।
ભોજનં કુરુ મે વત્સ ક્ષુધા ત્વાં પરિપીડયેત્

તામુવાચ પુનઃ પ્રાજ્ઞઃ સુમના માતરં પુનઃ ।
મહામૃતેન તૃપ્તોસ્મિ હરિધ્યાનરસેન વૈ

ભોજનાસનમારૂઢો મિષ્ટમન્નં પ્રપશ્યતિ ।
ઇદમન્નં સ્વયં વિષ્ણુરાત્મા હ્યન્નં સમાશ્રિતઃ

આત્મરૂપેણ યો વિષ્ણુરનેનાન્નેન તૃપ્યતુ ।
ક્ષીરસાગરસંવાસો યસ્યૈવ પરિસંસ્થિતઃ

જલેનાનેન પુણ્યેન તૃપ્તિમાયાતુ કેશવઃ ।
તાંબૂલચંદનૈર્ગંધૈરેભિઃ પુષ્પૈર્મનોહરૈઃ

આત્મસ્વરૂપેણ તૃપ્તસ્તૃપ્તિમાયાતુ કેશવઃ ।
શયને યાતિ ધર્માત્મા તદા કૃષ્ણં પ્રચિંતયેત્

યોગનિદ્રાન્વિતં કૃષ્ણં તમહં શરણં ગતઃ ।
ભોજનાચ્છાદનેષ્વેવમાસને શયને દ્વિજઃ

ચિંતયેદ્વાસુદેવં તં તસ્મૈ સર્વં પ્રકલ્પયેત્ ।
તારુણ્યં પ્રાપ્ય ધર્માત્મા કામભોગાન્વિહાય વૈ

સ યુક્તઃ કેશવધ્યાને વૈડૂર્યપર્વતોત્તમે ।
યત્ર સિદ્ધેશ્વરં લિંગં વૈષ્ણવં પાપનાશનમ્

રુદ્રમોંકારસંજ્ઞં ચ ધ્યાત્વા ચૈવ મહેશ્વરમ્ ।
બ્રહ્મણા વર્દ્ધિતં દેવં નર્મદાદક્ષિણે તટે

સિદ્ધેશ્વરં સમાશ્રિત્ય તપોભાવં વ્યચિંતયત્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે ઐંદ્રે સુમનોપાખ્યાને એકવિંશોઽધ્યાયઃ