પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.14

સોમશર્મોવાચ-
એવંવિધં મહાપુણ્યં ધર્મવ્યાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
કથં જાનાસિ ભદ્રે ત્વં કસ્માચ્ચૈવ ત્વયા શ્રુતમ્

સુમનોવાચ-।
ભાર્ગવાણાં કુલે જાતઃ પિતા મમ મહામતે ।
ચ્યવનો નામ વિખ્યાતઃ સર્વજ્ઞાનવિશારદઃ

તસ્યાહં પ્રિય કન્યા વૈ પ્રાણાદપિ ચ વલ્લભા ।
યત્રયત્ર વ્રજત્યેષ તીર્થારામેષુ સુવ્રત

સભાસુ ચ મુનીનાં તુ દેવતાયતનેષુ ચ ।
તેન સાર્દ્ધં વ્રજામ્યેકા ક્રીડમાના સદૈવ હિ

કૌશિકાન્વયસંભૂતો વેદશર્મા મહામતિઃ ।
પિતુર્મમ સખા દૈવાદટમાનઃ સમાગતઃ

દુઃખેન મહતાવિષ્ટશ્ચિંતયાનો મુહુર્મુહુઃ ।
સમાગતં મહાત્માનં તમુવાચ પિતા મમ

ભવંતં દુઃખસંતપ્તમિતિ જાનામિ સુવ્રત ।
કસ્માદ્દુઃખી ભવાઞ્જાતસ્તસ્માત્ત્વં કારણં વદ

એતદ્વાક્યં તતઃ શ્રુત્વા ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ ।
તમુવાચ મહાત્માનં પિતરં મમ સુવ્રતઃ

વેદશર્મા મહાપ્રાજ્ઞ સર્વદુઃખસ્ય કારણમ્ ।
મમ ભાર્યા મહાસાધ્વી પાતિવ્રત્યપરાયણા

અપુત્રા સા હિ સંજાતા મમ વંશો ન વિદ્યતે ।
એતત્તે કારણં પ્રોક્તં પ્રશ્નિતોસ્મિ યતસ્ત્વયા

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તઃ કશ્ચિત્સિદ્ધઃ સમાગતઃ ।
મમ પિત્રા તથા તેન હ્યુત્થાય વેદશર્મણા

દ્વાભ્યામપિ ચ સિદ્ધોસૌ પૂજિતો ભક્તિપૂર્વકૈઃ ।
ઉપહારૈસ્સ ભોજ્યાન્નૈર્વચનૈર્મધુરાક્ષરૈઃ

દ્વાભ્યામન્તર્ગતં પૃષ્ટં પૂર્વોક્તં ચ યથા ત્વયા ।
ઉભૌ તૌ પ્રાહ ધર્માત્મા સસખં પિતરં મમ

ધર્મસ્ય કારણં સર્વં મયોક્તં તે તથા કિલ ।
ધર્મેણ પ્રાપ્યતે પુત્રો ધનં ધાન્યં તથા સ્ત્રિયઃ

તતસ્તેન કૃતં ધર્મં સંપૂર્ણં વેદશર્મણા ।
તસ્માદ્ધર્માત્સુસંજાતં મહત્સૌખ્યં સપુત્રકમ્

તેન સંગપ્રસંગેન મમૈષ મતિનિશ્ચયઃ ।
યથા કાંત તવ પ્રોક્તં મયૈવ ચ પરં શુભમ્

તસ્માચ્છ્રુતં મહાસિદ્ધાત્સર્વસંદેહનાશનમ્ ।
વિપ્રધર્મં સમાશ્રિત્ય અનુવર્ત્તસ્વ સર્વદા

સોમશર્મોવાચ-
ધર્મેણ કીદૃશો મૃત્યુર્જન્મ ચૈવ વદસ્વ મે ।
ઉભયોર્લક્ષણં કાંતે તત્સર્વં હિ વદસ્વ મે

સુમનોવાચ-
સત્ય શૌચ ક્ષમા શાંતિ તીર્થપુણ્યાદિકૈસ્તથા ।
ધર્મશ્ચ પાલિતો યેન તસ્ય મૃત્યું વદામ્યહમ્

રોગો ન જાયતે તસ્ય ન ચ પીડા કલેવરે ।
ન શ્રમો વૈ ન ચ ગ્લાનિર્ન ચ સ્વેદો ભ્રમસ્તથા

દિવ્યરૂપધરા ભૂત્વા ગંધર્વા બ્રાહ્મણાસ્તથા ।
વેદપાઠસમાયુક્તા ગીતજ્ઞાનવિશારદાઃ

તસ્ય પાર્શ્વં સમાયાંતિ સ્તુતિં કુર્વંતિ ચાતુલામ્ ।
સ્વસ્થો હિ આસને યુક્તો દેવપૂજારતઃ કિલ

તીર્થં ચ લભતે પ્રાજ્ઞઃ સ્નાનાર્થં ધર્મતત્પરઃ ।
અગ્ન્યાગારે ચ ગોસ્થાને દેવતાયતનેષુ ચ

આરામે ચ તડાગે ચ યત્રાશ્વત્થો વટસ્તથા ।
બ્રહ્મવૃક્ષં સમાશ્રિત્ય શ્રીવૃક્ષં ચ તથા પુનઃ

અશ્વસ્થાનં સમાશ્રિત્ય ગજસ્થાનગતો નરઃ ।
અશોકં ચૂતવૃક્ષં ચ સમાશ્રિત્ય યદાસ્થિતઃ

સંનિધૌ બ્રાહ્મણાનાં ચ રાજવેશ્મગતોથવા ।
રણભૂમિં સમાશ્રિત્ય પૂર્વં યત્ર મૃતો ભવેત્

મૃત્યુસ્થાનાનિ પુણ્યાનિ કેવલં ધર્મકારણમ્ ।
ગોગ્રહં તુ સુસંપ્રાપ્ય તથા ચામરકંટકમ્

શુદ્ધધર્મકરો નિત્યં ધર્મતો ધર્મવત્સલઃ ।
એવં સ્થાનં સમાપ્નોતિ યદા મૃત્યું સમાશ્રિતઃ

માતરં પશ્યતે પુણ્યં પિતરં ચ નરોત્તમઃ ।
ભ્રાતરં શ્રેયસા યુક્તમન્યં સ્વજનબાંધવમ્

બંદીજનૈસ્તથા પુણ્યૈઃ સ્તૂયમાનં પુનઃપુનઃ ।
પાપિષ્ઠં નૈવ પશ્યેત માતૃપિત્રાદિકં પુનઃ

ગીતં ગાયંતિ ગંધર્વાઃ સ્તુવંતિસ્તાવકાઃ સ્તવૈઃ ।
મંત્રપાઠૈસ્તથા વિપ્રા માતા સ્નેહેન પૂજયેત્

પિતાસ્વજનવર્ગાશ્ચ ધર્માત્માનં મહામતિમ્ ।
એવં દૂતાઃ સમાખ્યાતાઃ પુણ્યસ્થાનાનિ તે વિભો

પ્રત્યક્ષાન્પશ્યતે દૂતાન્હાસ્યસ્નેહસમાવિલાન્ ।
ન ચ સ્વપ્નેન મોહેન ક્લેદયુક્તેન નૈવ સઃ

ધર્મરાજો મહાપ્રાજ્ઞો ભવંતં તુ સમાહ્વયેત્ ।
એહ્યેહિ ત્વં મહાભાગ યત્ર ધર્મઃ સ તિષ્ઠતિ

તસ્ય મોહો ન ચ ભ્રાંતિર્ન ગ્લાનિઃ સ્મૃતિવિભ્રમઃ ।
જાયતે નાત્ર સંદેહઃ પ્રસન્નાત્મા સ તિષ્ઠતિ

જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્નઃ સ્મરન્દેવં જનાર્દનમ્ ।
તૈઃ સાર્દ્ધં તુ પ્રયાત્યેવં સંતુષ્ટો હૃષ્ટમાનસઃ

એકત્વં જાયતે તત્ર ત્યજતઃ સ્વંકલેવરમ્ ।
દશમદ્વારમાશ્રિત્ય આત્મા તસ્ય સ ગચ્છતિ

શિબિકા તસ્ય આયાતિ હંસયાનં મનોહરમ્ ।
વિમાનમેવ ચાયાતિ હયો વા ગજ ઉત્તમઃ

છત્રેણ ધ્રિયમાણેન ચામરૈર્વ્યજનૈસ્તથા ।
વીજ્યમાનઃ સ પુણ્યાત્મા પુણ્યૈરેવં સમંતતઃ

ગીયમાનસ્તુ ધર્માત્મા સ્તૂયમાનસ્તુ પંડિતૈઃ ।
બંદિભિશ્ચારણૈર્દિવ્યૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ

સાધુભિઃ સ્તૂયમાનસ્તુ સર્વસૌખ્યસમન્વિતઃ ।
યથાદાનપ્રભાવેણ ફલમાપ્નોતિ તત્ર સઃ

આરામવાટિકામધ્યે સ પ્રયાતિ સુખેન વૈ ।
અપ્સરોભિઃ સમાકીર્ણો દિવ્યાભિર્મંગલૈર્યુતઃ

દેવૈઃ સંસ્તૂયમાનસ્તુ ધર્મરાજં પ્રપશ્યતિ ।
દેવાશ્ચ ધર્મસંયુક્તા જગ્મુઃ સંમુખમેવ તમ્

એહ્યેહિ વૈ મહાભાગ ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોનુગાન્ ।
એવં સ પશ્યતે ધર્મં સૌમ્યરૂપં મહામતિમ્

સ્વસ્ય પુણ્યપ્રભાવેણ ભુંક્તે ચ સ્વર્ગમેવ સઃ ।
ભોગક્ષયાત્સધર્માત્મા પુનર્જન્મ પ્રયાતિ વૈ

નિજધર્મપ્રસાદાત્સ કુલં પુણ્યં પ્રયાતિ વૈ ।
બ્રાહ્મણસ્ય સુપુણ્યસ્ય ક્ષત્રિયસ્ય તથૈવ ચ

ધનાઢ્યસ્ય સુપુણ્યસ્ય વૈશ્યસ્યૈવ મહામતે ।
ધર્મેણ મોદતે તત્ર પુનઃ પુણ્યં કરોતિ સઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે ઐંદ્રે સુમનોપાખ્યાને ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ