પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.13

સોમશર્મોવાચ-
લક્ષણં બ્રહ્મચર્યસ્ય તન્મે વિસ્તરતો વદ ।
કીદૃશં બ્રહ્મચર્યં ચ યદિ જાનાસિ ભામિનિ

નિત્યં સત્યે રતિર્યસ્ય પુણ્યાત્મા તુષ્ટિતાં વ્રજેત્ ।
ઋતૌ પ્રાપ્તે વ્રજેન્નારીં સ્વીયાં દોષવિવર્જિતઃ

સ્વકુલસ્ય સદાચારં કદાનૈવ વિમુંચતિ ।
એતદેવ સમાખ્યાતં ગૃહસ્થસ્ય દ્વિજોત્તમ

બ્રહ્મચર્યં મયા પ્રોક્તં ગૃહિણામુત્તમં કિલ ।
યતીનાં તુ પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

દમસત્યસમાયુક્તઃ પાપાદ્ભીતસ્તુ સર્વદા ।
ભાર્યાસંગં વર્જયિત્વા ધ્યાનજ્ઞાનપ્રતિષ્ઠિતઃ

યતીનાં બ્રહ્મચર્યં ચ સમાખ્યાતં તવાગ્રતઃ ।
તપ એવ પ્રવક્ષ્યામિ તન્મેનિગદતઃ શૃણુ

આચારેણ પ્રવર્તેત કામક્રોધવિવર્જિતઃ ।
પ્રાણિનામુપકારાય સંસ્થિતૌદ્યમાવૃતઃ

તપ એવં સમાખ્યાતં સત્યમેવં વદામ્યહમ્ ।
પરદ્રવ્યેષ્વલોલુપ્ત્વં પરસ્ત્રીષુ તથૈવ ચ

દૃષ્ટ્વા મતિર્ન યસ્ય સ્યાત્સ સત્યઃ પરિકીર્તિતઃ ।
દાનમેવ પ્રવક્ષ્યામિ યેન જીવંતિ માનવાઃ

આત્મસૌખ્યં પ્રતીચ્છેદ્યઃ સ ઇહૈવ પરત્ર વા ।
અન્નસ્યાપિ મહાદાનં સુખસ્યૈવ ધ્રુવસ્ય વા

ગ્રાસમાત્રં તથા દેયં ક્ષુધાર્તાય ન સંશયઃ ।
દત્તે સતિ મહત્પુણ્યમમૃતં સોશ્નુતે સદા

દિનેદિને પ્રદાતવ્યં યથાવિભવસંભવમ્ ।
તૃણં શય્યાં ચ વચનં ગૃહચ્છાયાં સુશીતલામ્

ભૂમિમાપસ્તથા ચાન્નં પ્રિયવાક્યમનુત્તમમ્ ।
આસનં વચનાલાપં કૌટિલ્યેન વિવર્જિતમ્

આત્મનો જીવનાર્થાય નિત્યમેવ કરોતિ યઃ ।
દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય એવં દાનં દદાતિ યઃ

ઇહૈવ મોદતે સો વૈ પરત્ર હિ તથૈવ ચ ।
અવંધ્યં દિવસં યો વૈ દાનાધ્યયનકર્મભિઃ

પ્રકુર્યાન્માનુષો ભૂત્વા સ દેવો નાત્ર સંશયઃ ।
નિયમં ચ પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મસાધનમુત્તમમ્

દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ પૂજાસ્વભિરતો હિ યઃ ।
નિત્યં નિયમસંયુક્તો દાનવ્રતેષુ સુવ્રત

ઉપકારેષુ પુણ્યેષુ નિયમોઽયં પ્રકીર્તિતઃ ।
ક્ષમારૂપં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતાં દ્વિજસત્તમ

પરાક્રોશં હિ સંશ્રુત્ય તાડિતે સતિ કેનચિત્ ।
ક્રોધં ન ચૈવ ગચ્છેત્તુ તાડિતો ન હિ તાડયેત્

સહિષ્ણુઃ સ્યાત્સ ધર્માત્મા નહિ રાગં પ્રયાતિ ચ ।
સમશ્નાતિ પરં સૌખ્યમિહ ચામુત્ર વાપિ ચ

એવં ક્ષમા સમાખ્યાતા શૌચમેવં વદામ્યહમ્ ।
સબાહ્યાભ્યંતરે યો વૈ શુદ્ધો રાગવિવર્જિતઃ

સ્નાનાચમનકૈરેવ વ્યવહારેણ વર્તતે ।
શૌચમેવં સમાખ્યાતમહિંસાં તુ વદામ્યહમ્

તૃણમપિ વિના કાર્યઞ્છેત્તવ્યં ન વિજાનતા ।
અહિંસાનિરતો ભૂયાદ્યથાત્મનિ તથાપરે

શાંતિમેવ પ્રક્ષ્યામિ શાંત્યા સુખં સમશ્નુતે ।
શાંતિરેવ પ્રકર્તવ્યા ક્લેશાન્નૈવ પરિત્યજેત્

ભૂતવૈરં વિસૃજ્યૈવ મન એવં પ્રકારયેત્ ।
એવં શાંતિઃ સમાખ્યાતા અસ્તેયં તુ વદામ્યહમ્

પરસ્વં નૈવ હર્તવ્યં પરજાયા તથૈવ ચ ।
મનોભિર્વચનૈઃ કાયૈર્મન એવં પ્રકારયેત્

દમમેવ પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રે દ્વિજસત્તમ ।
દમનાદિંદ્રિયાણાં વૈ મનસોપિ વિકારિણઃ

ઔદ્ધત્યં નાશયેત્તેષાં સ ચૈતન્યો વશી તદા ।
શુશ્રૂષાં તુ પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મશાસ્ત્રેષુ યાદૃશી

પૂર્વાચાર્યૈર્યથા પ્રોક્તા તામેવં પ્રવદામ્યહમ્ ।
વાચા દેહેન મનસા ગુરુકાર્યં પ્રસાધયેત્

જાયતેઽનુગ્રહો યત્ર શુશ્રૂષા સા નિગદ્યતે ।
સાંગો ધર્મઃ સમાખ્યાતસ્તવાગ્રે દ્વિજસત્તમ

અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ શ્રોતુમિચ્છસિ યત્પતે ।
ઈદૃશે ચાપિ ધર્મે તુ વર્તતે યો નરઃ સદા

સંસારે તસ્ય સંભૂતિઃ પુનરેવ ન જાયતે ।
સ્વર્ગં ગચ્છતિ ધર્મેણ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્

એવં જ્ઞાત્વા મહાપ્રાજ્ઞ ધર્મમેવ વ્રજસ્વ હિ ।
સર્વં હિ પ્રાપ્યતે કાંત યદસાધ્યં મહીતલે

ધર્મપ્રસાદતસ્તસ્માત્કુરુ વાક્યં મમૈવ હિ ।
ભાર્યાયાસ્તુવચઃ શ્રુત્વા સોમશર્મા સુબુદ્ધિમાન્

પુનઃ પ્રોવાચ તાં ભાર્યાં સુમનાં ધર્મવાદિનીમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે ઐંદ્રે સુમનોપાખ્યાને ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ