પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.113

રંભોવાચ-
તપ એતત્પરિત્યજ્ય કિંવા લોકયસે શુભે ।
તપસઃ ક્ષરણં સ્યાદ્વૈ પુરુષસ્યાપિ ચિંતનાત્

અશોકસુંદર્યુવાચ-
તપસિ મે મનો લીનં નહુષસ્યાપિ કામ્યયા ।
ન માં ચાલયિતું શક્તા દેવાસુરમહોરગાઃ

એનં દૃષ્ટ્વા મહાભાગે મે મનશ્ચલતે ભૃશમ્ ।
રંતુમિચ્છામ્યહં ગત્વા એવમુત્સુકતાં ગતમ્

એવં વિપર્યયશ્ચાસીન્મનસો મે વરાવને ।
તન્મે ત્વં કારણં બ્રૂહિ યદ્યસ્તિ જ્ઞાનમુત્તમમ્

આયુપુત્રસ્ય ભાર્યાહં દેવૈઃ સૃષ્ટા મહાત્મભિઃ ।
કસ્માન્મે ધાવતે ચેત ઉત્સુકં રંતુમેવ ચ

રંભોવાચ-
સર્વેષ્વેવ મહાભાગે દેહરૂપેષુ ભામિનિ ।
વસત્યાત્મા સ્વયં બ્રહ્મજ્ઞાનરૂપઃ સનાતનઃ

યદ્યપિ પ્રક્રિયાબદ્ધૈરિંદ્રિયૈરુપકારિભિઃ ।
મોહપાશમયૈર્બદ્ધસ્તથા સિદ્ધસ્તુ સર્વદા

પ્રકૃતિં નૈવ જાનાતિ જ્ઞાનવિજ્ઞાનકીં કલામ્ ।
અયં શુદ્ધશ્ચ ધર્મજ્ઞ આત્મા વેત્તિ ચ સુંદરિ

ગચ્છંત્યપિ મનસ્તાપમેનં દૃષ્ટ્વા મહામતિમ્ ।
પાપમેવં પરિત્યજ્ય સત્યમેવં પ્રધાવતિ

ભર્તાયમાયુપુત્રસ્તે એતત્સત્યં ન સંશયઃ ।
અન્યં દૃષ્ટ્વા વિશંકેત પુરુષં પાપલક્ષણમ્

એવં વિધિઃ કૃતો દેવૈઃ સત્યપાશેન બંધિતઃ ।
યદસ્યા આયુપુત્રોપિ ભર્તૃત્વમુપયાસ્યતિ

એવમાકર્ણિતં ભદ્રે આત્મના તં ચ સુંદરિ ।
તદ્ભાવસત્યસંબંધં પરિગૃહ્ય સ્થિતઃ સ્વયમ્

અન્યં ભાવં ન જાનાતિ આયુપુત્રં ચ વિંદતિ ।
પ્રકૃતિર્નૈવ તે દેવિ પતિં જાનાતિ ચાગતમ્

એવં જ્ઞાત્વા પ્રધાનાત્મા તવાદ્યૈવ પ્રધાવતિ ।
આત્મા સર્વં પ્રજાનાતિ આત્મા દેવઃ સનાતનઃ

અયમેષ સ વીરેંદ્રો નહુષો નામ વીર્યવાન્ ।
તસ્માદ્ગચ્છતિ ચેતસ્તે સત્યં સંબંધમિચ્છતે

જ્ઞાત્વા ચાયોઃ સુતં ભદ્રે અન્યં ચૈવ ન ગચ્છતિ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં શાશ્વતં ત્વન્મનોગતમ્

હુંડં હત્વા મહાઘોરં સમરે દાનવાધમમ્ ।
ત્વાં નયિષ્યતિ સ્વસ્થાનમાયોશ્ચ ગૃહમુત્તમમ્

હૃતો દૈત્યેન વીરેંદ્રો નિજપુણ્યેન શેષિતઃ ।
બાલ્યાત્પ્રભૃતિ વીરેંદ્રો વિયુક્તઃ સ્વજનેન વૈ

પિતૃમાતૃવિહીનસ્તુ ગતો વૃદ્ધિં મહાવને ।
યાસ્યત્યેવ પિતુર્ગેહં ત્વયૈવ સહ સાંપ્રતમ્

એવમાભાષિતં શ્રુત્વા રંભાયાઃ શિવનંદિની ।
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટા તામુવાચ સમુદ્રજામ્

અયમેવ સ સત્યાત્મા મમ ભર્તા સુવીર્યવાન્ ।
મનો મે ધાવતેઽત્યર્થં શોકાકુલિતવિહ્વલમ્

નાસ્તિ ચિત્તસમો દેવો જાનાતિ સુવિનિશ્ચિતમ્ ।
સત્યમેતન્મયા દૃષ્ટં સુચિત્રં ચારુહાસિનિ

મનોભવસમાનં તુ પુરુષં દિવ્યલક્ષણમ્ ।
ન ધાવતિ મહાચેત એનં દૃષ્ટ્વા યથા સખિ

તથા ન ધાવતે ભદ્રે પુંસમન્યં ન મન્યતે ।
એનં ગંતવ્યમાવાભ્યાં સખીભિર્ગૃહમેવ હિ

એવમાભાષ્ય સા રંભા ગમનાયોપચક્રમે ।
ગમનાયોત્સુકાં જ્ઞાત્વા નહુષસ્યાંતિકં પ્રતિ

તામુવાચ તતો રંભા કસ્માદ્દેવિ ન ગમ્યતે ।
સૂત ઉવાચ-
સખ્યા ચ રંભયા સાર્દ્ધં નહુષં વીરલક્ષણમ્

તસ્યાંતિકં સુસંપ્રાપ્ય પ્રેષયામાસ તાં સખીમ્ ।
એનં ગચ્છ મહાભાગે નહુષં દેવરૂપિણમ્

કથયસ્વ કથામેતાં તવાર્થે આગતા યતઃ ।
રંભોવાચ-।
એવં સખિ કરિષ્યામિ સુપ્રિયં તવ સુવ્રતે

એવમુક્ત્વા ગતા રંભા નહુષં રાજનંદનમ્ ।
ચાપબાણધરં વીરં દ્વિતીયમિવ વાસવમ્

પ્રત્યુવાચ ગતા રંભા સખ્યા વચનમુત્તમમ્ ।
આયુપુત્ર મહાભાગ રંભાહંસમુપાગતા

શિવસ્ય કન્યયા વીર તયાહં પરિપ્રેષિતા ।
તવાર્થં દેવદેવેન દેવ્યા દેવેન વૈ પુરા

ભાર્યારૂપં વરં શ્રેષ્ઠં સૃષ્ટં લોકેષુ દુર્લભમ્ ।
દુષ્પ્રાપ્યં તુ નરશ્રેષ્ઠૈર્દેવૈ સેંદ્રૈસ્તપોધનૈઃ

ગંધર્વૈઃ પન્નગૈઃ સિદ્ધૈશ્ચારણૈઃ પુણ્યલક્ષણૈઃ ।
સ્વયમેવ સમાયાતં તવાર્થે શૃણુ સાંપ્રતમ્

સ્ત્રીરત્નં તન્મહાપ્રાજ્ઞ સંપૂર્ણં પુણ્યનિર્મિતમ્ ।
અશોકસુંદરી નામ તવાર્થં તપસિ સ્થિતા

અત્યર્થં તુ તપસ્તપ્તં ભવંતમિચ્છતે સદા ।
એવં જ્ઞાત્વા મહાભાગ ભજમાનાં ભજસ્વ હિ

ત્વામૃતે સા વરારોહા પુરુષં નૈવ યાચતે ।
નહુષેણ તયોક્તં તુ શ્રુત્વાવધારિતં વચઃ

પ્રત્યુત્તરં દદૌ ચાથ રંભે મે શ્રૂયતાં વચઃ ।
તત્તુ સર્વં વિજાનામિ યત્ત્વયોક્તં મમાગ્રતઃ

મમાગ્રે કથિતં પૂર્વં વશિષ્ઠેન મહાત્મના ।
સર્વમેવ વિજાનામિ અસ્યાસ્તુ તપ ઉત્તમમ્

શ્રૂયતાં કારણં ભદ્રે યથાસૌખ્યં ભવિષ્યતિ ।
અહત્વા દાનવં હુંડં ન ગચ્છામિ વરાંગનામ્

સર્વમેતત્સુવૃત્તાંતમહં જાને તથૈવ હિ ।
મમાર્થે તવ સંભૂતિસ્તપશ્ચ ચરિતં ત્વયા

મમ ભાર્યા ન સંદેહો ભવતી વિધિના કૃતા ।
મમાર્થે નિશ્ચયં કૃત્વા તપ આચરિતં ત્વયા

હૃતા તસ્માત્સુપાપેન ભવતી નિયમાન્વિતા ।
સૂતિગૃહાદહં તેન દાનવેનાધમેન વૈ

બાલભાવસ્થિતો દેવિ પિતૃમાતૃવિના કૃતઃ ।
તસ્માત્તં તુ હનિષ્યામિ હુંડં વૈ દાનવાધમમ્

પશ્ચાત્ત્વામુપનેષ્યેઽહં વશિષ્ઠસ્યાશ્રમં પ્રતિ ।
એવં કથય ભદ્રં તે રંભે મત્પ્રિયકારિણીમ્

એવં વિસર્જિતા તેન સત્વરં સા ગતા પુનઃ ।
અશોકસુંદરીં દેવીં કથયામાસ તસ્ય ચ

સમાસેન તથા સર્વં રંભા સા દ્વિજસત્તમ ।
અશોકસુંદરી સા તુ અવધાર્ય સુભાષિતમ્

નહુષસ્ય સુવીરસ્ય હર્ષેણ ચ સમન્વિતા ।
તસ્થૌ તત્ર તયા સાર્દ્ધં સુસખ્યા રંભયા તદા

ભર્તુશ્ચ કીદૃશં વીર્યમિતિ પશ્યામિ વૈ સદા

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ગુરુતીર્થમાહાત્મ્યે ચ્યવનચરિત્રે નહુષાખ્યાને ત્રયોદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ